O νέος επικεφαλής της πρεσβείας ονομάζεται Γιούρι Γκόρλατς, έχει πολυετή πείρα στο ΝΑΤΟ, πενταετή θητεία ως υπεύθυνος διαχείρισης κρίσεων στο ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών και θεωρείται ειδικός στις δύσκολες διπλωματικές αποστολές - Η άμεση κάλυψη της θέσης στην Αθήνα, σε αντίθεση με Λονδίνο και Παρίσι, προκαλεί ερωτήματα για τις προθέσεις της Μόσχας
Σε αντίθεση με τον διεθνή πάταγο που έχει προκαλέσει η «έξωση» της Αμερικανίδας πρέσβη στην Αθήνα Κίμπερλι Γκιλφόιλκαι τις εσωτερικές πολιτικές παρενέργειες που ήδη δημιουργεί στις ΗΠΑ, η αλλαγή του πρέσβη της Ρωσίαςστην Ελλάδα συντελείται την ίδια ώρα εντελώς αθόρυβα, τουλάχιστον σε επίπεδο κοινής γνώμης.
Όμως ούτε αυτή στερείται πολιτικής και διπλωματικής σημασίας, παρά το γεγονός ότι οι ελληνορωσικές διπλωματικές σχέσεις είναι εδώ και τεσσεράμισι χρόνια στο ναδίρ.
Σε αντίθεση με τις ελληνοαμερικανικές που βρίσκονται σε εξαιρετικό επίπεδο, απηχώντας -και συμβάλλοντας σε αυτό- το συνολικό status των διμερών σχέσεων και που ουδόλως επηρεάζονται από τις εξελίξεις στο θέμα Γκίλφοϊλ.
Οι ομοιότητες
Εκτός από τη χρονική (περίπου) σύμπτωση, μια άλλη ομοιότητα των δύο περιπτώσεων είναι ότι τα αφορώντα στην αλλαγή του Ρώσου πρέσβη προέκυψαν, επίσης, ξαφνικά.
Έπειτα από 12ετή θητεία, ο Αντρέι Μάσλοβ -με απόφαση του Βλαντίμιρ Πούτιν φυσικά- «απαλλάσσεται από τα καθήκοντά του ως έκτακτος και πληρεξούσιος πρέσβης της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ελληνική Δημοκρατία.
Στη θέση διορίζεται ο Γιούρι Αντρέγιεβιτς Γκόρλατς», ανέφερε το σχετικό έγγραφο που υπέγραψε ο Ρώσος ηγέτης.
Αριστερά, ο απελθών έπειτα από 12ετή θητεία στην Αθήνα Αντρέι Μάσλοβ και δεξιά ο νεός πρεσβευτής της Ρωσίας Γιούρι Γκόρλατς
Ο νέος πρέσβης μόνο τυχαίο πρόσωπο δεν είναι. Το ότι είναι γνωστός όμως στο Κρεμλίνο αλλά και τους διεθνείς διπλωματικούς κύκλους ως ο «διπλωμάτης των μεγάλων κρίσεων», επί πέντε συναπτά έτη διευθυντής του Κέντρου Διαχείρισης Καταστάσεων Κρίσεων του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, γεννά και κάποια ερωτήματα: μπορεί να κρύβει κάτι παραπάνω αυτή η αιφνίδια «αλλαγή φρουράς» σε επίπεδο κορυφής στη ρωσική πρεσβεία στην Αθήνα πέρα από την αναδιάταξη του έμψυχου δυναμικού της ρωσικής διπλωματίας; Που να ενδιαφέρει περισσότερο την Αθήνα, καθώς άπτεται των σχέσεων των δύο χωρών;
Αλλαγή στρατηγικής
Πάρα την αρχική εντύπωση, ο ερχομός του Γκόρλατς στην Αθήνα στη θέση του Μάσλοβ (σ.σ.: στην ιστοσελίδα της πρεσβείας δεν υπάρχει καμιά ενημέρωση ακόμα και αναφέρεται ως πρέσβης ο απερχόμενος) δεν είναι «κεραυνός αν αιθρία».
Μέσα σε λίγες ημέρες ο Πούτιν προχώρησε σε ένα μπαράζ από αλλαγές πρέσβεων σε νευραλγικές χώρες σε όλο τον κόσμο.
Καταρχάς στην Ευρώπη, όπου, εκτός της Ελλάδας, αντικαταστάθηκαν οι Αντρέι Κέλιν, πρέσβης στο Ηνωμένο Βασίλειο και Αλεξέι Μεσκόβ, πρέσβης σε Γαλλία και Μονακό.
Επιπροσθέτως όμως, σε Βόρεια Κορέα, Συρία, Αίγυπτο και αρκετές άλλες αφρικανικές χώρες, αλλά και στην Τουρκία, όπου μάλιστα ανέλαβε καθήκοντα ο Σεργκέι Βερσίνιν, πρώην υφυπουργός Εξωτερικών, υπενθυμίζοντας τη στρατηγική σημασία που έχει για τη Μόσχα η γειτονική μας χώρα.
Σε όλες αυτές τις χώρες το κοινό, αλλά και πιο «βαρύ» χαρακτηριστικό στα -απολύτως λιτά- βιογραφικά των νέων Ρώσων πρέσβεων είναι ότι πρόκειται για διπλωμάτες με πείρα σε κρίσεις, έχοντας περάσει από τα σχετικά γραφεία του ρωσικού ΥΠΕΞ που κατανέμουν αρμοδιότητες σε ομάδες χωρών ανά γεωγραφική περιοχή, αλλά και ανά συμμαχίες. Ο Γκόρλατς είναι κορυφαίος εξ αυτών, πίσω ίσως μόνο από τον Βερσίνιν.
Το προφανές είναι ότι η Ρωσία δίνει πλέον ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος στους λεγόμενους «διπλωμάτες κρίσεων». Το αξιοσημείωτο, όμως, είναι ότι οι νέοι πρέσβεις σε Λονδίνο και Παρίσι δεν ανακοινώθηκαν.
Ετσι, οι πρεσβείες λειτουργούν προσωρινά υπό επιτετραμμένους. Σύμφωνα δε με το πρακτορείο TASS, o εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει καμιά βιασύνη για την κάλυψη των κενών θέσεων των δύο πρεσβευτών, λόγω των τεταμένων πολιτικοδιπλωματικών σχέσεων της Ρωσίας με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία - δίνοντας παράλληλα την εντύπωση ότι η Μόσχα υποβαθμίζει ενσυνειδήτως και δηλωτικά τη διπλωματική της παρουσία στις δυτικές πρωτεύουσες και επικεντρώνει σε άλλες χώρες-κλειδιά σε διάφορες περιοχές του πλανήτη, στο πλαίσιο μιας συνολικής στρατηγικής επανατοποθέτησης της στο διπλωματικό τερέν.
Ο άμεσος διορισμός, όμως, του Γκόρλατς στην Ελλάδα διαφοροποιείται από αυτή τη στρατηγική. Το αν αυτό σημαίνει κάτι περισσότερο, π.χ., αν η Μόσχα περιμένει περαιτέρω επιδείνωση των διμερών σχέσεων ή ανησυχεί για άλλου είδους εξελίξεις, όπως μια κρίση στην περιοχή, μένει να φανεί.
Ο διορισμός του νέου Ρώσου πρέσβη στην Αθήνα με διάταγμα που υπογράφει ο Βλαντιμίρ Πούτιν
Ποιος είναι
Οπως όλων των Ρώσων διπλωματών, το βιογραφικό του γεννημένου στις 3 Σεπτεμβρίου 1960 Γιούρι Γκόρλατς είναι αρκούντως λιτό, εξόχως όμως αποκαλυπτικό. Το 1983, επί κομμουνιστικού καθεστώτος της τότε Σοβιετικής Ενωσης αποφοίτησε από το Κρατικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας (MGIMO) του υπουργείου Εξωτερικών της ΕΣΣΔ και αμέσως εισήλθε στη διπλωματική υπηρεσία.
Η πρώτη του τοποθέτηση εκτός της χώρας του ήταν το 1999, όταν ορίστηκε σύμβουλος της ρωσικής πρεσβείας στην Ισπανία. Μεταξύ 2005 και 2014 διατέλεσε αναπληρωτής διευθυντής του Τμήματος Πανευρωπαϊκής Συνεργασίας του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών.
Ενώ από τον Ιούλιο του 2014 έως τον Ιανουάριο του 2018 ήταν αναπληρωτής και στη συνέχεια μέχρι και τον Σεπτέμβριο του 2021, μόνιμος αντιπρόσωπος της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ.
Από τις θέσεις αυτές απέκτησε τεράστια εμπειρία στις σχέσεις των δύο πλευρών και στις παρασκηνιακές διεργασίες που τις επηρεάζουν, γνωρίζοντας πρόσωπα και αντιμετωπίζοντας σύνθετες καταστάσεις, σε μια περίοδο μάλιστα που αν και η πολιτική και στρατιωτική συνεργασία τους ουσιαστικά είχε ανασταλεί, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Κριμαία, τον Απρίλιο του 2014, εντούτοις η Ρωσία εξακολουθούσε -τύποις έστω- να αποτελεί στρατηγικό εταίρο του ΝΑΤΟ, ενώ τα Συμβούλια ΝΑΤΟ - Ρωσίας διεξάγονταν κανονικά.
Το ότι μεταξύ 2014 και 2021 οι διπλωματικοί δίαυλοι παρέμειναν ανοιχτοί, τουλάχιστον για τη διαχείριση κρίσεων, πιστώθηκε σε κάποιους διπλωμάτες των δύο πλευρών, με τον Γκόρλατς προεξάρχοντα από τη ρωσική.
Η αποχώρησή του από τις Βρυξέλλες συνέβη λίγες ημέρες προτού η Ρωσία, στις 18 Οκτωβρίου 2021, αναστείλει τη λειτουργία της μόνιμης αντιπροσωπείας της στο ΝΑΤΟ, εξαιτίας της απόφασης της διοίκησης της συμμαχίας να απελαθούν οκτώ μέλη της ρωσικής αποστολής, μειώνοντας έτσι τον αριθμό του προσωπικού της σε μόλις 10 άτομα.
Ο τελευταίος σταθμός
Ο Γκόρλατς ήδη από την 1η Οκτωβρίου 2021 ανέλαβε διευθυντής του Κέντρου Διαχείρισης Καταστάσεων Κρίσεων του υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας (DSCC - Department of Crisis Situation Management).
Πρόκειται για το αρμόδιο τμήμα για την παρακολούθηση έκτακτων καταστάσεων διεθνώς, με προτεραιότητα την ασφάλεια των Ρώσων πολιτών στο εξωτερικό και τον συντονισμό επιχειρήσεων εκκένωσης.
Από τη θέση αυτή, ο Γκόρλατς ήταν συνεχώς ενήμερος για όλες τις διεθνείς εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένων των ειδοποιήσεων επί 24ώρου βάσεως για τις σημαντικότερες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης εκτός Ρωσίας. Συγχρόνως είχε την ευθύνη προετοιμασίας και διανομής ενημερωτικών μηνυμάτων στην ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών και των αρμόδιων υπηρεσιών σχετικά με απειλές και κινδύνους για την ασφάλεια των Ρώσων πολιτών σε χώρες του εξωτερικού.
Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποίησε πολλές επισκέψεις σε διάφορες χώρες, ιδίως στην Ασία, ενώ πιστώθηκε τα Χριστούγεννα του 2023 με μια ιδιοφυή επιχείρηση που σχεδίασε, την απολύτως ασφαλή διαφυγή συνολικά 1.125 Ρώσων, Παλαιστίνιων καθώς και πολιτών άλλων εθνικοτήτων, από Σουηδία, Μαρόκο, Κιργιστάν, ακόμα -και προς γενική έκπληξη- και Ουκρανούς που ήταν αποκλεισμένοι στη Λωρίδα της Γάζας, μετά την ισραηλινή εισβολή.
Με το που συμπλήρωσε πέντε χρόνια και μία ημέρα στην εν λόγω νευραλγική υπηρεσία, στις 2 Οκτωβρίου 2026, ο Πούτιν τον όρισε πρέσβη στην Αθήνα. Μιλάει αγγλικά και ισπανικά, απέκτησε τον κορυφαίο διπλωματικό βαθμό του έκτακτου και πληρεξούσιου πρέσβη στις 9 Ιουνίου 2023 και οι βραβεύσεις του είναι πολλές και αξιόλογες. Πιο πρόσφατη, η απονομή του Τάγματος Τιμής, στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, για τα επιτεύγματά του στα πολλά χρόνια ευσυνείδητης εργασίας του. Είναι παντρεμένος με την 60χρονη Τατιάνα Μπορίσοβνα Εγκέρεβα. Το ζευγάρι έχει έναν γιο, τον 28χρονο Αλέξανδρο.
Οι προκλήσεις
Με την άφιξή του στην Ελλάδα, ο Γκόρλατς θα αντιμετωπίσει πλειάδα προκλήσεων, εύρους και έντασης τέτοιων, που ουδείς προκάτοχός του είχε ενώπιόν του στο παρελθόν. Είναι ο πρώτος στην 198 ετών (από το 1828) διπλωματική εκπροσώπηση της Ρωσίας στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των επί της Σοβιετικής Ενωσης ετών, που ο προκάτοχός του στον ενημερωτικό φάκελο που θα του αφήσει προς μελέτη θα του γράφει ότι οι διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών είναι ουσιαστικά «νεκρές».
Και ότι τα μόνα για τα οποία συνεννοείται η ρωσική πρεσβεία με την Αθήνα είναι τα τυπικά και τεχνικά θέματα των λειτουργιών της.
Οι κυρώσεις της Ε.Ε. είναι αλήθεια ότι έχουν λειτουργήσει ως τροχοπέδη, το διμερές εμπόριο έχει συρρικνωθεί δραματικά, ενώ ο τουρισμός έχει καταρρεύσει, απότοκα όλα όμως της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Παράλληλα, θα βρει και τη γενικότερη ατμόσφαιρα δυσμενή. Η χώρα του αντιμετωπίζεται ήδη από το ΝΑΤΟ ως πρώτη απειλή πολέμου, κάτι βεβαίως που πρόλαβε να ζήσει και ο προκάτοχός του και μάλιστα με μορφή σκοτσέζικου ντους, καθώς η θητεία του στην Αθήνα ξεκίνησε σε εντελώς διαφορετικό κλίμα.
Η αλήθεια είναι ότι δύσκολα υποψιάζεται κανείς ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει στρατιωτικό στόχο της Ρωσίας, ακόμη και στην εποχή των drones, αλλά οι ασύμμετρες απειλές καραδοκούν παντού.
Οπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι αλλεπάλληλες καταγγελίες για προσπάθειες από τη Μόσχα επηρεασμού με κρυφές παρεμβάσεις πολιτικών εξελίξεων, ακόμη και εκλογικών αναμετρήσεων, σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες είναι καταστάσεις μη αποκλειόμενες.
Μόλις την Πέμπτη, από το βήμα της Βουλής ο υπουργός Δικαιοσύνης μίλησε για 50.000 bots, από συγκεκριμένη χώρα, που δεν την κατονόμασε βεβαίως, αλλά όλοι αντελήφθησαν ποιαν εννοούσε, με τα οποία, με κατευθυνόμενη χρήση ψευδών στοιχείων για το θέμα της τραγωδίας των Τεμπών, επιχειρήθηκε να δημιουργηθεί κλίμα εναντίον της κυβέρνησης.
Αναλαμβάνει επίσης καθήκοντα, ενώ η Ρωσία έχει πλέον περάσει στον «νέο άξονα του κακού», με σχέσεις στενές με το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα, ο Πούτιν έχει αναπτύξει εξαιρετική στρατηγική ενεργειακή και εμπορική συνεργασία με τον Ερντογάν, αλλά και το Πακιστάν, αποκλίνοντας φυσικά πλήρως από τα ελληνικά ζωτικά συμφέροντα, ενώ επίλεκτα στελέχη της ρωσικής ηγεσίας (π.χ. Ζαχάροβα) επανειλημμένα έχουν καταφερθεί κατά της στάσης της χώρας μας στο Ουκρανικό την αναθεωρητική πολιτική της Μόσχας.
Παραμένει, δε, ούτως ή άλλως το γεγονός ότι είναι και ο πρώτος πρέσβης της Ρωσίας στη χώρα μας που έρχεται κατευθείαν από το Τμήμα του Κέντρου Διαχείρισης Καταστάσεων Κρίσεων του ρωσικού ΥΠΕΞ.
Ο Μάσλοβ και οι άλλοι
Ούτε ο απερχόμενος πρέσβης, απόφοιτος του Κρατικού Πανεπιστημίου Διεθνών Σχέσεων της Μόσχας είναι τυχαίο πρόσωπο. Στην Ελλάδα, με 12 συνεχή χρόνια θητείας, αποτελεί τον δεύτερο σε «μακροημέρευση» Ρώσο πρέσβη (ο πρώτος είναι ο Ιβάν Περσιάνι στα πολύ μακρινά χρόνια, 1843-1857).
Ο Μάσλοβ γνώρισε και τις δύο όψεις του νομίσματος στις σχέσεις της χώρας του με τη δική μας, κάτι που απεικονιζόταν εξελικτικά στις εκάστοτε δηλώσεις του.
Στην πρώτη περίοδο, από το 2014 έως ακόμα και τις αρχές του 2022, ο Μάσλοβ θεωρούσε την Ελλάδα αξιόπιστο εταίρο και πατροπαράδοτα φιλική χώρα. Κι αυτό, παρότι επί των ημερών του, το 2018, υπήρξε η σοβαρή διπλωματική κρίση μεταξύ των δύο πλευρών που οδήγησε σε εκατέρωθεν απελάσεις διπλωματών από Αθήνα πρώτα, ακολούθως και από Μόσχα.
«Υπεύθυνος εταίρος»
Ακόμη και ελάχιστα πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, στις 10 Φεβρουαρίου 2022, ο Μάσλοβ δήλωνε ευθαρσώς στο πρακτορείο RIA Novosti ότι η Μόσχα θεωρεί την Αθήνα ως «υπεύθυνο εταίρο» και θα ήθελε να ενισχύσει τους δεσμούς της σε τομείς όπου δεν υπάρχουν «τεχνητοί περιορισμοί».
Και ακόμα περισσότερο ότι, σε αντίθεση με άλλες χώρες της Δύσης, «το έδαφος στην Ελλάδα δεν είναι εύφορο για αντιρωσική υστερία. Ο λαός της χώρας διαφυλάσσει τη μνήμη των ένδοξων σελίδων της κοινής μας ιστορίας. Νιώθει μια πνευματική συγγένεια με τον ρωσικό λαό και δεν είναι δεκτικός σε επιβλαβείς μύθους».
Λίγους μήνες μετά, όμως, άλλαξε άρδην τις απόψεις του και απέδιδε στην Ελλάδα «την πλήρη ευθύνη για την καταστροφή των διμερών σχέσεων». Και φέτος τον Μάιο εκτίμησε ότι «οι ρωσοελληνικές σχέσεις βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο τους τα τελευταία 200 χρόνια της ιστορίας τους», αποδίδοντας και πάλι την ευθύνη στην Αθήνα.
Υπάρχει βέβαια η τεράστια διαφορά αντιλήψεων των δύο χωρών και γενικότερα της Δύσης με τη Ρωσίας για το Διεθνές Δίκαιο, αλλά εσκεμμένα το αγνόησε.
Πάντως, η ρωσική πρεσβεία στην Αθήνα έχει αποτελέσει στο παρελθόν εφαλτήριο πολιτικής καριέρας για κάποιους πρέσβεις. Κορυφαίο παράδειγμα η Βαλεντίνα Ματβιένκο (1997-98), η οποία από την Αθήνα κατευθύνθηκε στη Μόσχα και το Κρεμλίνο για να αναλάβει αναπληρώτρια πρωθυπουργός για πέντε χρόνια, ακολούθως κυβερνήτης της Αγίας Πετρούπολης, για να καταλήξει πρόεδρος της Ανω Βουλής.