Η χαρά του κομπογιαννίτη: Το 20%-30% των ασθενών ψάχνει για «εναλλακτικές θεραπείες»

Μια «ιατρική αλά καρτ» φαίνεται να κερδίζει έδαφος στη χώρα μας, με τους γιατρούς να εκτιμούν ότι πλέον ένα 20%-30% των ασθενών τους αναζητά, παράλληλα με την τεκμηριωμένη ιατρική ή ακόμη και αντί αυτής, υπηρεσίες και πρακτικές εναλλακτικού περιεχομένου.

Πρόκειται για μια τάση που ενισχύεται μέσα σε ένα γκρίζο αλλά ολοένα διευρυνόμενο πεδίο υπηρεσιών, όπου τα ερωτήματα για την επιστημονική τεκμηρίωση, την εποπτεία και τους κανόνες λειτουργίας εκτείνονται από τις εναλλακτικές θεραπείες μέχρι την αντιγήρανση, την ευεξία και την αναζωογόνηση. Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη και οι αποκαλύψεις για τον χώρο όπου υποβλήθηκε παρανόμως σε ιατρική πράξη ανέδειξαν με τον πιο τραγικό τρόπο την ανάγκη να μπει τάξη σε ένα πεδίο με σημαντικά κενά ως προς το θεσμικό του πλαίσιο.

Σε αυτά απαντούν οι εξαγγελίες του υπουργού Υγείας Αδωνη Γεωργιάδη για τη σύσταση ειδικής επιτροπής, η οποία θα διαμορφώσει συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο για τη λειτουργία των κέντρων longevity, αντιγήρανσης και αναγεννητικής ιατρικής. Στόχος είναι να τεθούν σαφή όρια ως προς τις ιατρικές πράξεις, τους χώρους όπου αυτές πραγματοποιούνται, τους επαγγελματίες υγείας που μπορούν να τις παρέχουν και την επιστημονική τεκμηρίωσή τους, ώστε να διαμορφωθούν κανόνες που θα προστατεύουν και θα διασφαλίζουν την υγεία των πολιτών.

«Κβαντική ιατρική»

Μέσα σε αυτό το σύνθετο και ανεπαρκώς ρυθμισμένο περιβάλλον, η «ιατρική αλά καρτ» αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο. Ο ασθενής μπορεί να ακολουθεί μια φαρμακευτική αγωγή ή να εμπιστεύεται τον γιατρό του για τη διάγνωση και, την ίδια στιγμή, να αναζητά παράλληλα άλλες προσεγγίσεις -από την ολιστική έως την αποκαλούμενη «κβαντική ιατρική»- ανάλογα με το τι θεωρεί ο ίδιος αποδεκτό ή συμβατό με τις πεποιθήσεις του.

«Ερχονται σε εμάς για να γίνει η διάγνωση, αλλά όταν τους εξηγούμε το θεραπευτικό πλαίσιο, αρχίζει η αμφισβήτηση και η αναζήτηση άλλης προσέγγισης. Εως και το 30% των ασθενών όταν τους ενημερώνουμε για τη θεραπεία και τις αλλαγές που θα απαιτηθούν στον τρόπο ζωής αρχίζουν την αναζήτηση μιας άλλης προσέγγισης», περιγράφει γιατρός μεγάλου νοσοκομείου της Αθήνας, μεταφέροντας μια εικόνα που, όπως λέει, συναντά όλο και συχνότερα στην καθημερινή κλινική πράξη.

Για κάποιους, η εναλλακτική προσέγγιση μοιάζει να προσφέρει την πιο εύκολη διαδρομή: συμπληρώματα αντί για ένα αυστηρό διατροφικό πλάνο, «ενεργειακές» μετρήσεις αντί για τις απαραίτητες διαγνωστικές εξετάσεις, μη επεμβατικές θεραπείες αντί για παρεμβάσεις που μπορεί να απαιτούν χρόνο, συνέπεια ή μεγαλύτερη προσπάθεια από τον ασθενή.

«Ερχονται στα ιατρεία και θέλουν να τους χαϊδεύεις, να τους λες ό,τι ακούγεται ευχάριστο», λέει χαρακτηριστικά η ίδια γιατρός, περιγράφοντας ένα κοινό που δεν αναζητά μια δεύτερη γνώμη, αλλά μια διαφορετική εκδοχή της ιατρικής φροντίδας, πιο συμβατή με αυτό που θα ήθελε να ακούσει. Και η τάση αυτή δεν αφορά μόνο ανθρώπους που δεν έχουν σταθερή σχέση με τον γιατρό τους. Αφορά ακόμη και ασθενείς που επί χρόνια απευθύνονται στον ίδιο γιατρό, αλλά σε μια κρίσιμη στιγμή επιλέγουν να αναζητήσουν παράλληλα μια διαφορετική θεραπευτική προσέγγιση.

Πρόσφορο έδαφος για μια τέτοια «ιατρική αλά καρτ» φαίνεται να υπάρχει στο πεδίο της Γαστρεντερολογίας. Γιατροί που συνομίλησαν με το «ΘΕΜΑ» περιγράφουν ασθενείς οι οποίοι, σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται να πατούν σε δύο θεραπευτικές βάρκες: ακολουθούν διατροφικές οδηγίες ή λαμβάνουν ειδικά συμπληρώματα που τους προτείνουν εκπρόσωποι εναλλακτικών προσεγγίσεων και, όταν τα αποτελέσματα δεν είναι τα αναμενόμενα, επιστρέφουν στον εξειδικευμένο γιατρό αναζητώντας τη δική του γνώμη.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που μεταφέρει γαστρεντερολόγος για τη λεγόμενη «αποπαρασίτωση», πρακτική που κυκλοφορεί ευρέως στο πεδίο της εναλλακτικής υγείας, χωρίς όμως να έχει την επιστημονική βάση που συχνά της αποδίδεται: «Ασθενής μου μού ανέφερε πρόσφατα ότι ακολουθεί ειδική διατροφή για “αποπαρασίτωση” του οργανισμού, γιατί, όπως διάβασε αλλά και του είπαν εκπρόσωποι εναλλακτικών προσεγγίσεων, τα παράσιτα προκαλούν φλεγμονές και, κατ’ επέκταση, πυροδοτούν την εμφάνιση διαφόρων νόσων. Οταν του είπα πως οι λεγόμενες parasite cleanse δίαιτες, που μπορεί να περιλαμβάνουν αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς, βότανα ή συμπληρώματα, δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στην εξάλειψη παρασιτικών λοιμώξεων και επικαλέστηκα την Cleveland Clinic, μειδίασε και μου είπε πως θα φανούν όλα σε λίγο διάστημα στον οργανισμό του».

Το ίδιο μοτίβο καταγράφεται και σε άλλες ειδικότητες. Χαρακτηριστική είναι επίσης η περίπτωση που περιγράφει πνευμονολόγος από Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος δημόσιου νοσοκομείου. Μια 50χρονη γυναίκα εντάχθηκε στο πρόγραμμα και κατάφερε να μειώσει το κάπνισμα, χωρίς ωστόσο να φτάσει στον θεραπευτικό στόχο. Οταν οι γιατροί τής εξήγησαν ότι η προσπάθεια έπρεπε να συνεχιστεί, εκείνη τους απάντησε ότι η μείωση είχε επιτευχθεί χάρη στην υπνοθεραπεία που έκανε παράλληλα με τις επισκέψεις στο ιατρείο και ότι πλέον θα ακολουθούσε αποκλειστικά την υπνοθεραπεία, καθώς, όπως υποστήριξε, το ιατρείο δεν την είχε βοηθήσει.

Παιδίατροι

Η ίδια τάση, ωστόσο, αποκτά διαφορετική βαρύτητα όταν περνά από τους ενήλικες στα παιδιά. Παιδίατροι περιγράφουν στο «ΘΕΜΑ» ότι μειώνονται σημαντικά οι γονείς που ακολουθούν τις υποδείξεις τους, είτε πρόκειται για τον εμβολιασμό, είτε για την αντιμετώπιση μιας ασθένειας. Η ιατρική σύσταση δεν θεωρείται πλέον αυτονόητα το σημείο αναφοράς για την απόφαση που θα πάρει ο γονιός.

Ακόμη και η χορήγηση ενός φαρμάκου περνά, όπως περιγράφουν, από μια δεύτερη «έγκριση». Γονείς συμβουλεύονται γιατρούς που κινούνται στον χώρο των εναλλακτικών προσεγγίσεων και επιστρέφουν στον παιδίατρο έχοντας ήδη ακούσει μια διαφορετική θεραπευτική πρόταση. «Πρώτα μου λένε ότι ο εναλλακτικός γιατρός για τη βρογχίτιδα συστήνει το τάδε και μετά με ρωτούν τι πλεονέκτημα μπορεί να έχει το φάρμακο που τους συνταγογράφησα», περιγράφει παιδίατρος.

Για τους παιδιάτρους, το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αφορά ανηλίκους και αποφάσεις που λαμβάνονται από τους γονείς για την υγεία τους. Μάλιστα, ένας χαρακτηριστικός, έστω άτυπος, δείκτης για το πώς αυτή η επιλεκτική σχέση με την τεκμηριωμένη ιατρική αποτυπώνεται στην παιδιατρική είναι η στάση απέναντι στον εμβολιασμό. Οι παιδίατροι περιγράφουν γονείς που μπορεί να εμπιστεύονται τη συμβατική ιατρική για την αντιμετώπιση μιας ασθένειας, αλλά να αμφισβητούν συγκεκριμένες συστάσεις της, με τον εμβολιασμό να αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.

Ταμπέλα «ιατρείο»

Η βεβαίωση λειτουργίας ενός ιατρείου -που δίνεται από τον οικείο ιατρικό σύλλογο- δεν αποτελεί μια γενική άδεια για κάθε ιατρική πράξη. Η τραγική εξέλιξη στην υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη, ο οποίος κατέληξε ενώ υποβαλλόταν σε πλασμαφαίρεση σε ιδιωτικό ιατρείο -μια εξειδικευμένη ιατρική πράξη που πρέπει να πραγματοποιείται σε νοσοκομειακό περιβάλλον- έφερε με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο ακριβώς αυτό το ερώτημα: τι επιτρέπεται να πραγματοποιείται σε έναν συγκεκριμένο χώρο, με ποια υποδομή και υπό ποιες προϋποθέσεις;

Η νομιμότητα εξετάζεται σε συνάρτηση με το τι ακριβώς επιτρέπεται να γίνεται μέσα στον χώρο, ποια πράξη διενεργείται, από ποια ειδικότητα, με ποιον εξοπλισμό και υπό ποιες συνθήκες. Το βασικό θεσμικό πλαίσιο, το Π.Δ. 84/2001, βάζει συγκεκριμένα όρια: στα ιδιωτικά ιατρεία δεν επιτρέπονται α) υπηρεσίες που, σύμφωνα με τους κανόνες της ιατρικής επιστήμης, παρέχονται αποκλειστικά στη δευτεροβάθμια περίθαλψη, β) ιατρικές πράξεις για τις οποίες απαιτείται γενική νάρκωση, ραχιαία ή επισκληρίδιος αναισθησία.

Μια διαγνωστική εξέταση, όπως ένα υπερηχογράφημα ή ένα τεστ κόπωσης, μπορεί να πραγματοποιείται στο πλαίσιο ιδιωτικού ιατρείου από τον γιατρό της αντίστοιχης ειδικότητας, με τον απαιτούμενο εξοπλισμό και με τήρηση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων. Για ορισμένες πιο σύνθετες εξετάσεις, το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει ειδικότερες απαιτήσεις ως προς την παρουσία και την ευθύνη του αντίστοιχου ειδικού γιατρού και τον εξοπλισμό που πρέπει να διαθέτει η δομή. Η γαστροσκόπηση και η κολονοσκόπηση, για παράδειγμα, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται απλώς ως «μία ακόμη εξέταση που γίνεται σε ένα ιατρείο». Η διενέργειά τους προϋποθέτει κατάλληλη ενδοσκοπική υποδομή, τον απαιτούμενο εξοπλισμό και τήρηση των κανόνων ασφαλείας, ενώ όταν χρησιμοποιείται καταστολή ή αναισθησία ισχύουν οι αντίστοιχες προϋποθέσεις και απαιτήσεις ως προς το εξειδικευμένο προσωπικό. Το ίδιο ισχύει ακόμη περισσότερο όταν κατά την ενδοσκόπηση πραγματοποιούνται επεμβατικές πράξεις, όπως λήψη βιοψίας ή αφαίρεση πολύποδα.

Οι καταγγελίες

Το ζήτημα της λειτουργίας των ιατρείων και των πρακτικών που ακολουθούν οι επαγγελματίες υγείας φτάνει και στον Ιατρικό Σύλλογο Αθηνών (ΙΣΑ), μέσω καταγγελιών πολιτών. «Σε κάθε διοικητικό συμβούλιο έχουμε να εξετάσουμε περίπου δέκα καταγγελίες που έχουν γίνει στον Σύλλογο», αναφέρει στο «ΘΕΜΑ» μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΙΣΑ. Οι καταγγελίες φτάνουν στις υπηρεσίες του ΙΣΑ είτε διαδικτυακά, μέσω της σχετικής φόρμας στην ιστοσελίδα του, είτε γραπτώς, είτε τηλεφωνικά.

Ο πολίτης που επιθυμεί να ασκηθεί πειθαρχικός έλεγχος σε βάρος γιατρού οφείλει να καταβάλει παράβολο 50 ευρώ. Η διαδικασία αυτή προβλέπεται από τη νομοθεσία και επιβεβαιώνεται και από την ηλεκτρονική πλατφόρμα καταγγελιών του ΙΣΑ. Αυτό, ωστόσο, όπως εξηγεί το μέλος του Δ.Σ. του ΙΣΑ, δεν σημαίνει ότι οι προφορικές καταγγελίες δεν ελέγχονται, ούτε ότι σοβαρές υποθέσεις που υποδεικνύουν πιθανή παράβαση μπαίνουν στο αρχείο επειδή δεν συνοδεύονται από το συγκεκριμένο παράβολο.

Ο ΙΣΑ αναφέρει ότι, πέρα από τον αρχικό έλεγχο που προηγείται της χορήγησης βεβαίωσης λειτουργίας, πραγματοποιεί και αυτεπάγγελτους, δειγματοληπτικούς και έκτακτους ελέγχους, καθώς και ελέγχους μετά από καταγγελίες πολιτών ή ενημέρωση από άλλες αρμόδιες αρχές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα, από το 2024 μέχρι σήμερα έχουν ελεγχθεί περίπου 5.500 φορείς για την έκδοση αρχικής βεβαίωσης λειτουργίας ή την τροποποίησή της, ενώ στο ίδιο διάστημα πραγματοποιήθηκαν περίπου 1.000 επιπλέον έλεγχοι, είτε στο πλαίσιο δειγματοληπτικής διαδικασίας, είτε κατόπιν καταγγελιών των πολιτών. Επίσης, ότι έχουν επιβληθεί πρόστιμα συνολικού ύψους 1.443.119 ευρώ σε 58 γιατρούς και φορείς ΠΦΥ, ενώ σε 55 περιπτώσεις ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας ή επιβλήθηκε παύση άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος. Τα στοιχεία αφορούν συνολικά τις ελεγκτικές και πειθαρχικές διαδικασίες του Συλλόγου και δεν συνδέονται αποκλειστικά με πρακτικές εναλλακτικής ιατρικής ή με παράνομες ιατρικές πράξεις. Το ελεγκτικό έργο του ΙΣΑ βρίσκεται, πάντως, πλέον και στο μικροσκόπιο της Δικαιοσύνης. Με αφορμή την υπόθεση του ιατρείου της οδού Καρνεάδου στο Κολωνάκι, όπου κατέληξε ο Γιώργος Μαζωνάκης, ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών παρήγγειλε κατεπείγουσα προκαταρκτική εξέταση, προκειμένου να διερευνηθεί εάν προκύπτουν τυχόν ποινικές ευθύνες του ΙΣΑ ή άλλου αρμόδιου δημόσιου φορέα για τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν στο συγκεκριμένο ιατρείο. Στο πλαίσιο της έρευνας εξετάζεται και το σύνολο των ελέγχων που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια σε αντίστοιχους χώρους, καθώς και οι ενέργειες στις οποίες προχώρησαν οι αρμόδιες αρχές.

Ερευνες μέσω ΑΙ για επικίνδυνα ιατρεία

Εντατικοί και στοχευμένοι έλεγχοι σε ιδιωτικά ιατρεία και χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας ξεκινούν με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως ανακοίνωσε την περασμένη Παρασκευή ο υπουργός Υγείας Αδωνις Γεωργιάδης. Το νέο ψηφιακό εργαλείο Med Watch «σκανάρει» το Διαδίκτυο και τα social media, εντοπίζοντας διαφημιζόμενες υπηρεσίες υγείας και διασταυρώνοντάς τες με τις άδειες λειτουργίας και τις ειδικότητες των γιατρών που είναι καταχωρισμένες στους ιατρικούς συλλόγους. Ηδη από 8.500 ελέγχους, 231 δομές χαρακτηρίστηκαν «κόκκινες» και χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Το εργαλείο θα επεκταθεί στα κέντρα αισθητικής και, μέσα σε δέκα ημέρες, σε όλη τη χώρα. Παράλληλα, προετοιμάζεται εφαρμογή για τους πολίτες.

Φωτογραφία: EUROKINISSI