Σχολικά βιβλία και ομόφυλοι γονείς: Πώς προσεγγίζουν τα νέα εγχειρίδια το θέμα, η «woke ατζέντα» και οι αντιδράσεις για την Κοινωνική Αγωγή της ΣΤ’ Δημοτικού

Προτού ακόμη φτάσουν στις σχολικές αίθουσες, τα νέα βιβλία έχουν ανοίξει περισσότερα από ένα μέτωπα. Οικογένειες με δύο γονείς του ίδιου φύλου στην ΣΤ’ και τη Β’ Δημοτικού, κορίτσια που καλούνται στη Γ’ Γυμνασίου να αποφεύγουν «κακοτοπιές», άνδρες που κάνουν τις «βαριές δουλειές» και γυναίκες που ασχολούνται με τα παιδιά και το νοικοκυριό, διαφορετικές διατυπώσεις για τον γάμο, αντιδράσεις για την Κύπρο, τη βλάχικη γλώσσα, ιστορικούς χάρτες και εικόνες, δίνουν το περίγραμμα των αντιδράσεων.

Στο θέμα που προκάλεσε τη μεγαλύτερη πολιτική αντιπαράθεση υπάρχει ένα νέο στοιχείο που αλλάζει σημαντικά την εικόνα. Το βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ’ Δημοτικού που βρέθηκε στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης, λόγω της ρητής αναφοράς σε «οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου» είναι ένα από τρία εγκεκριμένα βιβλία για το ίδιο μάθημα. Τα δύο περιλαμβάνουν ρητά αναφορές σε οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών και το τρίτο όχι, ενώ διαφορετική είναι και η έκταση με την οποία κάθε βιβλίο προσεγγίζει το θέμα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία των εκδόσεων Διόφαντου, το επίμαχο βιβλίο των εκδόσεων Πουκαμισάς επέλεξαν 736 σχολεία, δηλαδή το 17,28% του συνόλου. Το βιβλίο των εκδόσεων ΠΕΔΙΟ επέλεξαν 1.683 σχολεία, ποσοστό 39,52%, ενώ το τρίτο, των εκδόσεων Ελληνική Γραφή, επέλεξαν 1.840 σχολεία ή το 43,20%. Δηλαδή περισσότερα από οκτώ στα δέκα σχολεία επέλεξαν ένα από τα άλλα δύο διδακτικά βιβλία.

Το στοιχείο είναι κρίσιμο για να γίνει κατανοητή η λειτουργία του νέου συστήματος, στο οποίο δεν υπάρχει πλέον ένα και μοναδικό βιβλίο που επιβάλλεται σε όλες τις τάξεις της χώρας. Για το ίδιο μάθημα μπορούν να υπάρχουν περισσότερα εγκεκριμένα βιβλία και οι εκπαιδευτικοί έχουν ήδη κάνει την επιλογή εκείνου που θα χρησιμοποιήσουν από τον περασμένο Ιούνιο.

«Δεν είναι woke ατζέντα»

Η διαφορά δεν βρίσκεται μόνο στον εκδοτικό οίκο. Βρίσκεται και στον τρόπο με τον οποίο τα τρία βιβλία προσεγγίζουν το ίδιο θέμα. Στο βιβλίο των εκδόσεων Πουκαμισάς, στην ενότητα «Η ελληνική οικογένεια» παρουσιάζεται η «μεγάλη πολυμορφία» των οικογενειακών σχημάτων. Μαζί με την πυρηνική, τη μονογονεϊκή, την εκτεταμένη και τη θετή οικογένεια καταγράφεται ρητά η «οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».

Η αναφορά δεν περιορίζεται στον ορισμό. Σε δραστηριότητα που ακολουθεί, οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες, κάθε ομάδα αναλαμβάνει έναν τύπο οικογένειας και καλείται να δημιουργήσει αφίσα με εικόνες ή φωτογραφίες. Παράλληλα, τα παιδιά καλούνται να εξετάσουν σε ποια από τις κατηγορίες ανήκει η δική τους οικογένεια.

Ο συγγραφέας του βιβλίου, κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης, απέρριψε τον χαρακτηρισμό περί woke ατζέντας. Υποστήριξε ότι η αναφορά δεν αποτελεί ιδεολογική προώθηση αλλά καταγραφή μιας «κοινωνικής και νομικής πραγματικότητας» και ότι οι ομόφυλες οικογένειες παρουσιάζονται μαζί με το συνολικό φάσμα των σύγχρονων οικογενειακών σχημάτων.

Το βιβλίο των εκδόσεων Ελληνική Γραφή ακολουθεί διαφορετικό δρόμο. Ορίζει την οικογένεια ως την πρώτη κοινωνική ομάδα στην οποία συμμετέχει το άτομο και αναφέρει ότι οι οικογενειακοί δεσμοί δημιουργούνται με τη γέννηση, την υιοθεσία, τον γάμο και το σύμφωνο συμβίωσης. Δεν εντοπίζεται όμως ρητή αναφορά σε οικογένεια ομόφυλου ζευγαριού, ενώ οι σχετικές εικόνες παρουσιάζουν ετερόφυλα ζευγάρια.

Στο βιβλίο των εκδόσεων ΠΕΔΙΟ υπάρχει και πάλι αναφορά στις διαφορετικές μορφές οικογένειας. Στο κεφάλαιο «Η ζωή στο σπίτι μου» σημειώνεται ότι σε πολλές χώρες ο πολιτικός γάμος και το σύμφωνο συμβίωσης μπορούν να αφορούν ζευγάρια του ίδιου φύλου, ενώ αλλού καταγράφεται ρητά η «οικογένεια ομόφυλων ζευγαριών».

Και στη Β’ Δημοτικού

Αντίστοιχη συζήτηση προκλήθηκε και για βιβλίο Γλώσσας της Β’ Δημοτικού, στην πρώτη θεματική ενότητα, «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;». Εμφανίζονται μέσα από εικονογραφήσεις διαφορετικές οικογενειακές συνθέσεις, μεταξύ των οποίων δύο πατέρες ή δύο μητέρες.

Τα παιδιά καλούνται να παρατηρήσουν τις εικόνες, να σχολιάσουν με ποια μοιάζει περισσότερο η δική τους οικογένεια και στη συνέχεια να τη ζωγραφίσουν. Και εδώ, πάντως, πρόκειται για μία από τέσσερις διαθέσιμες επιλογές για το συγκεκριμένο μάθημα. Από εκεί άνοιξε και η πολιτική συζήτηση για το αν οι συγκεκριμένες επιλογές συνδέονται με μια ευρύτερη woke ατζέντα. Το θέμα πήρε γρήγορα διαστάσεις που ξεπέρασαν τα ίδια τα βιβλία και συνδέθηκε με τη συζήτηση για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών.

Την κυβερνητική θέση έκλεισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ. Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε «κατάκτηση» το σύστημα πολλαπλών βιβλίων, υπενθύμισε ότι τα εγχειρίδια δεν γράφονται από υπουργούς αλλά αξιολογούνται από ανεξάρτητες επιτροπές και ξεκαθάρισε ότι, εφόσον σε κάποιο βιβλίο υπάρχει σφάλμα ή σημείο που προκαλεί δικαιολογημένη αντίδραση, «θα το διορθώσουμε». Ταυτόχρονα, απέρριψε κατηγορηματικά την πολιτική διάσταση που είχε δοθεί στο θέμα: «Δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα», είπε, προσθέτοντας ότι δεν πρέπει να «εφευρίσκουμε» νέες αιτίες διχασμού.

«Κακοτοπιές» και νοικοκυριό

Η οικογένεια, ωστόσο, δεν είναι το μοναδικό σημείο των νέων βιβλίων που έχει προκαλέσει συζήτηση. Στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της Γ’ Γυμνασίου, το κεφάλαιο για την κακοποίηση και τη βία κατά των γυναικών περιλαμβάνει μια σειρά από «πρακτικές συμβουλές».

Τα κορίτσια καλούνται να θυμούνται ότι «οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη», να αποφεύγουν τις «κακοτοπιές» και να απομακρύνονται από βίαιους, επιθετικούς, δύστροπους, ναρκισσιστές ή χειριστικούς άνδρες. Σε άλλο σημείο αναφέρεται ότι «η κακοποίηση απευθύνεται σε αδύναμους», μεταξύ των οποίων παιδιά, γυναίκες και ηλικιωμένοι.

Ο συγγραφέας Παύλος Μάραντος απάντησε ότι εξακολουθεί να θεωρεί ορθά τα επίμαχα σημεία, τα οποία, όπως είπε, έχουν στόχο «να ενημερώσουν και να προφυλάξουν» κυρίως τα νέα κορίτσια. Για τη λέξη «κακοτοπιές» υποστήριξε ότι είναι γνωστή στους μαθητές και εξήγησε ότι στόχος των συγκεκριμένων γραμμών είναι τα κορίτσια να προσέχουν τους κακοποιητικούς άνδρες και «όχι να φοβούνται τους άνδρες και τις προσωπικές σχέσεις».

Στο ίδιο βιβλίο υπάρχει και η ενότητα για τον ρόλο των συζύγων μέσα στην οικογένεια. Εκεί αναφέρεται ότι ο άνδρας «μαθαίνει να ασχολείται με τις βαριές δουλειές, με τις τεχνικές εργασίες και τις εξωτερικές υποθέσεις», ενώ η γυναίκα «μαθαίνει να ασχολείται με την ανατροφή των παιδιών και γενικότερα το νοικοκυριό». Ακολουθεί η διευκρίνιση ότι η είσοδος της γυναίκας στην εργασία και η αμφισβήτηση της ανδρικής κυριαρχίας επέφεραν μεγαλύτερη ισορροπία, αλλά ότι οι γυναίκες εξακολουθούν συνήθως να επωμίζονται περισσότερα βάρη.

Στο ίδιο επίπεδο καταγράφεται και μία ακόμη διαφορετική διατύπωση. Ενώ δύο βιβλία της ΣΤ’ Δημοτικού αναγνωρίζουν ρητά οικογένειες ομόφυλων ζευγαριών, σε βιβλίο της Γ’ Γυμνασίου ο γάμος ορίζεται ως ένωση δύο ανθρώπων διαφορετικού φύλου με σκοπό τη δημιουργία οικογένειας. Πρόκειται για διαφορετικές τάξεις και διαφορετικό διδακτικό πλαίσιο, αλλά οι διατυπώσεις συνυπάρχουν στο νέο εκπαιδευτικό υλικό.

Για άλλα βιβλία του νέου συστήματος υπάρχουν επίσης αντιδράσεις, αλλά πιο «ειδικές». Στη Γεωγραφία/Γεωλογία της Β’ Γυμνασίου σχολιάστηκε αναφορά που συνδέει γεωγραφικά την Κύπρο με την Ασία. Η συνολική παρουσίαση του βιβλίου, πάντως, την κατατάσσει παράλληλα στις ευρωπαϊκές χώρες της Μεσογείου και την τοποθετεί στο γεωγραφικό σταυροδρόμι Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής.

Στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της Α’ Λυκείου προκάλεσε αντιδράσεις η αναφορά στη βλάχικη γλώσσα και σε σύλλογο για τη διατήρησή της, με τους συγγραφείς να διευκρινίζουν ότι το παράδειγμα χρησιμοποιείται για να παρουσιαστεί η συλλογική δράση και όχι για να αποδοθεί στους Βλάχους συγκεκριμένη εθνική ταυτότητα.

Στη Βυζαντινή και Μεσαιωνική Ιστορία της Β’ Γυμνασίου, οι παρατηρήσεις αφορούν χάρτες, λεζάντες και εικονογραφικό υλικό, ακόμη και την ταυτοποίηση εικόνας που παρουσιάζεται ως Αννα Κομνηνή. Στα Μαθηματικά της Α’ Λυκείου οι ενστάσεις είναι διαφορετικές και αφορούν τη διαδικασία έγκρισης, τις προδιαγραφές, το πρόσθετο υλικό και την ίση μεταχείριση συγγραφικών ομάδων και όχι το ίδιο το περιεχόμενο.

Πλατφόρμα για διορθώσεις

Στο πλαίσιο του νέου διδακτικού συστήματος έχουν εγκριθεί 230 διδακτικά πακέτα με 440 βιβλία για 103 γνωστικά αντικείμενα, από την Α’ Δημοτικού έως και την Α’ Λυκείου. Η αξιολόγηση των βιβλίων έγινε από ανεξάρτητες πενταμελείς επιστημονικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη.

Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων και τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν έχει τεθεί σε λειτουργία από τον Ιούλιο ειδική πλατφόρμα του ΙΕΠ. Εχουν ήδη κατατεθεί 42 σχόλια για τα νέα βιβλία, ενώ προβλέπεται η λειτουργία Μονάδας Διδακτικών Βιβλίων που θα εξετάζει παρατηρήσεις και πιθανές διορθώσεις έως την έναρξη εφαρμογής τους τον Σεπτέμβριο του 2027.

Το Πολλαπλό Βιβλίο θα εφαρμοστεί πλήρως το σχολικό έτος 2027-2028. Οι εκπαιδευτικοί, όμως, έχουν ήδη επιλέξει τα βιβλία που θα χρησιμοποιήσουν. Και η πρώτη μεγάλη δημόσια αντιπαράθεση δείχνει ήδη μια βασική ιδιαιτερότητα του νέου συστήματος. Διαφορετικά σχολεία μπορούν να έχουν διαφορετικό βιβλίο για το ίδιο μάθημα.

Φωτογραφία: EUROKINISSI