Εικόνες καταστροφής από το οινοποιείο της Achaia Clauss: Σώθηκαν τα ιστορικά κρασιά, κάηκε το πέτρινο κτήριο των 165 ετών

Το ιστορικό αρχείο, το μουσείο, τα αυθεντικά κειμήλια, τα βαρέλια του 19ου αιώνα με τα αφιερώματα και οι παλιές Μαυροδάφνες δεν επηρεάστηκαν από τις φλόγες, όπως αποκαλύπτει στο «protothema» ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Achaia Clauss, Νίκος Καραπάνος. Η έγκαιρη επέμβαση της Πυροσβεστικής απέτρεψε την επέκταση της πυρκαγιάς στα υπόλοιπα κτίρια του συγκροτήματος, περιορίζοντάς την στο εμβληματικό πέτρινο κτίριο και στην κάβα που βρισκόταν στο υπόγειό του.

«Τώρα αρχίζουμε λίγο να χαλαρώνουμε. Η καταστροφή αυτή, ευτυχώς, δεν ήταν ολική. Δεν πειράχθηκαν τα ιστορικά αρχεία, δεν πειράχθηκαν τα βαρέλια με την παλιά Μαυροδάφνη και όλες οι Μαυροδάφνες. Δεν πειράχθηκε τίποτα απ’ αυτά», δηλώνει ο κ. Καραπάνος, ο οποίος βρίσκεται στην Achaia Clauss εδώ και 49 χρόνια.

Χάθηκε ένα κομμάτι της ιστορίας της Πάτρας

Το μεγάλο τραύμα της πυρκαγιάς είναι το ίδιο το πέτρινο κτίριο. Πρόκειται για το βασικό κτίριο της εισόδου στο Οινοκάστρο και ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά σημεία της Achaia Clauss, το οποίο υπέστη εκτεταμένες ζημιές. Οι πέτρινοι τοίχοι του έχουν παραμείνει όρθιοι, γεγονός που επιτρέπει την αποκατάστασή του, όμως μεγάλο μέρος του εσωτερικού του καταστράφηκε.

Στο εσωτερικό του καταστράφηκε ολοσχερώς ένα από τα δύο γραφεία του Γουσταύου Κλάους, ενώ σοβαρή απώλεια αποτελεί και ένα ρολόι του 19ου αιώνα. Ο μηχανισμός του αναζητείται πλέον μέσα στα συντρίμμια. «Πρέπει να βρούμε τον μηχανισμό στα συντρίμμια. Εάν μας βοηθήσει η τύχη και ο Θεός, θα είναι σημαντικό ιστορικό. Δεν φτιάχνεται», λέει ο κ. Καραπάνος.

Το δεύτερο και παλαιότερο γραφείο του Κλάους σώθηκε. Στο υπόγειο του εμβληματικού κτιρίου βρισκόταν επίσης κάβα με εμφιαλωμένα ξηρά κρασιά παλαιότερων εσοδειών. Μέρος τους επλήγη και ήδη γίνεται διαλογή προκειμένου να διαπιστωθεί τι μπορεί να σωθεί. Πρόκειται, σύμφωνα με τον κ. Καραπάνο, για κρασιά ηλικίας περίπου 20-30 ετών και όχι για τις πραγματικά ιστορικές εσοδείες της Achaia Clauss.

Κρίσιμη είναι και η διευκρίνισή του για τα ιστορικά αντικείμενα και τεκμήρια που βρίσκονταν στο πέτρινο κτίριο. Οι πρώτες εικόνες μετά τη φωτιά είχαν προκαλέσει φόβους για απώλεια σημαντικού μέρους του ιστορικού αρχείου. Στην πραγματικότητα, όμως, τα περισσότερα από όσα βρίσκονταν εκεί και έβλεπαν οι επισκέπτες ήταν αντίγραφα. «Πήγαινε ο κόσμος και είχαμε εκεί αντίγραφα, δεν είχαμε αυθεντικά. Τα αυθεντικά τα φυλάμε στο μουσείο μέσα. Το μουσείο δεν πειράχθηκε», ξεκαθαρίζει.

Τα αυθεντικά κειμήλια και το ιστορικό αρχείο φυλάσσονται σε διαφορετικά σημεία του συγκροτήματος, μεταξύ άλλων στο μουσείο και στη βίλα του Κλάους, αρκετά μακριά από το σημείο όπου ξέσπασε η πυρκαγιά.

Ο θησαυρός

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ανακούφιση της επόμενης ημέρας. Παρά τη βαριά ζημιά στο κτίριο-σύμβολο, η φωτιά δεν έφτασε στους χώρους όπου φυλάσσεται ο αναντικατάστατος ιστορικός και οινικός πλούτος της Achaia Clauss.

Το «business stories» είχε βρεθεί πριν από ακριβώς πέντε χρόνια στο Οινοκάστρο και είχε περιηγηθεί στις ιστορικές κάβες και στους χώρους όπου φυλάσσεται ένα μοναδικό κομμάτι της ελληνικής οινικής ιστορίας.

Στο «Αυτοκρατορικό Κελάρι», ανάμεσα στα τεράστια δρύινα βαρέλια με τα σκαλιστά αφιερώματα, φυλάσσεται η παλιά Μαυροδάφνη του 1873, το παλαιότερο κρασί της Ελλάδας. Σε διαφορετικό κελάρι, όπου τα εμφιαλωμένα κρασιά παλαιώνουν σε απόλυτο σκοτάδι, σταθερή θερμοκρασία 13 βαθμών Κελσίου και σχετική υγρασία 70%-75%, ξεχωριστή θέση έχουν και οι λιγοστές εμφιαλώσεις που έγιναν το 2004 με κρασί εσοδείας 1896, με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας.

Ολα αυτά βρίσκονται μακριά από το κτίριο που χτυπήθηκε από τη φωτιά.

Πρόκειται για έναν ιστορικό πλούτο που ξεπερνά τα όρια μιας επιχείρησης. Η Achaia Clauss ιδρύθηκε το 1861 από τον Γουστάβο Κλάους, ο οποίος δύο χρόνια νωρίτερα είχε αγοράσει έκταση 60 στρεμμάτων στον Ριγανόκαμπο, στους πρόποδες του Παναχαϊκού. Η θερινή κατοικία και το μικρό οινοποιείο του εξελίχθηκαν σταδιακά σε μια ολόκληρη καστροπολιτεία, με κατοικίες εργατών, δύο εκκλησίες και ακόμη και Δημοτικό Σχολείο.

Στους χώρους της πέρασαν στο διάβα των δεκαετιών βασιλείς, πολιτικοί και προσωπικότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ το Οινοκάστρο έζησε πολέμους, Κατοχή, την απελευθέρωση της Πάτρας, τη μεταπολεμική βιομηχανική ανάπτυξη αλλά και την αποβιομηχάνιση. Η Μαυροδάφνη έγινε το κρασί-σύμβολο της Achaia Clauss και η εταιρεία εξελίχθηκε αργότερα σε μεγάλη οινοβιομηχανία, με τη Demestica να μπαίνει για δεκαετίες στα ελληνικά σπίτια και στις ταβέρνες.

Η αποκατάσταση

Το εμβληματικό πέτρινο κτίριο θα αποκατασταθεί. Οι τοίχοι του έχουν παραμείνει όρθιοι και ήδη άνθρωποι του υπουργείου Πολιτισμού βρέθηκαν στο Οινοκάστρο. «Σίγουρα» μπορεί να αποκατασταθεί, λέει ο κ. Καραπάνος. «Οι τοίχοι έχουν μείνει. Εχει έρθει το υπουργείο Πολιτισμού και θα ξεκινήσουμε όλες τις διαδικασίες για την υποβολή φακέλου για την ανάπλαση της Achaia Clauss. Και πρέπει να γίνουν γρήγορα».

Η διαδικασία έχει ενδιαφέρον και λόγω του ιδιαίτερου ιδιοκτησιακού καθεστώτος του ιστορικού συγκροτήματος. Οπως είχε γράψει το «business stories» το 2021, το μεγαλύτερο μέρος της έκτασης και των κτιριακών υποδομών του Gutland είχε περάσει στην Τράπεζα Πειραιώς, ως απόρροια των μεγάλων οικονομικών περιπετειών που είχε αντιμετωπίσει η Achaia Clauss τις προηγούμενες δεκαετίες.

Το κτίριο που επλήγη από τη φωτιά είναι ασφαλισμένο, σύμφωνα με τον κ. Καραπάνο, ενώ ήδη δρομολογούνται οι διαδικασίες για την αποκατάστασή του. Για τον ίδιο, πάντως, το ζητούμενο ξεπερνά την οικονομική διάσταση της ζημιάς. «Η μνήμη πρέπει να μείνει. Πρέπει να το φέρουμε στα ίδια του», λέει.

Ηδη από την επόμενη ημέρα σχεδιάζεται να αρχίσουν οι πρώτες παρεμβάσεις ώστε να επισκευαστεί ό,τι μπορεί να επισκευαστεί και να αποκατασταθεί το ταχύτερο δυνατό η επισκεψιμότητα.

Τα αίτια

Αγνωστο παραμένει προς το παρόν τι προκάλεσε τη φωτιά. Σύμφωνα με τον κ. Καραπάνο, η κάβα είχε κλείσει στις 6 το απόγευμα της Παρασκευής. Ο ίδιος πέρασε από το κτίριο περίπου στις 9 το βράδυ και δεν διαπίστωσε κάποιο πρόβλημα, ενώ η πυρκαγιά εκδηλώθηκε περίπου στις 4.45 τα ξημερώματα.

«Δηλαδή δέκα ώρες από το κλείσιμο της κάβας. Αρα δεν ήταν από την επισκεψιμότητα, τσιγάρο δεν επιτρέπεται εδώ, ο χώρος είναι περίκλειστος. Τώρα ο πραγματογνώμονας θα βρει την αιτία», αναφέρει, αποφεύγοντας να προδικάσει το αποτέλεσμα της έρευνας.

Στο συγκεκριμένο παλιό κτίριο, σύμφωνα με τον κ. Καραπάνο, δεν είχε εγκατασταθεί σύστημα πυρανίχνευσης, ενώ υπήρχε φύλακας στον χώρο. Ο ίδιος εξηγεί ότι η παλιά κατασκευή του κτιρίου, όπου υπήρχαν υλικά όπως καλάμι και ξύλινα στοιχεία, συνέβαλε στην ταχύτατη εξάπλωση της φωτιάς στο εσωτερικό του. «Εχω 49 χρόνια εδώ μέσα. Ποτέ δεν είχαμε φωτιά. Δεν θυμάμαι ποτέ φωτιά», λέει.

Ο τρύγος

Η συγκυρία έκανε ακόμη πιο βαριά την εικόνα του Σαββάτου. Λίγες ώρες μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς ήταν προγραμματισμένος ο «Ανοιχτός Τρύγος 2026», με δεκάδες ανθρώπους να αναμένεται να πάρουν μέρος στη συγκομιδή της Μαυροδάφνης.

Η εκδήλωση ματαιώθηκε, αλλά μόνο για μία εβδομάδα. «Είπαμε το άλλο Σάββατο θα τον κάνουμε τον τρύγο με όλη μας τη χαρά, γιατί πρέπει να πούμε ότι η ζωή συνεχίζεται και ότι θα αποκαταστήσουμε τη ζημιά γρήγορα», λέει ο Νίκος Καραπάνος.

Πριν από ακριβώς πέντε χρόνια, όταν το «business stories» είχε επισκεφθεί την Achaia Clauss, ο ίδιος περιέγραφε την προσπάθεια που είχε ξεκινήσει από το 2000 για τη διάσωση και την αναγέννηση της ιστορικής οινοποιίας.

«Το είδαμε διαφορετικά. Οχι τόσο επιχειρηματικά με στόχο να βγάλουμε κέρδος, αλλά να κάνουμε το κέφι μας, να βγάζουμε ποιοτικά προϊόντα και φυσικά να συνεχίσουμε αυτή τη μεγάλη ιστορία που ήδη κλείνει τα 160 χρόνια», έλεγε τότε.

Πέντε χρόνια μετά, η Achaia Clauss συμπληρώνει 165 χρόνια και ο άνθρωπος που έχει συνδέσει σχεδόν μισό αιώνα της ζωής του μαζί της επαναλαμβάνει ουσιαστικά το ίδιο πράγμα: «Δεν πρέπει να σταματήσει η ζωή εδώ. Τόσα χρόνια ήταν ανοικτός ο χώρος. Πρέπει να λειτουργήσει και πάλι γρήγορα».
 

Achaia Clauss: Το οινοποιείο που γέννησε τη Μαυροδάφνη

Στους πρόποδες της Πάτρας, εκεί όπου η ιστορία συναντά το κρασί, βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα οινοποιεία της Ελλάδας. Η Achaia Clauss δεν είναι απλώς μια επιχείρηση παραγωγής οίνου· είναι ένα ζωντανό μνημείο της ελληνικής οινοποιίας, ο τόπος όπου γεννήθηκε η θρυλική Μαυροδάφνη, ένα κρασί που συνδέθηκε με την παράδοση, την πόλη της Πάτρας και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.

Η ιστορία της ξεκινά το 1859, όταν ο Γερμανός φιλέλληνας Γουσταύος Κλάους, εκπρόσωπος της εταιρείας «Φελς και Σία», αγόρασε μια μεγάλη έκταση 82,6 στρεμμάτων στην περιοχή του Ριγανόκαμπου από τον κτηματία και σταφιδαποθηκάριο Γεώργιο Κωστάκη.

Δύο χρόνια αργότερα, το 1861, ιδρύθηκε η οινοποιία που έμελλε να γράψει τη δική της σελίδα στην ιστορία του ελληνικού κρασιού.

Η εποχή της ίδρυσης της Achaia Clauss ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Η Ελλάδα βρισκόταν σε περίοδο πολιτικής αστάθειας μετά την έξωση του βασιλιά Όθωνα, ενώ τα προβλήματα ασφάλειας ήταν έντονα.

Το οινοποιείο έγινε στόχος επιθέσεων από ληστές, ενώ ακόμη και ο ίδιος ο Γουσταύος Κλάους είχε βρεθεί αντιμέτωπος με κινδύνους. Η ανάγκη προστασίας εξηγεί και τη μοναδική μορφή των εγκαταστάσεων: το συγκρότημα χτίστηκε με χαρακτηριστικά οχυρού, με πέτρινους τοίχους, αυλές και κεντρικό πύργο που θυμίζει κάστρο.

Αυτή η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική ταυτότητα χάρισε στην Achaia Clauss το προσωνύμιο «Οινόκαστρο», ένα όνομα που συνοδεύει μέχρι σήμερα το ιστορικό οινοποιείο.

Το 1872 οι ιδιοκτήτες της «Φελς και Σία», ο Θεόδωρος Χάρμπουργκερ και ο Γουσταύος Κλάους, ίδρυσαν την «Αχάια Ανώνυμη Εταιρεία Οινοποιίας».

Λίγα χρόνια αργότερα, όταν ο Κλάους ανέλαβε ξανά τη διεύθυνση της εταιρείας, το οινοποιείο στράφηκε στην παραγωγή εκλεκτών κρασιών. Ανάμεσά τους ξεχώρισε η Μαυροδάφνη, το κρασί που θα γινόταν το σήμα κατατεθέν της Achaia Clauss.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο Γουσταύος Κλάους έδωσε στο κρασί το όνομα της αρραβωνιαστικιάς του, Δάφνης, μιας όμορφης μελαχρινής Ελληνίδας με μαύρα μάτια, η οποία πέθανε σε νεαρή ηλικία. Η ιστορία αυτή πέρασε στον χρόνο και έδωσε στη Μαυροδάφνη έναν ιδιαίτερο συναισθηματικό χαρακτήρα.

Παράγεται από ερυθρές ποικιλίες σταφυλιών και κατά την ωρίμανσή της αποκτά σύνθετα αρώματα κερασιού, βανίλιας και αποξηραμένων φρούτων, με κυρίαρχες νότες σταφίδας και σοκολάτας. Πρόκειται για έναν γλυκό επιδόρπιο οίνο, που συνδέθηκε ιδιαίτερα με τις γιορτές και το Πατρινό Καρναβάλι.