Τι γιορτή είναι σήμερα 20/7, η εκκλησία τιμά τη μνήμη του Προφήτη Ηλία

Σήμερα, Δευτέρα 20 Ιουλίου 2026, σύμφωνα με το εορτολόγιο, τιμάται η μνήμη του Προφήτη Ηλία του Θεσβίτη. Γιορτάζουν ο Ηλίας, ο Λιάκος, ο Λιάκουρας, ο Λίας, η Ηλιάνα, η Λιάνα, η Ηλιάννα και η Ήλια.

Γιορτή σήμερα: Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης και Ηλίας Α΄ Πατριάρχης Ιεροσολύμων

Ο προφήτης Ηλίας αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Παλαιάς Διαθήκης. Το όνομά του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον αγώνα κατά της ειδωλολατρίας, την υπεράσπιση της πίστης στον έναν Θεό και την αναμέτρησή του με τους προφήτες του Βάαλ στο όρος Κάρμηλος. 

Ο Ηλίας γνώρισε τον Θεό ως τον ζωντανό και αληθινό Κύριο της ιστορίας. Γνώρισε τη δικαιοσύνη Του, την αγιότητά Του και την απαίτησή Του για πιστότητα. Παράλληλα, όμως, γνώρισε και την ευσπλαχνία Του. Ο Θεός τον έθρεψε στην έρημο, φρόντισε τη χήρα των Σαρεπτών, ανέστησε μέσω της προσευχής του τον γιο της και, όταν ο ίδιος ο προφήτης κατέρρευσε ψυχικά στο όρος Χωρήβ, δεν τον αντιμετώπισε με αυστηρότητα αλλά με πραότητα, τροφή, ανάπαυση και τελικά με τη «φωνή αύρας λεπτής». Ήδη εδώ διακρίνεται ένας Θεός που δεν είναι μόνο δίκαιος αλλά και ελεήμων.

Ωστόσο, ο Προφήτης Ηλίας δεν διατύπωσε ποτέ ότι η ίδια η ουσία του Θεού είναι η αγάπη. Αυτή η διακήρυξη εμφανίζεται στην Καινή Διαθήκη, όταν ο απόστολος Ιωάννης γράφει: «Ὁ Θεὸς ἀγάπη ἐστίν». Για τη χριστιανική θεολογία, δεν πρόκειται για αλλαγή του Θεού, αλλά για πληρέστερη αποκάλυψη του ίδιου Θεού. Εκείνο που στην εποχή του Ηλία φανερωνόταν κυρίως ως δικαιοσύνη, αγιότητα και πιστότητα, στον Χριστό αποκαλύπτεται ως η άπειρη αγάπη που προσφέρεται ακόμη και για τους αμαρτωλούς.

Η διαφορά αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν συγκρίνει κανείς τον Ηλία με τις άλλες μεγάλες προχριστιανικές παραδόσεις. Η ελληνική φιλοσοφία έφτασε σε υψηλές έννοιες για το Αγαθό και τον Λόγο· οι ινδικές παραδόσεις ανέπτυξαν βαθιές θεωρίες για την υπέρτατη πραγματικότητα και τη λατρευτική αφοσίωση· η κινεζική σκέψη δίδαξε την ανθρωπιά, τη σοφία και την αρμονία. Όλες αυτές οι παραδόσεις συνέβαλαν σημαντικά στην ιστορία της ανθρώπινης αναζήτησης του θείου.

Παρ’ όλα αυτά, καμία δεν διατύπωσε με σαφήνεια ότι ο ίδιος ο Θεός είναι αγάπη που λαμβάνει την πρωτοβουλία να αναζητήσει και να σώσει τον άνθρωπο. Για τον χριστιανισμό, αυτή η αλήθεια αποκαλύφθηκε πλήρως μόνο στον Χριστό.

Αυτό εξηγεί γιατί, από χριστιανική άποψη, ο προφήτης Ηλίας θεωρείται πιο κοντά στη χριστιανική αποκάλυψη από οποιαδήποτε άλλη προχριστιανική διδασκαλία. Όχι επειδή γνώριζε ήδη ολόκληρη την αλήθεια όπως θα αποκαλυπτόταν αργότερα, αλλά επειδή ανήκε στην ίδια ιστορία της θείας αποκάλυψης. Η ζωή του αποτελεί μέρος της πορείας που, σύμφωνα με την πίστη της Εκκλησίας, οδηγεί στον Χριστό.

Γι’ αυτό και η Παλαιά Διαθήκη θεωρείται θεμέλιο του χριστιανισμού. Παρά τις μεγάλες διαφορές στην έμφαση και στον τρόπο έκφρασης, η Εκκλησία δεν τις αντιμετώπισε ποτέ ως δύο αντίπαλα βιβλία. Αντίθετα, είδε στην Παλαιά Διαθήκη την προετοιμασία και στην Καινή την εκπλήρωση. Ο ζήλος του Ηλία δεν αναιρεί την αγάπη του Χριστού· αποτελεί ένα στάδιο της ίδιας ιστορίας σωτηρίας, η οποία φτάνει στην πληρότητά της όταν ο Θεός δεν φανερώνεται πλέον μόνο μέσα από προφήτες, αλλά προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση και καλεί τον άνθρωπο όχι μόνο να υπακούσει, αλλά να γίνει κοινωνός της θείας αγάπης.

Έτσι, ο προφήτης Ηλίας παραμένει μία γέφυρα ανάμεσα στις δύο Διαθήκες. Εκφράζει την αγιότητα, τη δικαιοσύνη και την πίστη στον Θεό, ενώ συγχρόνως προαναγγέλλει την πορεία προς την πληρέστερη αποκάλυψη της αγάπης Του. Η μορφή του υπενθυμίζει ότι η χριστιανική πίστη δεν θεμελιώνεται στην κατάργηση της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά στη συνέχειά της και στην ολοκλήρωσή της μέσα στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Σήμερα τιμώνται από την Εκκλησία οι Προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης και Ηλίας Α΄ Πατριάρχης Ιεροσολύμων

Προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης

Από τις πιο εμβληματικές, δυναμικές και σεβαστές προσωπικότητες της Παλαιάς Διαθήκης, τιμώμενος ως προφήτης και από τις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες, το δε όνομά του σημαίνει «Ο Θεός μου είναι ο Γιαχβέ», γεγονός που προοικονομούσε την αποστολή του ως υπερασπιστή της αληθινής πίστης. Εζησε τον 9ο π.Χ. αι. και η δράση του επικεντρώνεται στο βόρειο βασίλειο του Ισραήλ, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αχαάβ και της Φοινίκισσας συζύγου του Ιεζάβελ. Καταγόταν από τη Θέσβη (ή Θίσβη) της περιοχής Γαλαάδ (στο σημερινό El-Ishtib της Ιορδανίας, όπου υπάρχουν ερείπια ομώνυμου βυζαντινού μοναστηριού), και ήταν γιος του Σωβάκ της φυλής Ααρών. Σύμφωνα με την παράδοση, ο πατέρας του είδε θεία οπτασία κατά τη γέννησή του, κατά την οποία λευκοφορεμένοι άνδρες τον ονόμασαν Ηλία, τον σπαργάνωναν με φωτιά και τον τάιζαν με φλόγες, προμηνύοντας τον πύρινο ζήλο του για τον Θεό.

Ζούσε ασκητική ζωή, φορούσε προβιές ζώων και ζώνη από δέρμα, όντας «επίγειος άγγελος και επουράνιος άνθρωπος», και έδρασε σε μια εποχή που ο βασιλιάς Αχαάβ και η σύζυγός του Ιεζάβελ είχαν επιβάλει τη λατρεία του θεού Βάαλ και της θεάς Αστάρτης στο Ισραήλ, με τους πιστούς του Γιαχβέ να καταδιώκονται, ενώ οι ειδωλολάτρες ιερείς απολάμβαναν βασιλική προστασία. Σε αυτό το ταραχώδες περιβάλλον αποστασίας, ο Ηλίας αναδείχθηκε η φωνή του αληθινού Θεού και, θέλοντας να συνετίσει τον βασιλιά, εμφανίστηκε μπροστά του και προφήτευσε ότι, λόγω της ειδωλολατρίας, δεν θα έπεφτε βροχή ή δροσιά στο Ισραήλ για τριάμισι χρόνια.

Κατά τη διάρκεια της ξηρασίας, ο Θεός τον οδήγησε στον χείμαρρο Χοράθ, όπου κόρακες του έφερναν καθημερινά τροφή (ψωμί και κρέας) και, αργότερα, στη Σαρεπτά της Σιδώνας, όπου συντηρήθηκε από μια φτωχή χήρα, της οποίας το λάδι και το αλεύρι δεν τελείωναν με θαυμαστό τρόπο, όπως περιγράφεται στο Γ’ Βασιλειών (17, 14-16) της Π. Διαθήκης. Στην πύλη της πόλης είδε μία γυναίκα πού μάζευε ξύλα. Της ζήτησε να φτιάξει μια μικρή λαγάνα για εκείνον από το λίγο αλεύρι της και να του τη φέρει, έπειτα να φτιάξει για την ίδια και το γιο της. «Γιατί ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, λέει, το πιθάρι με το αλεύρι δεν θα αδειάσει και το λάδι στο δοχείο δεν θα λιγοστέψει, ως τη μέρα πού ο Κύριος θα στείλει βροχή». Στο ίδιο βιβλίο σημειώνεται και το θαύμα με την ανάσταση του γιου της χήρας, όταν ασθένησε βαριά και πέθανε.

Το αποκορύφωμα της διαμάχης του Ηλία με το βασιλικό ζεύγος, ήταν η δραματική αντιπαράθεσή του με 450 ιερείς του Βάαλ στο όρος Κάρμηλο. Ο προφήτης προκάλεσε μια δημόσια δοκιμασία: Οποιος Θεός θα έστελνε φωτιά από τον ουρανό για να κατακαύσει τη θυσία, αυτός θα ήταν και ο αληθινός. Οι ιερείς του Βάαλ προσεύχονταν επί ώρες χωρίς αποτέλεσμα («και ουκ ην φωνή και ουκ ην ακρόασις»). Οταν ήρθε η σειρά του Ηλία, έχτισε βωμό με δώδεκα λίθους, που συμβόλιζαν τις 12 φυλές του Ισραήλ, περιέλουσε το σφαγμένο βόδι με νερό τρεις φορές, και μετά από μια σύντομη προσευχή, φωτιά κατέβηκε από τον ουρανό κατακαίοντας τα πάντα, το θυσιασμένο ζώο, τα ξύλα, τις πέτρες, ακόμα και το νερό. Ο λαός τότε αναγνώρισε τον αληθινό Θεό και ο Ηλίας διέταξε τη θανάτωση των ψευδοπροφητών, ενώ, στη συνέχεια, προσευχήθηκε επτά φορές και η βροχή επέστρεψε μετά από τρία χρόνια ξηρασίας.

Παρά τη μεγάλη του νίκη, ο Ηλίας αναγκάστηκε να φύγει όταν η οργισμένη Ιεζάβελ απείλησε ξανά τη ζωή του. Καταβεβλημένος και απογοητευμένος, έφτασε στο όρος Χωρήβ (Σινά), όπου ο Θεός, για να τον στηρίξει και να τον βεβαιώσει ότι δεν τον εγκατέλειψε, του αποκαλύφθηκε όχι μέσω του δυνατού ανέμου, ούτε μέσα στον σεισμό ή τη φωτιά, αλλά μέσω μιας «φωνής αύρας λεπτής», σαν δροσερό αεράκι. Εκεί, ο Θεός τον διαβεβαίωσε ότι 7.000 Ισραηλίτες παρέμεναν πιστοί σ’ Εκείνον και του ανέθεσε νέα αποστολή, να χρίσει τον Αζαήλ βασιλιά της Συρίας, τον Ιηού βασιλιά του Ισραήλ, και τον Ελισαίο ως διάδοχό του.

Ο Ηλίας συνάντησε τον Ελισαίο ενώ εκείνος όργωνε και, ρίχνοντας τη μηλωτή του επάνω του, τον κάλεσε στην προφητική διακονία. Εκτοτε ο Ελισαίος τον ακολούθησε πιστά, υπηρετώντας τον ως μαθητής και συνεχίζοντας αργότερα την προφητική του δράση. Η επίγεια ζωή του Ηλία ολοκληρώθηκε με μοναδικό τρόπο. Σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη (Δ΄ Βασιλειών 2, 11), αναλήφθηκε εν σώματι στους ουρανούς με πύρινο άρμα («και εγένετο αυτών πορευομένων, επορεύοντο και ελάλουν. Και ιδού άρμα πυρός και ίπποι πυρός και διέστειλαν ανά μέσον αμφοτέρων, και ανελήφθη Ηλιού εν συσσεισμώ ως εις τον ουρανόν»). Κατά την ανάληψή του ο Ηλίας έριξε τη μηλωτή του (το πανωφόρι του) στον Ελισαίο, μεταβιβάζοντάς του τη χάρη του προφητικού του πνεύματος εις διπλούν.

Στην Καινή Διαθήκη ο Ηλίας εμφανίζεται μαζί με τον Μωυσή κατά τη Μεταμόρφωση του Χριστού στο Ορος Θαβώρ εκπροσωπώντας του προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, θεωρείται «δεύτερος Πρόδρομος» της παρουσίας Χριστού, καθώς η παράδοση αναφέρει ότι θα επανέλθει πριν από τη Δευτέρα Παρουσία μαζί με τον Ενώχ για να κηρύξουν την αλήθεια, ενώ ο Ιωάννης ο Βαπτιστής θεωρείται ότι ήρθε «εν πνεύματι και δυνάμει Ηλιού».

Αναφέρεται, επίσης, ονομαστικά στο Κοράνι (Σούρα As-Saaffat 37:123-127), ως ένας από τους προφήτες που στάλθηκε για να καθοδηγήσει τον λαό του στον μονοθεϊσμό και να τον απομακρύνει από την ειδωλολατρία («Ο Ηλίας ήταν ένας από τους αγγελιαφόρους. Είπε στον λαό του: Δεν φοβάστε τον Θεό; Θα επικαλείστε τον Βάαλ και θα εγκαταλείψετε τον καλύτερο δημιουργό – τον Θεό; Ο Θεός είναι ο Κύριός σας και ο Κύριος των προγόνων σας. Αλλά τον είπαν ψεύτη και έτσι θα κριθούν»). Σύμφωνα με τους λαογράφους, η λατρεία του προφήτη Ηλία στις κορυφές των λόφων και των βουνών θεωρείται κατάλοιπο της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Επειδή ο θεός Ηλιος, που ταυτιζόταν εν μέρει με τον Δία, τον θεό των μετεωρολογικών φαινομένων, λατρευόταν σε κορυφές βουνών, ο σημαντικός αυτός προφήτης «ταυτίστηκε» μαζί του, διότι στην ελληνική γλώσσα υπάρχει ηχητική ομοιότητα στην προφορά του ονόματός τους. Τέλος, το 1846 ο Γερμανός συνθέτης Φέλιξ Μέντελσον έγραψε το ορατόριο «Ηλίας» («Elias») για το Φεστιβάλ του Μπέρμιγχαμ, επιδιώκοντας να συνδυάσει το δραματικό ύφος του Χέντελ με τη βαθιά πνευματικότητα του Μπαχ και να δημιουργήσει ένα έργο με έντονο βιβλικό και ηθικό χαρακτήρα.

Ηλίας Α΄ Πατριάρχης Ιεροσολύμων

Αγωνιστική μορφή της Εκκλησίας κατά τον 5ο και 6ο αι., ήταν Αραβας στην καταγωγή, μαθήτευσε στην Αίγυπτο στις μονές των μεγάλων ασκητών, αλλά λόγω των διωγμών των ορθοδόξων από τους μονοφυσίτες, κατέφυγε στην Παλαιστίνη, όπου συνδέθηκε πνευματικά με τον Μέγα Ευθύμιο. Ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο των Ιεροσολύμων το 494 και υπήρξε ακλόνητος υποστηρικτής της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, αλλά, όταν ο αυτοκράτορας Αναστάσιος Α΄, που έρρεπε προς τον Μονοφυσιτισμό, προσπάθησε να τον αναγκάσει να αναθεματίσει τη Σύνοδο, ο Ηλίας αρνήθηκε κατηγορηματικά, με αποτέλεσμα να τον καθαιρέσει και να τον εξορίσει στην Εϋλάτ στην Ερυθρά Θάλασσα. Παρέμεινε στην εξορία για αρκετά χρόνια, προσευχόμενος για την Εκκλησία και εκοιμήθη ειρηνικά το 518 σε ηλικία 88 ετών.

Ο Ηλίας θεωρείται «στύλος της Ορθοδοξίας» για την Παλαιστίνη, καθώς μαζί με τον όσιο Σάββα τον Ηγιασμένο απέτρεψαν την επικράτηση της αίρεσης του Μονοφυσιτισμού στα Ιεροσόλυμα, διατηρώντας το ομώνυμο Πατριαρχείο πιστό στη δογματική διδασκαλία των δύο φύσεων του Χριστού.

Τιμάται επίσης η μνήμη: Φλαβιανού Β΄ πατριάρχου Αντιοχείας, οσίου Αβραάμ του Γκάλιτς, μάρτυρος Σαλώμης των Ιεροσολύμων, πρωθιερέως Αλεξίου Μεντβέντκωφ του Ούγκιν, ιερέως Δημητρίου Κλέπιν, μοναχής Μαρίας Σκομπτσώφ, Γεωργίου Σκομπτσώφ και Ηλία Φονταμίνσκυ.

Με πληροφορίες από pemptousia.gr

Photo Credits: Romfea.gr