Μόνο 1% το ποσοστό των θετικών δειγμάτων στους ελέγχους της Τροχαίας - Ενας στους τέσσερις νέους 15 έως 24 ετών έχει ελάχιστη σχέση με το ποτό
Η ελληνική νύχτα αλλάζει. Τα γεμάτα μπαρ, τα ατελείωτα ξενύχτια και οι μεγάλες καταναλώσεις ποτών που χαρακτήρισαν επί δεκαετίες τη διασκέδαση των Ελλήνων δίνουν σταδιακά τη θέση τους σε μια νέα πραγματικότητα. Σύμφωνα με ανθρώπους της αγοράς, η εστίαση συνολικά καταγράφει πτώση που φτάνει ακόμη και το 25%, ενώ η κατανάλωση αλκοόλ στην Ελλάδα εμφανίζεται μειωμένη κατά περίπου 12%, ποσοστό που συμβαδίζει με τη διεθνή τάση των τελευταίων ετών.
Κοινή διαπίστωση των ανθρώπων της αγοράς είναι ότι, εκτός από την ακρίβεια που περιορίζει την καταναλωτική δαπάνη, καθοριστικό ρόλο στη μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ διαδραματίζουν τα αυστηρά αλκοτέστ και οι εντατικοί έλεγχοι της Τροχαίας, που έχουν αλλάξει αισθητά τη συμπεριφορά των οδηγών. Μια πολιτική που προωθήθηκε με επιμονή από το υπουργείοΠροστασίαςτουΠολίτη και η οποία φαίνεται να αλλάζει ουσιαστικά τη συμπεριφορά των καταναλωτών.
«Ο κόσμος πλέον φοβάται να πιει όταν γνωρίζει ότι θα οδηγήσει», αναφέρουν επαγγελματίες της νύχτας. Εκεί που κάποτε η κατανάλωση τριών ή τεσσάρων ποτών θεωρούνταν συνηθισμένη, σήμερα πολλοί περιορίζονται σε ένα ποτό ή επιλέγουν εξαρχής προϊόντα χωρίς αλκοόλ.
Χαρακτηριστική είναι η τετραήμερη επιχείρηση της Τροχαίας που πραγματοποιήθηκε στην Αττική από τις 14 έως τις 18 Μαΐου, κατά τη διάρκεια της οποίας διενεργήθηκαν 23.095 αλκοτέστ. Το ποσοστό των θετικών δειγμάτων περιορίστηκε μόλις στο 0,91%, ενώ συνελήφθησαν 13 οδηγοί που ξεπέρασαν το όριο των 0,60 mg/l.
Παρά το γεγονός ότι βεβαιώθηκαν 211 παραβάσεις για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η εντατικοποίηση των ελέγχων συνεχίζει να λειτουργεί αποτρεπτικά, με ολοένα περισσότερους οδηγούς να αποφεύγουν την κατανάλωση αλκοόλ όταν πρόκειται να βρεθούν πίσω από το τιμόνι. H Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις χώρες με τη χαμηλότερη κατανάλωση αλκοόλ στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Η μέση ετήσια κατανάλωση ανά ενήλικα διαμορφώνεται στα 6,6-7 λίτρα καθαρού αλκοόλ, σημαντικά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 9,8 λίτρων, όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Eurostat.
Ανοδική πορεία
Η μεγαλύτερη υποχώρηση καταγράφεται στο ουίσκι, το οποίο για δεκαετίες αποτελούσε τον βασιλιά της ελληνικής νυχτερινής διασκέδασης. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς που μίλησαν στο «ΘΕΜΑ», η πτώση στην κατηγορία προσεγγίζει το 10%, ποσοστό που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό για ένα προϊόν που κυριαρχούσε στα μπαρ και τα νυχτερινά κέντρα.
Παράλληλα, στην ίδια κατηγορία καταγράφεται μια ενδιαφέρουσα μετατόπιση των προτιμήσεων, με τα ιρλανδικά ουίσκι να εμφανίζουν ανοδική πορεία, την ώρα που τα σκωτσέζικα και τα μπέρμπον κινούνται πτωτικά. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, πρόκειται για μια νέα καταναλωτική τάση που κερδίζει σταδιακά έδαφος τα τελευταία χρόνια. Η βότκα και το τζιν εμφανίζουν μικρότερες απώλειες, κοντά στο 2%, ενώ την ίδια στιγμή σημαντική άνοδο καταγράφουν οι μπίρες χωρίς αλκοόλ.
Αν και οι συνολικοί τζίροι των non alcohol προϊόντων παραμένουν ακόμη χαμηλοί σε σχέση με τις παραδοσιακές κατηγορίες ποτών, οι ρυθμοί ανάπτυξής τους χαρακτηρίζονται εντυπωσιακοί. Η μεταβολή αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα.
Σε διεθνές επίπεδο, η κατανάλωση αλκοόλ εμφανίζεται μειωμένη κατά περίπου 12%, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στις μεγάλες εταιρείες του κλάδου. Ανώτερο στέλεχος μεγάλης εταιρείας εισαγωγής αλκοολούχων ποτών αναφέρει στο «ΘΕΜΑ» ότι ορισμένες πολυεθνικές διαθέτουν αποθέματα παραγωγής οκτώ και πλέον μηνών, τα οποία δεν μπορούν να απορροφηθούν με τους ρυθμούς του παρελθόντος.
Αν και οι συνολικοί τζίροι των non alcohol προϊόντων παραμένουν ακόμη χαμηλοί σε σχέση με τις παραδοσιακές κατηγορίες ποτών, οι ρυθμοί ανάπτυξής τους χαρακτηρίζονται εντυπωσιακοί. Η μεταβολή αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα
Ιδιαίτερα αισθητή, προσθέτει, είναι η κάμψη και στην αγορά της σαμπάνιας. Για πολλά χρόνια αποτελούσε σύμβολο χλιδής, επίδειξης και κοινωνικού κύρους, ειδικά από την περίοδο του millennium και μετά. Σήμερα, όμως, οι πωλήσεις παρουσιάζουν σημαντική υποχώρηση.
Η αύξηση του κόστους ζωής, η αλλαγή των καταναλωτικών προτεραιοτήτων, αλλά και η συνολική μείωση της κατανάλωσης αλκοόλ έχουν περιορίσει αισθητά τη ζήτησή της. Παράγοντες του κλάδου εκτιμούν ότι οι τάσεις αυτές λειτουργούν κυκλικά και ότι κάποια στιγμή η σαμπάνια θα επιστρέψει στο προσκήνιο.
Ωστόσο, η εποχή που τα ακριβά μπουκάλια αποτελούσαν σχεδόν υποχρεωτικό στοιχείο της βραδινής εξόδου μοιάζει σήμερα αρκετά μακρινή. Η πιο χαρακτηριστική ίσως ένδειξη της αλλαγής έρχεται από τη Μύκονο, μια αγορά που παραδοσιακά λειτουργεί ως βαρόμετρο για την ελληνική νύχτα. Το 2022, αμέσως μετά την πανδημία, θεωρείται από τους επιχειρηματίες μία από τις καλύτερες χρονιές που έχει γνωρίσει το νησί.
Η συσσωρευμένη ανάγκη του κόσμου για διασκέδαση μετά τα lockdown είχε οδηγήσει σε πρωτοφανή επίπεδα κατανάλωσης, με τα μπαρ να ασφυκτιούν από κόσμο και τις σαμπάνιες να πρωταγωνιστούν. Η εικόνα αυτή, ωστόσο, δεν κράτησε πολύ. Από το 2023 και μετά η αγορά ακολουθεί σταθερά πτωτική πορεία. Οι τουρίστες εμφανίζονται πιο προσεκτικοί στις δαπάνες τους, ενώ ολοένα μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης μεταφέρεται στα ξενοδοχεία, τα οποία απορροφούν πελάτες που παλαιότερα θα διοχέτευαν χρήμα στην τοπική εστίαση και διασκέδαση.
Η νέα αυτή τάση δεν περιορίζεται στη Μύκονο. Μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα σε όλη τη χώρα αναπτύσσουν πλέον δικούς τους χώρους εστίασης και ψυχαγωγίας, κρατώντας τους επισκέπτες «εντός των τειχών» και περιορίζοντας σημαντικά τη διαρροή πελατών προς τα μπαρ, τα εστιατόρια και τα νυχτερινά καταστήματα των τουριστικών προορισμών.
Ανησυχία
Μία ακόμη τάση που κάνει αισθητή την παρουσία της αφορά τα λεγόμενα «ζελεδάκια ευφορίας», τα οποία εμφανίζονται όλο και συχνότερα στην καθημερινότητα ανθρώπων που αναζητούν εναλλακτικές μορφές χαλάρωσης ή τόνωσης της διάθεσης.
Πρόκειται για προϊόντα που πωλούνται κυρίως μέσω Διαδικτύου ή εξειδικευμένων καταστημάτων σε τιμές που κυμαίνονται από 15 έως 20 ευρώ ανά συσκευασία και διαφημίζονται ως εναλλακτική επιλογή για όσους θέλουν να αποφύγουν την κατανάλωση μεγαλύτερης ποσότητας αλκοόλ. Ωστόσο, άνθρωποι της αγοράς εκφράζουν ανησυχίες για το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι καταναλωτές δεν γνωρίζουν με σαφήνεια την προέλευση ή τη σύνθεση των συγκεκριμένων προϊόντων.
Η υποχώρηση της κατανάλωσης ποτού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι νέοι εγκαταλείπουν συνολικά τις ουσίες. Αντίθετα, σύμφωνα με επαγγελματίες της νυχτερινής διασκέδασης, παρατηρείται αύξηση στη χρήση ναρκωτικών ουσιών, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες. Την ώρα που το αλκοόλ ενοχοποιείται όλο και περισσότερο, μέρος της νεολαίας φαίνεται να στρέφεται σε άλλες επιλογές, οι οποίες ενδέχεται να κρύβουν ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους.
Ενας ακόμη παράγοντας που, σύμφωνα με επιχειρηματίες της αγοράς, επηρεάζει πλέον αισθητά την κίνηση στην εστίαση και τη νυχτερινή διασκέδαση είναι τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα. «Οταν παίζει μια ελληνική ομάδα σε ευρωπαϊκή διοργάνωση ή όταν υπάρχει ένας μεγάλος τελικός, η περιοχή αδειάζει», λέει στο «ΘΕΜΑ» ιδιοκτήτης μπαρ στο Κολωνάκι, ο οποίος παρακολουθεί εδώ και χρόνια την εξέλιξη της αγοράς. Οπως εξηγεί, το φαινόμενο υπήρχε πάντοτε, όμως τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πολύ πιο έντονο.
«Παλιότερα ο κόσμος έβγαινε και έβλεπε τον αγώνα στην οθόνη κάποιου καφέ-μπαρ. Σήμερα όλο και περισσότεροι επιλέγουν να μαζευτούν σε σπίτια. Αγοράζουν λίγες μπίρες από το σούπερ μάρκετ, παραγγέλνουν φαγητό και περνούν τη βραδιά εκεί. Αυτό έχει επηρεάσει σημαντικά την αγορά», αναφέρει χαρακτηριστικά. Μάλιστα η βελτίωση της εικόνας των ελληνικών ομάδων σε ποδόσφαιρο και μπάσκετ τα τελευταία χρόνια έχει αυξήσει το ενδιαφέρον του κοινού, ενώ οι συνεχείς αθλητικές μεταδόσεις και οι πλατφόρμες συνδρομητικής τηλεόρασης έχουν δημιουργήσει μια νέα μορφή ψυχαγωγίας μέσα στο σπίτι.
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι το φαινόμενο αυτό λειτουργεί σωρευτικά μαζί με τα αλκοτέστ, την αύξηση του κόστους ζωής και τη γενικότερη αλλαγή νοοτροπίας των καταναλωτών. Η τάση απομάκρυνσης των νέων από το αλκοόλ δεν αποτελεί πλέον φαινόμενο που παρατηρείται μόνο στο εξωτερικό.
Ψυχική ευεξία
Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται και στην Ελλάδα μια σταδιακή αλλά σταθερή μεταβολή των συνηθειών κατανάλωσης, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες, οι οποίες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές απέναντι στο ποτό σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές. Η αλλαγή αυτή συνδέεται πρωτίστως με την αυξανόμενη σημασία που δίνουν οι νέοι στην υγεία, στη φυσική κατάσταση και την ψυχική ευεξία. Η Γενιά Ζ μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η καλή διατροφή, η άσκηση και η προσωπική φροντίδα προβάλλονται περισσότερο από ποτέ.
Ως αποτέλεσμα, το αλκοόλ δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως απαραίτητο συστατικό της διασκέδασης. Τα στοιχεία για την Ελλάδα επιβεβαιώνουν αυτή τη μεταβολή. Σύμφωνα με έρευνες, περίπου ένας στους τέσσερις νέους ηλικίας 15 έως 24 ετών δηλώνει ότι έχει καταναλώσει ελάχιστο ή καθόλου αλκοόλ στη ζωή του, ποσοστό που πριν από μερικές δεκαετίες θα φάνταζε αδιανόητο για μια χώρα με τόσο ισχυρή κουλτούρα γύρω από το ποτό και την κοινωνική έξοδο.
Παράλληλα, καταγράφεται διαχρονική μείωση και στη συστηματική κατανάλωση αλκοόλ στον γενικό πληθυσμό, γεγονός που δείχνει ότι η αλλαγή δεν περιορίζεται μόνο στους νέους, αλλά επηρεάζει σταδιακά ολόκληρη την κοινωνία. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στους εφήβους. Τα τελευταία χρόνια οι δείκτες κατανάλωσης αλκοόλ και μέθης στους μαθητές εμφανίζουν σταθεροποίηση ή ακόμη και πτώση, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι νεότερες γενιές ξεκινούν τη σχέση τους με το αλκοόλ πιο συγκρατημένα σε σχέση με το παρελθόν.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η οικονομική διάσταση του ζητήματος. Το αυξημένο κόστος ζωής και οι υψηλότερες τιμές στην εστίαση οδηγούν πολλούς νέους σε πιο προσεκτικές επιλογές. Εκεί όπου παλαιότερα η έξοδος συνοδευόταν από πολλαπλά ποτά, σήμερα αρκετοί περιορίζονται σε ένα ή δύο ή επιλέγουν εναλλακτικές χωρίς αλκοόλ.
Παράλληλα, κερδίζει έδαφος μια νέα φιλοσοφία ζωής που προτάσσει τη διαύγεια και τον έλεγχο. Ολο και περισσότεροι νέοι δηλώνουν ότι δεν χρειάζονται το αλκοόλ για να κοινωνικοποιηθούν, να διασκεδάσουν ή να περάσουν καλά. Η μουσική, η παρέα και η εμπειρία παραμένουν στο επίκεντρο της εξόδου, χωρίς όμως το ποτό να έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που είχε τις προηγούμενες δεκαετίες.