ΡΙΣΠΕΚΤ για την ψυχική υγεία παιδιών και οικογενειών

Sponsored Content

Η ψυχική υγεία παιδιών, εφήβων και οικογενειών βρίσκεται στον πυρήνα της δημόσιας συζήτησης επειδή οι δυσκολίες των νέων είναι σήμερα πιο ορατές, αλλά και επειδή οι συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώνουν έχουν αλλάξει ριζικά. Η καθημερινότητα διαμορφώνεται από τη συνεχή έκθεση στα κοινωνικά δίκτυα, την πίεση της εικόνας, τη συναισθηματική υπερδιέγερση, την αβεβαιότητα και τις κοινωνικές ή οικονομικές πιέσεις που επηρεάζουν τη σωματική, ψυχική και νευρολογική ανάπτυξη των παιδιών και των εφήβων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ήδη αναγνωρίσει την ψυχική υγεία ως απόλυτη προτεραιότητα, ενώ στην Ελλάδα η ανάγκη για μια οργανωμένη, θεσμική και μακροπρόθεσμη παρέμβαση ήταν για χρόνια εμφανής.

Σε αυτό ακριβώς το πεδίο έρχεται να παρέμβει η Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας, μια πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF Ελλάδας, που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU. Η υλοποίηση της δράσης βασίζεται στην επιστημονική καθοδήγηση ακαδημαϊκών φορέων, μεταξύ των οποίων και το ΕΚΠΑ, καθώς και επαγγελματιών ψυχικής υγείας και εθνικών και διεθνών συνεργατών του Υπουργείου Υγείας.

Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο εθνικό πρόγραμμα που επιχειρεί να δημιουργήσει ένα σταθερό πλαίσιο πρόληψης, ενημέρωσης, έγκαιρης αναγνώρισης και θεραπευτικής υποστήριξης, με επίκεντρο τον νέο άνθρωπο και την οικογένειά του. Η δράση οργανώνεται γύρω από τέσσερις πυλώνες-προγράμματα που εντάσσονται κάτω από την ενιαία ομπρέλα «ΡΙΣΠΕΚΤ», επιχειρώντας να ενισχύσουν την ψυχική ευημερία, την ανθεκτικότητα και τη μετάβαση των νέων προς την ενηλικίωση μέσα από ένα πιο ολιστικό σύστημα φροντίδας.

Ένα πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού

Ένας από τους βασικούς πυλώνες της δράσης είναι το πρόγραμμα αντιμετώπισης αυτοτραυματισμού στους νέους «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Δύναμή σου», το οποίο εστιάζει σε ένα φαινόμενο που για χρόνια παρέμενε υποτιμημένο, παρεξηγημένο ή αόρατο. Ο αυτοτραυματισμός αφορά την πρόκληση σωματικής βλάβης ή πόνου στον εαυτό σε περιόδους έντονης ψυχικής δυσφορίας, θυμού, εσωτερικού κενού ή συναισθημάτων που το άτομο αδυνατεί να διαχειριστεί με άλλους τρόπους. Δεν συνδέεται απαραίτητα με απόπειρες αυτοκτονίας, ενώ συχνά λειτουργεί ως έκφραση ψυχικού πόνου και ως μια σιωπηλή έκκληση για βοήθεια.

Τα επιδημιολογικά δεδομένα της δημοσκοπικής έρευνας MARC για το 2025 αποτυπώνουν τη σοβαρότητα και την έκταση του φαινομένου. Το 17,6% των νέων ηλικίας 17 έως 24 ετών δηλώνει ότι αυτοτραυματίζεται ή έχει αυτοτραυματιστεί, ενώ το ποσοστό ανεβαίνει στο 20,3% στα κορίτσια, τα οποία εμφανίζονται σημαντικά πιο ευάλωτα. Περισσότερα από τα μισά περιστατικά, σε ποσοστό 55,5%, ξεκινούν πριν από την ηλικία των 16 ετών, στοιχείο που αναδεικνύει την πρώιμη εφηβεία ως κρίσιμο χρονικό παράθυρο παρέμβασης. Παράλληλα, το 67,2% των νέων που αυτοτραυματίζονται παρουσιάζει αρνητική αυτοεικόνα, ενώ το 62,7% δυσκολεύεται να εκφράσει συναισθηματικά αυτό που βιώνει. Οι συνέπειες επηρεάζουν ευρύτερα τη ζωή των νέων: το 72,2% αναφέρει ότι ο αυτοτραυματισμός επηρεάζει την αυτοεκτίμηση, τις σχέσεις και την καθημερινή τους λειτουργικότητα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο αποκαλύπτεται το φαινόμενο. Το 68,4% των νέων μιλά κυρίως σε φίλους και όχι σε γονείς ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ενώ μόνο ένας στους πέντε γονείς γνωρίζει ότι το παιδί του αυτοτραυματίζεται και έχει συζητήσει μαζί του γι’ αυτό. Τα στοιχεία αυτά φωτίζουν ένα διπλό κενό: από τη μία, οι νέοι δεν αισθάνονται ότι μπορούν εύκολα να απευθυνθούν στην οικογένεια ή σε ειδικούς, και από την άλλη, οι γονείς συχνά δεν διαθέτουν τα εργαλεία ή την ενημέρωση που θα τους επέτρεπαν να αναγνωρίσουν εγκαίρως τα σημάδια.

Στήριξη στους νέους και τις οικογένειες

Η έλλειψη επαρκούς ενημέρωσης γύρω από τους αυτοτραυματισμούς, σε συνδυασμό με τις περιορισμένες εξειδικευμένες υπηρεσίες, είχε ως αποτέλεσμα πολλοί νέοι και οι οικογένειές τους να μένουν χωρίς ουσιαστική στήριξη. Το ίδιο ισχύει και για τους εκπαιδευτικούς ή τους επαγγελματίες υγείας, οι οποίοι συχνά καλούνται να διαχειριστούν δύσκολες καταστάσεις χωρίς εξειδικευμένη εκπαίδευση και κατάλληλα εργαλεία παρέμβασης.

Το πρόγραμμα «ΡΙΣΠΕΚΤ στη Δύναμή σου» σχεδιάστηκε ακριβώς για να καλύψει αυτή την έλλειψη. Στόχος του είναι η προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευημερίας των νέων, η παροχή επιστημονικά τεκμηριωμένης θεραπευτικής παρέμβασης, η κατάρτιση επαγγελματιών ψυχικής υγείας, αλλά και η αποστιγματοποίηση του φαινομένου μέσα από ευρύτερες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης που περιλαμβάνουν και την τέχνη ως εργαλείο έκφρασης και προσέγγισης. Παράλληλα, αξιοποιούνται ψηφιακά εργαλεία και υπηρεσίες τηλε-ψυχιατρικής, ώστε η υποστήριξη να μπορεί να φτάσει και σε νέους που βρίσκονται εκτός μεγάλων αστικών κέντρων ή σε απομακρυσμένες περιοχές.

Στο κέντρο της λειτουργικής δομής του προγράμματος βρίσκεται το Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων ηλικίας 17 έως 24 ετών, το οποίο λειτουργεί στην Αθήνα και παρέχει δωρεάν ολοκληρωμένες υπηρεσίες πρόληψης, διάγνωσης, υποστήριξης και θεραπείας. Οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν ατομική και ομαδική ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία, ψυχοεκπαιδευτικές και ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις στην οικογένεια, ομάδες στήριξης γονέων, θεραπείες μέσω τέχνης, καθώς και υποστήριξη μέσω τηλεδιάσκεψης για νέους εκτός Αττικής.

Παράλληλα, το Κέντρο διαθέτει σύγχρονο πληροφοριακό σύστημα παρακολούθησης περιστατικών και διασύνδεσης με άλλες δημόσιες δομές ψυχικής υγείας, ενώ υλοποιεί εκπαιδεύσεις επαγγελματιών μέσω e-learning, ενισχύοντας την ικανότητα έγκαιρης αναγνώρισης, διαχείρισης και παραπομπής περιστατικών.

Οργανωμένο σύστημα φροντίδας

Η Εθνική Δράση Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση για την ψυχική υγεία από τη σιωπή και την αμηχανία σε ένα οργανωμένο σύστημα φροντίδας, όπου οι νέοι άνθρωποι, οι οικογένειες και οι επαγγελματίες δεν θα χρειάζεται να διαχειρίζονται μόνοι τους δύσκολες καταστάσεις. Και αυτό, περισσότερο από μια καμπάνια ενημέρωσης, συνιστά μια προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα πιο ανοιχτό και λειτουργικό πλαίσιο υποστήριξης για την ψυχική υγεία στη σύγχρονη Ελλάδα.

Δείτε περισσότερα εδώ