Το YouTube είναι σημαντικό εκπαιδευτικό εργαλείο, πιστεύει το 80% των γονέων στην Ελλάδα

Σε πρόσφατες ανακοινώσεις της η ελληνική κυβέρνηση έδειξε τη σαφή της πρόθεση να αυστηροποιήσει το πλαίσιο κανόνων για τη χρήση των social media από παιδιά και εφήβους. Εξ αφορμής αυτών των εξελίξεων, το protothema.gr συνομιλεί με την κα Ευγενία Μπόζου, Υπεύθυνη Κυβερνητικών Υποθέσεων και Δημόσιας Πολιτικής στην Google για την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα. Σημείο εκκίνησης για τον ευρύτερο προβληματισμό, η πραγματική σχέση των παιδιών με το YouTube, μια από τις δημοφιλέστερες online πλατφόρμες βίντεο, η οποία ανήκει στον όμιλο της Google (Alphabet).

Μια από τις αφορμές για αυτή τη συνέντευξη είναι η δήλωσή σας, ότι «το YouTube έχει εξελιχθεί σε μια σημαντική 'δεύτερη αίθουσα διδασκαλίας' για τη νέα γενιά». Μήπως είναι κάπως υπερβολική αυτή η εκτίμηση -ή κάπως σαν «ευσεβής πόθος», κάτι που θα ήταν ιδανικό εάν ίσχυε, αλλά δεν ισχύει ακριβώς, επί του παρόντος τουλάχιστον;

Δεν πιστεύω ότι είναι υπερβολικό, όσο και αν ενδεχομένως μας «ξενίζει». Είναι μια πραγματικότητα που συμβαίνει τώρα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στον υπόλοιπο κόσμο. Και οπωσδήποτε είναι μια εξέλιξη που ανεβάζει ακόμη πιο ψηλά τον πήχη της ευθύνης που έχουμε ως εταιρεία, τόσο ως προς την ποιότητα του περιεχομένου όσο και ως προς την ασφάλεια των χρηστών.

Τα ευρήματα συστηματικών ερευνών επιβεβαιώνουν απόλυτα αυτή την τάση. Αρκεί να αναφέρω επιγραμματικά ότι, σύμφωνα με έρευνα της Public First, το 80% των γονέων με παιδιά 11-17 ετών στην Ελλάδα δηλώνει ότι, τα βίντεο από δημιουργούς εκπαιδευτικού περιεχομένου αποτελούν μια σημαντική και εξαιρετικά εύκολα προσβάσιμη πηγή γνώσης. Επιπλέον, το 79% των Ελλήνων γονέων πιστεύει ότι το YouTube αποτελεί έναν οικονομικό τρόπο ενίσχυσης της εκπαίδευσης των παιδιών τους. Παράλληλα, η συντριπτική πλειονότητα των γονέων (86%) δηλώνει πεπεισμένη ότι η πλατφόρμα αυξάνει τις πιθανότητες τα παιδιά να μάθουν καινούργια πράγματα πέρα από τη σχολική ύλη, ενώ το 78% αναφέρει ότι το παιδί τους έχει ήδη χρησιμοποιήσει το YouTube για να εξερευνήσει θέματα εκτός σχολικού προγράμματος. Τα πιο δημοφιλή γνωστικά αντικείμενα που αναζητούν τα παιδιά είναι τα Μαθηματικά (45%), η Ιστορία (41%) και η Πληροφορική (31%).

Ωστόσο, δεν συμφωνείτε πως η κυρίαρχη αντίληψη είναι ότι τα παιδιά απλώς «χαζεύουν» σε πλατφόρμες με βίντεο περιεχόμενο, όπως το YouTube, το TikTok κ.α. Ότι δηλαδή σκρολάρουν μανιωδώς, αλλά χωρίς στόχο ή προορισμό («doom scrolling»);

Δεν νομίζω πως αυτή είναι η κυρίαρχη εντύπωση για το YouTube – για άλλες πλατφόρμες δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω τι άποψη επικρατεί. Στο συγκεκριμένο θέμα - ίσως επειδή κάπως βαθιά μας αγγίζει ολους, μιλάμε, συχνά για πολλές διαφορετικές καταστάσεις και ομαδοποιούμε αυθαίρετα ή ακόμα και δαιμονοποιούμε την τεχνολογία συλλήβδην. Θεωρώ ότι η πιο εποικοδομητική προσέγγιση είναι να εστιάζουμε στα δεδομένα και όχι στις γενικές αντιλήψεις. Μόνο έτσι μπορούμε να αναδείξουμε τα θετικά που προσφέρει η τεχνολογία και ταυτόχρονα, να βρισκόμαστε σε διαρκή επαγρύπνηση για τη μείωση των κινδύνων.

Για να επιστρέψω, λοιπον, στο YouTube ως εργαλείο μάθησης -και επειδή το βιώνω και η ίδια προσωπικά στην καθημερινότητά μου ως μητέρα ενός μικρού αγοριού- είναι στ' αλήθεια σπουδαίο να βλέπουμε ότι στην Ελλάδα τα παιδιά αναζητούν ποιοτικό περιεχόμενο –εκλαϊκευμένης επιστήμης και όχι μόνο– για να διευρύνουν τις σχολικές τους γνώσεις και να ικανοποιήσουν την περιέργειά τους. Ειλικρινά, το βρίσκω υπέροχο, σχεδόν συγκινητικό. Μας δείχνει την υγιή, εποικοδομητική λειτουργία της ψηφιακής τεχνολογίας σε έναν τομέα τόσο κρίσιμο όσο η εκπαίδευση.

Ως προς το ζήτημα πχ του εθισμού στο διαδίκτυο και τα social media ή, γενικότερα, των κινδύνων που ελλοχεύουν, έχετε την αίσθηση ότι τα παιδιά είναι ενήμερα; Υπάρχει πλήρης άγνοια και, άρα, άγνοια κινδύνου;

Σε καμία περίπτωση τα παιδιά δεν είναι τόσο ανίδεα όσο συχνά πιστεύουμε εμείς οι μεγαλύτεροι. Αντίθετα, διαπιστώνουμε ότι έχουν αρκετά μεγάλη συναίσθηση του τι συμβαίνει στον ψηφιακό κόσμο. Ξέρουν πολλά για τους κινδύνους που διατρέχουν, αλλά και για το γεγονός ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την κριτική σκέψη και τη δική τους προσπάθεια στο διάβασμα. Και είναι ο δικός μας ρόλος - ως κοινωνία, εκπαιδευτικό σύστημα αλλά και ως εταιρείες τεχνολογίας - να τους καλλιεργήσουμε την κριτική σκέψη και σε σχέση με τον ψηφιακό κόσμο. Αυτό θα είναι το σημαντικότερο εφόδιο για τη ζωή και το μέλλον τους.

Θα επικαλεστώ την πανευρωπαϊκή έρευνα «The Future Report» (Livity, Σεπτέμβριος 2025), η οποία πραγματοποιήθηκε σε 7 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, με τη συμμετοχή 7.000 εφήβων ηλικίας 13-18 ετών. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα δημιουργικοί και αξιοποιούν ενεργά τα νέα ψηφιακά εργαλεία. Ειδικά για το YouTube στην Ελλάδα, το 74% των μαθητών δηλώνει ότι το χρησιμοποιεί για να μάθει κάτι καινούργιο που σχετίζεται με το σχολείο, ενώ το 69% το αξιοποιεί για διασκέδαση αλλά και για την ανακάλυψη γνώσεων πέρα από τα σχολικά μαθήματα.

Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια έρευνα αναδεικνύει ξεκάθαρα την ανάγκη τους για υποστήριξη: η πλειονότητα των νέων ζητά από τους ενήλικες του περιβάλλοντός τους –γονείς και εκπαιδευτικούς– να επιμορφωθούν και να τους καθοδηγήσουν σωστά στον ψηφιακό κόσμο.

Πρόσφατα, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε μια δέσμη μέτρων για την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους του ψηφιακού κόσμου. Τα μέτρα αυτά, θα λέγαμε πως συμπυκνώθηκαν στον υπεραπλουστευτικό αφορισμό «τα social media κόβονται για τα παιδιά». Εσείς είστε υπέρ αυτών των απαγορεύσεων;

Αν μου επιτρέπεται μια προσέγγιση αρχής, πιστεύω ότι κανείς ποτέ δεν προστατεύεται ουσιαστικά μέσα από μια οριζόντια απαγόρευση. Αρκεί να δούμε τα υψηλά ποσοστά κατάχρησης ή εθισμού σε προϊόντα ή υπηρεσίες που ήδη απαγορεύονται δια νόμου για τους ανηλίκους, όπως ο τζόγος ή τα καπνικά προϊόντα.

Αλλά για να πάω και ένα βήμα παραπέρα, αν θέλουμε να είμαστε αποτελεσματικοί, οφείλουμε να κοιτάζουμε τι συμβαίνει διεθνώς στην πράξη και να βασιζόμαστε σε επιστημονικές αποδείξεις. Πρόσφατα, τον Απρίλιο, το National Bureau of Economic Research (NBER) του Cambridge δημοσίευσε μια εξαιρετικά αποκαλυπτική μελέτη για την απαγόρευση των social media στην Αυστραλία, με τίτλο «Why Bans Fail: Tipping Points and Australia's Social Media Ban». Τα ευρήματα; Μόλις το 27% των εφήβων 14-15 ετών που επηρεάζεται από το μέτρο συμμορφώθηκε με την απαγόρευση. Το ποσοστό αυτό απέχει δραματικά από το «σημείο καμπής» (tipping point) του 68%, το οποίο οι ίδιοι οι έφηβοι δήλωσαν ότι θα χρειαζόταν να δουν από τους συνομηλίκους τους για να αποφασίσουν να εγκαταλείψουν τις πλατφόρμες.

Η έρευνα εξηγεί ξεκάθαρα τους λόγους αυτής της αποτυχίας. Πρώτον, η παράκαμψη είναι εξαιρετικά εύκολη, με το 75% των εφήβων να δηλώνει ότι βρίσκει εύκολα τρόπους να παραμείνει online. Δεύτερον, το κοινωνικό κόστος για όσους συμμορφώνονται είναι τεράστιο: νιώθουν μεγαλύτερη βαρεμάρα και δυσκολεύονται να κρατήσουν επαφή με τους φίλους τους. Δημιουργείται, μάλιστα, μια «αρνητική επιλογή» (adverse selection), καθώς οι πιο δημοφιλείς και επιδραστικοί έφηβοι παραμένουν στις πλατφόρμες. Το 44% των παιδιών αντιλαμβάνεται όσους υπακούν στην απαγόρευση ως «λιγότερο δημοφιλείς». Όσο οι «cool» της παρέας είναι online, η κοινωνική έλξη είναι πολύ ισχυρή για να επιτευχθεί μαζική συμμόρφωση. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι το χάσμα στις επιθυμίες γονέων και παιδιών. Ενώ το 72,5% των γονέων θα προτιμούσε έναν κόσμο χωρίς social media για τα παιδιά του, το 72% των παιδιών κάτω των 16 ετών δηλώνει ότι θα προτιμούσε «αυτοπεριοριζόμενες» εφαρμογές με ενσωματωμένους ελέγχους χρόνου, αντί για μια καθολική απαγόρευση - κάτι που εμείς ήδη εφαρμόζουμε στο YouTube.

Αυτό αποδεικνύει ότι το ζήτημα της προστασίας των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο είναι μια δυναμική και σύνθετη κατάσταση. Η κυβερνητική πρωτοβουλία, που εστιάζει ιδιαίτερα στα θέματα του εθισμού και της ψυχικής υγείας, αποτελεί μια πολύ καλή αφετηρία για να ανοίξει μια βαθιά δημόσια διαβούλευση στην κοινωνία. Για εμάς στην Google και το YouTube, σταθερή αρχή είναι ότι θέλουμε τα παιδιά να είναι προστατευμένα μέσα στην ψηφιακή εποχή και όχι από την ψηφιακή εποχή – ασφαλή μέσα στην τεχνολογία και όχι αποκομμένα από αυτήν, γιατί αυτός είναι ο κόσμος στον οποίο ζούμε και αυτός είναι ο κόσμος στον οποίο καλούνται να ζήσουν και να τον διαμορφώσουν. Αυτό νομίζω πως ήταν και σαφές από τις τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού και των αρμόδιων Υπουργών: ο στόχος των μέτρων δεν είναι ο αποκλεισμός από την τεχνολογία -γεγονός που με κάνει αισιόδοξη ότι η πολιτεία θα καταλήξει σε μια ρεαλιστική, εφαρμόσιμη νομοθετική πρόταση που στο επίκεντρό της θα έχει το ουσιαστικό όφελος των παιδιών και των εφήβων.

Η ηλικία είναι επαρκής ως βασικό κριτήριο για τη λήψη μέτρων προστασίας;

Μια «τυφλή», οριζόντια απαγόρευση βάσει ηλικίας, και ο περιορισμός της συζήτησης μόνο σε αυτόν τον παράγοντα, αποτελεί μονοδιάστατη προσέγγιση και δεν θα λειτουργήσει. Και αυτό διότι, αφενός μετακυλύει όλη την πίεση προς τους γονείς και τα παιδιά, αφετέρου μετατοπίζει τη συζήτηση από το πραγματικό ζητούμενο: το πώς οι ίδιες οι ψηφιακές πλατφόρμες οφείλουν να βελτιωθούν, ώστε ο ψηφιακός κόσμος να είναι πραγματικά πιο ασφαλής. Αν τα παιδιά απλώς παρακάμπτουν τις απαγορεύσεις, καταλήγουν να έχουν μια πολύ χειρότερη και λιγότερο προστατευμένη εμπειρία online από ό,τι προηγουμένως.

Πιστεύω ότι η πιο ουσιαστική συζήτηση θα ήταν να εστιάσουμε στα συγκεκριμένα τεχνικά χαρακτηριστικά μιας πλατφόρμας που μπορεί να απειλήσουν την ψυχική υγεία των ανηλίκων και να θεσπιστούν αυστηρά, κοινά πρότυπα για τον κλάδο («industry standards»). Να οριστούν ποια ακριβώς χαρακτηριστικά στα social media είναι επιβλαβή και να επιβληθεί η τροποποίησή τους, με επιτήρηση από τις εθνικές και τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές. Με τον ίδιο τροπο, ποια χαρακτηριστικά θα οφείλουν να έχουν οι πλατφόρμες στις οποίες θα επιτρέπεται η χρήση στα παιδιά και στους εφήβους.

Προς αυτή την κατεύθυνση, θεωρούμε ότι είναι απαραίτητη μια εναρμονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση στο ζήτημα. Μια κοινή ευρωπαϊκή πρόταση, η οποία τεχνολογικά θα είναι εφαρμόσιμη και, όπως επιτάσσει ο ευρωπαϊκός πολιτισμός μας, θα σέβεται απόλυτα την ιδιωτικότητα. Μια προσέγγιση που θα θωρακίζει τα δικαιώματα των παιδιών στην έκφραση και την επικοινωνία, στοχεύοντας στην ολοκληρωμένη ανάπτυξη και την ενδυνάμωσή τους στην ψηφιακή εποχή, ενώ ταυτόχρονα θα προστατεύει ένα πολύτιμο αγαθό που κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να ζήσει μόνο μία φορά στη ζωή του: την παιδική ηλικία.

Πιστεύετε δηλαδή ότι ένα αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο διεθνώς και προοπτικά αυτό που πρόκειται να εφαρμοστεί στην Ελλάδα, θα αναγκάσουν και τις πλατφόρμες να τροποποιήσουν την πολιτική τους, σε ό,τι αφορά στους ανηλίκους και τους εφήβους;

Ένα πλαίσιο που θα εστιάζει στα χαρακτηριστικά των προϊόντων που τελικά καταλήγουν στα χέρια των παιδιών, σε συνδυασμό με ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές προς τις εταιρείες, πιστεύω θα ήταν εφαρμόσιμο. Αν κατάφερνε να αναβαθμίσει την ποιότητα των online πλατφορμών, θα ήταν μια επιτυχημένη πολιτική.

Εμείς στο YouTube δίνουμε τεράστια έμφαση σε αυτό - και η δέσμευσή μας είναι ότι θα συνεχίσουμε να το κάνουμε ασχέτως μιας νομοθετικής απαγόρευσης ή μη. Δημιουργήσαμε εδώ και χρόνια το YouTube Kids με φιλτραρισμένο περιεχόμενο ανά ηλικία, ενώ προσφέρουμε τους «επιτηρούμενους λογαριασμούς» (supervised accounts) για εφήβους, τους οποίους διαχειρίζονται από κοινού γονείς και παιδιά. Αυτή η διαδικασία προωθεί μια πολύ χρήσιμη συζήτηση μέσα στην οικογένεια για τα όρια, την καταλληλότητα του περιεχομένου και τη σταδιακή ωρίμανση των ψηφιακών συνηθειών του παιδιού. Την ίδια στιγμή, εκδίδουμε έναν οδηγό για εφήβους που θέλουν να δημιουργήσουν τα δικά τους βίντεο θέτοντας ποιοτικά κριτήρια. Επιπλέον, υπάρχει και η ειδική έκδοση για τους εκπαιδευτικούς, για ασφαλή χρήση στο σχολείο και από σχολικούς λογαριασμούς. Ο δάσκαλος ορίζει το περιεχόμενο ανάλογα με τις ερευνητικές ανάγκες και τις εργασίες που αναθέτει στην τάξη.

Την ίδια στιγμή τα παιδιά και οι οικογένειες χρειάζονται εναλλακτικές προτάσεις: περισσότεροι χώροι για άθληση και ελεύθερο παιχνίδι, περισσότερος ποιοτικός χρόνος γονέων και παιδιών, περισσότερη υποστήριξη των εργαζόμενων μητέρων στις οποίες “πέφτει” το βάρος της απασχόλησης των παιδιών μετα το σχολείο. Ως μαμά το βιώνω καθημερινά: “Και τώρα τι κάνουμε;”. Η εύκολη λύση, και δυστυχώς καμία φορά η μοναδική, ειναι να επιτρέψεις στο παιδί να περάσει χρόνο στην οθόνη. Ακούγεται ίσως ουτοπικό, αλλά ειλικρινά πιστεύω ότι αν θέλουμε να κάνουμε την ουσιαστική συζήτηση, αυτή θα ήταν για όλο το πλαίσιο μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά σήμερα. Αλλά αυτό αποτελεί από μόνο του αντικείμενο μιας άλλης συνεντευξης!

Για online εφαρμογές «υψηλής επικινδυνότητας» για τα παιδιά και τους εφήβους, όπως πχ το live streaming, τι θα μπορούσε να γίνει;

Το live streaming για παιδιά είναι πολύ προβληματικό. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να απαγορευτεί καθολικά για χρήστες κάτω των 16 ετών, καθώς αποτελεί συχνά πύλη εισόδου σε ακατάλληλο ή βαριά επιβλαβές περιεχόμενο, ενώ εκθέτει τα παιδιά σε κινδύνους παραπλάνησης (grooming) από κακόβουλους ενήλικες. Επιστρέφουμε ουσιαστικά στην πρόταση που ανέφερα προηγουμένως -τον ορισμό κριτηρίων και συγκεκριμένων χαρακτηριστικών που θα πρέπει να απαγορεύονται ή να περιορίζονται- ανάλογα με τον κίνδυνο.

Για παράδειγμα, θα μπορούσε να επιβληθεί αυτόματη απαγόρευση γεωεντοπισμού σε εφαρμογές που χρησιμοποιούν παιδιά, ώστε να μην είναι ορατή η τοποθεσία του παιδιού. Σε κάθε περίπτωση, το κλειδί είναι η στενή και διαρκής συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα –ψυχιάτρους, πανεπιστημιακούς ερευνητές– προκειμένου οι αποφάσεις μας να βασίζονται πάντα σε επίκαιρα και αξιόπιστα δεδομένα.

Ποιους μηχανισμούς προστασίας έχετε αναπτύξει εσείς στο YouTube, ανεξαρτήτως νομοθεσίας;

Για εμάς, η πρόκληση παραμένει: πώς θα εξελίσσουμε προληπτικά τα προϊόντα μας για την κορυφαία προστασία των ανηλίκων.

Πέρα από το Family Link, το οποίο προσφέρουμε εδώ και 11 χρόνια, ενισχύσαμε πρόσφατα τον γονικό έλεγχο απευθείας μέσα στο YouTube, δίνοντας στον γονέα τη δυνατότητα να απενεργοποιεί τα Shorts (τα σύντομα βίντεο) στη συσκευή του παιδιού του. Επίσης, αλλάξαμε τον αλγόριθμο των προτεινόμενων βίντεο για τους ανηλίκους, ώστε να προωθείται ποιοτικό περιεχόμενο και να περιορίζονται οι εθιστικές ροές (endless scrolling). Παράλληλα, ενσωματώσαμε λειτουργίες όπως το “Take a break”, που υπενθυμίζει στον χρήστη να σταματήσει, ενώ ο γονέας μπορεί πολύ εύκολα να ορίσει αυτόματη διακοπή της σύνδεσης κατά τις νυχτερινές ώρες, διασφαλίζοντας τον ύπνο του παιδιού.

Ναι, αλλά τα παιδιά δεν βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν τις απαγορεύσεις και να αποκτούν πρόσβαση σε ακατάλληλο, ενδεχομένως και επιβλαβές περιεχόμενο στο YouTube;

Κάθε προϊόν μας αξιολογείται από ειδικούς για την ηλικιακή του καταλληλότητα. Αναγνωρίζοντας όμως την εφευρετικότητα των παιδιών στην παράκαμψη περιορισμών, εφαρμόζουμε μια δικλείδα ασφαλείας: έως ότου επιβεβαιωθεί η ηλικία ενός χρήστη, αντιμετωπίζεται από το σύστημα ως ανήλικος. Στην Αναζήτηση Google, αυτό συνεπάγεται την αυτόματη ενεργοποίηση του Safe Search. Παράλληλα, οι αλγόριθμοί μας μπορούν πλέον να αναγνωρίζουν την ηλικία μέσω προτύπων συμπεριφοράς, επιτρέποντάς μας να εκτιμούμε με ακρίβεια 98% αν ένας χρήστης είναι ενήλικος ή ανήλικος.

Καταλήγοντας, ποιο θα λέγατε πως είναι το σημείο-κλειδί για μια ασφαλή και υγιή σχέση των παιδιών και των εφήβων με τον ψηφιακό κόσμο;

Η ουσία της λύσης βρίσκεται μέσα στην οικογένεια και την εκπαίδευση. Όσες τεχνικές λύσεις κι αν εφαρμόσουμε, πάντα θα υπάρχει τρόπος παράκαμψης ή πάντα θα εμφανίζεται μια νέα πλατφόρμα εκτός του δικού μας ελέγχου. Αν θέλουμε να στηρίξουμε ουσιαστικά τη νέα γενιά, πρέπει ως κοινωνία να επενδύσουμε στην ψηφιακή παιδεία –τόσο μέσα στο σχολείο όσο και μέσα στο σπίτι. Στις έρευνες που προανέφερα, αποτυπώθηκε ένα καθολικό αίτημα των ίδιων των νέων: ζητούν περισσότερη καθοδήγηση και προστασία από τους γονείς και τους δασκάλους τους.

Δηλαδή, τα παιδιά περιμένουν βοήθεια από τους μεγαλύτερους για το πώς θα κινηθούν στο διαδίκτυο; Δεν πιστεύουν ότι τα ξέρουν όλα -ή, τουλάχιστον, περισσότερα από τους γονείς και τους δασκάλους τους;

Είναι στη φύση των παιδιών, και ειδικά των εφήβων, να πιστεύουν ότι τα ξέρουν όλα και να αμφισβητούν. Και για τον λόγο αυτό, η οποιαδήποτε νομοθεσία για να λειτουργήσει πρέπει να συμπεριλάβει και τη δική τους άποψη και να ακούσει τη δική τους φωνή. Το μήνυμα που μας στέλνουν τα παιδιά είναι σαφές: «Αυτός ο κόσμος είναι τόσο πολύπλοκος που δεν πρέπει να περιμένετε να προστατευτούμε μόνοι μας. Θέλουμε, στη δύσκολη στιγμή, να μπορούμε να στραφούμε στους γονείς ή στο σχολείο μας. Την ίδια στιγμή θέλουμε ελευθερία να επικοινωνούμε, να διασκεδάζουμε και να δημιουργούμε στον ψηφιακό κόσμο!». Οπότε «τι κάνουμε;» θα μου πείτε.

Όπως δεν θα δίναμε ποτέ το τιμόνι ενός αυτοκινήτου στο παιδί μας και όπως δεν θα το βάζαμε ποτέ στο κάθισμα χωρίς ζώνη ασφαλείας, έτσι δεν πρέπει να του παραδίδουμε μια ψηφιακή συσκευή χωρίς γονικό έλεγχο, χωρίς διάλογο και με άγνοια των κινδύνων.