Πώς η μόδα «κατασκευάζει» τις γυναικείες καμπύλες εδώ και αιώνες: Από τα false rumps του 1770, μέχρι το σημερινό body shaping

Σήμερα συχνά θεωρούμε ότι η εμμονή με τις έντονες καμπύλες, τη λεπτή μέση και τη «σμιλευμένη» σιλουέτα είναι προϊόν της σύγχρονης εποχής — των social media, της pop κουλτούρας και των αισθητικών επεμβάσεων. Στην πραγματικότητα, όμως, η ιστορία της μόδας δείχνει ότι η ανάγκη να «κατασκευάζεται» το σώμα είναι βαθιά ριζωμένη και επαναλαμβάνεται εδώ και αιώνες, απλώς με διαφορετικά μέσα.

Η ιστορία των «προκατ» γλουτών

Στη δυτική παράδοση, το γυναικείο σώμα δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως κάτι ουδέτερο ή αποκλειστικά φυσικό. Αντίθετα, διαφορετικές εποχές επέλεγαν ποια σημεία θα τονιστούν, ποια θα κρυφτούν και ποια θα υπερτονιστούν. Το ντεκολτέ, η μέση και οι γοφοί υπήρξαν σταθερά στο επίκεντρο αυτής της αισθητικής επεξεργασίας, ενώ άλλα σημεία του σώματος, όπως ο λαιμός, τα χέρια και οι αστράγαλοι, λειτουργούσαν περισσότερο ως περιοχές «μερικής αποκάλυψης».

Ακόμη και τα πόδια, που σήμερα θεωρούνται αυτονόητο στοιχείο της γυναικείας εικόνας, δεν εμφανίζονται δημόσια στη δυτική μόδα μέχρι τον 20ό αιώνα. Η Anne Hollander έχει υποστηρίξει ότι στη χριστιανική Ευρώπη τα πόδια έχασαν σταδιακά τη συμβολική και αισθητική τους αξία, ενώ το στήθος απέκτησε μεγαλύτερη ηθική και οπτική σημασία. Με αυτόν τον τρόπο, το “ιδανικό σώμα” δεν ήταν ποτέ σταθερό αλλά αποτέλεσμα πολιτισμικών επιλογών.

18ος αιώνας: όταν η μόδα έγινε αρχιτεκτονική

Στη Γαλλία του 18ου αιώνα, ιδιαίτερα στην περίοδο που εκτείνεται από το 1727 έως το 1780, η μόδα έφτασε σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά επίπεδα τεχνητής διαμόρφωσης του σώματος. Η εποχή του Λουδοβίκου XV και η αριστοκρατική κουλτούρα της αυλής αντιμετώπιζαν τη σιλουέτα ως ένα είδος αρχιτεκτονικού έργου.

Αυτό αποτυπώνεται καθαρά στη ζωγραφική της εποχής. Στα πορτρέτα της Madame de Pompadour από τον François Boucher ή στις ελαφρές, σχεδόν αιωρούμενες σκηνές του Fragonard, όπως το “The Swing”, το σώμα δεν παρουσιάζεται φυσικό αλλά διαμορφωμένο από ρούχα που δημιουργούν όγκο, καμπύλες και συμμετρία. Ακόμη και στα πορτρέτα της Μαρίας Αντουανέτας από την Élisabeth Vigée Le Brun, η σιλουέτα αποδίδεται μέσα από μια εξαιρετικά ελεγχόμενη και τεχνητά “σμιλευμένη” εικόνα.

Κορσέδες και panniers: το σώμα ως κατασκευή

Η γυναικεία εικόνα του 18ου αιώνα δεν στηριζόταν στο φυσικό σώμα αλλά σε ένα ολόκληρο σύστημα ένδυσης που το αναδιαμόρφωνε. Ο κορσές δημιουργούσε μια εξαιρετικά λεπτή μέση, ενώ ταυτόχρονα ανύψωνε και προέβαλε το στήθος, σχηματίζοντας μια σιλουέτα που δεν μπορούσε να υπάρξει χωρίς έντονη κατασκευή. Παράλληλα, τα panniers, δηλαδή οι εσωτερικοί σκελετοί που τοποθετούνταν στα πλάγια, διεύρυναν εντυπωσιακά τους γοφούς, δημιουργώντας μια μορφή που ήταν ταυτόχρονα στενή στο κέντρο και υπερβολικά φαρδιά στα πλάγια.

Το αποτέλεσμα ήταν ένα σώμα σχεδόν γεωμετρικό, που απαιτούσε προσαρμογή στην κίνηση, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις οι γυναίκες έπρεπε να περπατούν πλαγίως για να περάσουν από στενούς χώρους.

Τα false rumps του 1770: οι πρόγονοι της «ενίσχυσης»

Στη δεκαετία του 1770 και στις αρχές του 1780 εμφανίζεται ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό φαινόμενο της εποχής: τα λεγόμενα false rumps. Πρόκειται για ενισχύσεις που τοποθετούνταν στο πίσω μέρος του σώματος, συχνά κατασκευασμένες από υλικά όπως φελλός και ύφασμα, και τοποθετημένες κάτω από τα ρούχα. Στόχος τους ήταν να ενισχύσουν τον όγκο στο πίσω μέρος της σιλουέτας, ενώ παράλληλα έκαναν τη μέση να φαίνεται ακόμη πιο λεπτή.

Με σημερινούς όρους, θα μπορούσαν να θεωρηθούν μια πρώιμη μορφή body shaping ή ακόμα και ιστορικός πρόδρομος των σύγχρονων ενθεμάτων και τεχνικών που χρησιμοποιούνται για τη διαμόρφωση της σιλουέτας. Η κοινωνία της εποχής τα αντιμετώπισε με έντονη ειρωνεία. Γελοιογραφίες και σατιρικά έντυπα τα παρουσίαζαν ως υπερβολή και ματαιοδοξία, ενώ υπήρξαν ακόμη και προτάσεις να φορολογηθούν ως “πολυτέλεια”.

Mετά τη δεκαετία του 1780, αυτή η τάση είχε πλέον σε μεγάλο βαθμό υποχωρήσει και σταδιακά αντικαταστάθηκε από το ιδεώδες της «bumpless beauty», που προωθούσε μια πολύ πιο επίπεδη και συγκρατημένη σιλουέτα. Ωστόσο, για μία λαμπερή δεκαετία, αποτέλεσε τη βασική μόδα που όλοι ακολουθούσαν. Όπως σημειώνει η Dr Amy Boyington, αυτή η σύντομη αλλά εντυπωσιακή περίοδος δείχνει πόσο ακραία και πειραματική μπορούσε να γίνει η αντίληψη για το γυναικείο σώμα τον 18ο αιώνα.

Από τις περούκες στα φίλτρα: η διαρκής κατασκευή της εικόνας

Η υπερβολή της σιλουέτας δεν ήταν μεμονωμένο φαινόμενο αλλά μέρος μιας ευρύτερης αισθητικής κουλτούρας. Την ίδια εποχή, οι περούκες μπορούσαν να φτάσουν σε εξωφρενικά ύψη και να διακοσμηθούν με αντικείμενα όπως πλοία, άμαξες και φτερά, ενώ το πρόσωπο καλυπτόταν με λευκή πούδρα και διακοσμητικά “beauty patches”.

Στη συνέχεια, ο 19ος αιώνας διατήρησε τη λογική της έντονης διαμόρφωσης μέσω των κορσέδων, ενώ ο 20ός αιώνας έφερε σταδιακά μεγαλύτερη αποκάλυψη του σώματος, με τα πόδια να γίνονται πλέον ορατά μετά τη δεκαετία του 1920.

Σήμερα, αυτή η ιστορική ανάγκη για «κατασκευή» δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά έχει μεταμορφωθεί. Τα shapewear, η στοχευμένη γυμναστική, οι αισθητικές επεμβάσεις, αλλά και τα φίλτρα των social media συνεχίζουν την ίδια λογική: τη διαμόρφωση ενός σώματος που δεν είναι απλώς φυσικό, αλλά επιμελημένο και επιλεγμένο.