Ο κτηνίατρος που γύρισε από τη ζούγκλα: Ο Μανώλης Κουμαντάκης έσωσε μυρμηγκοφάγο στον Αμαζόνιο και τώρα περιθάλπει ιγκουάνα στην Αθήνα, δείτε φωτογραφίες

Ένας καπουτσίνος κρατάει για λίγα δευτερόλεπτα ένα κομμάτι μπανάνας και, αντί να το φάει, το επιστρέφει στον άνθρωπο που τον φρόντιζε. Είναι η τελευταία τους συνάντηση πριν τον αποχωρισμό. Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στη ζούγκλα του Αμαζονίου, ένα νεογέννητο ζώο παλεύει να επιβιώσει χωρίς τη μητέρα του. Και στην Αθήνα, ένα εξωτικό κατοικίδιο μπορεί να κινδυνεύσει απλώς από το στρες της μεταφοράς.

Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους κινείται ο Μανώλης Κουμαντάκης, μεταφέροντας εμπειρίες από την άγρια φύση στη σύγχρονη πόλη και προσπαθώντας να καλύψει ένα κενό που, στην Ελλάδα, μόλις αρχίζει να αναγνωρίζεται. Ο Μανώλης είναι κτηνίατρος και βιολόγος, ο οποίος ειδικεύεται στη φροντίδα εξωτικών ζωών. Η επαγγελματική του πορεία τον έχει οδηγήσει από κλινικές στην Ευρώπη μέχρι κέντρα άγριας ζωής στη Λατινική Αμερική. Οι εμπειρίες του από αυτά τα διαφορετικά περιβάλλοντα έχουν διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη φροντίδα των ζώων, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σύγχρονη κτηνιατρική.

Ο Μανώλης μεγάλωσε με πολλά ζωάκια από πολύ μικρός και, εκτός από την αγάπη του προς αυτά, αναπτύχθηκε η ανάγκη να μάθει να τα φροντίζει, αλλά και το ενδιαφέρον για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός. Το πρώτο ζωάκι που τον «σημάδεψε», στην ηλικία των 5 ετών, ήταν ένα χαμστεράκι που είχε με την αδερφή του. Στην πορεία απέκτησε αρκετά κατοικίδια, αλλά η Φίγκι είχε σίγουρα μια ξεχωριστή θέση στη καρδιά του.

Η Φίγκι ήταν ένα ιγκουάνα, δώρο της μητέρας του όταν ήταν στην τετάρτη δημοτικού και η σύνδεση τους ήταν πολύ έντονη. Όταν η Φίγκι αρρώστησε, ο Μανώλης έπιασε δουλειά ως βοηθός κτηνιάτρου, με σκοπό να μπορέσει να τη βοηθήσει να γίνει καλά.

Πριν ακόμη στραφεί στην κτηνιατρική, είχε ήδη έντονο ενδιαφέρον για τη βιολογία. Η διπλωματική του εργασία επικεντρώθηκε στη μελέτη των νυχτερίδων -ένα αντικείμενο που, όπως εξηγεί, τον βοήθησε να κατανοήσει καλύτερα την πολυπλοκότητα της συμπεριφοράς των ζώων. Για τον ίδιο, η γνώση της βιολογίας είναι απαραίτητη, για να μπορέσει κανείς να κατανοήσει πραγματικά τις ανάγκες ενός ζώου και να το φροντίσει σωστά. Όπως λέει, «όσο καλύτερα καταλαβαίνουμε πώς ζουν τα ζώα στη φύση, τόσο καλύτερα μπορούμε να τα φροντίσουμε όταν βρίσκονται κοντά στον άνθρωπο».

Μετά από μια περίοδο εργασίας σε κλινική εξωτικών ζώων στην Ισπανία και εμπειρία σε επείγοντα περιστατικά σκύλων και γατών, αποφάσισε να ταξιδέψει στον Αμαζόνιο για να εργαστεί σε κέντρο άγριας ζωής στο Περού. Εκεί βρέθηκε αντιμέτωπος με μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα.

Στο κέντρο φιλοξενούνταν περίπου 120 ζώα και ο ίδιος ήταν ο μοναδικός κτηνίατρος. Παράλληλα με τη φροντίδα των ζώων, είχε την ευθύνη της καθημερινής λειτουργίας του χώρου αλλά και της εκπαίδευσης φοιτητών που πραγματοποιούσαν πρακτική άσκηση.

Οι συνθήκες διαβίωσης στη ζούγκλα ήταν ιδιαίτερα απαιτητικές. Η υγρασία συχνά έφτανε το 95%, οι θερμοκρασίες ήταν υψηλές και οι διακοπές ρεύματος και νερού ήταν συχνές. Παρά τις δυσκολίες, η εμπειρία αυτή του έδωσε τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με πολλά είδη άγριων ζώων, όπως τζάγκουαρ, διάφορα είδη πιθήκων αλλά και manatees, υδρόβια θηλαστικά που ζουν στα ποτάμια της περιοχής.

Μία από τις εμπειρίες που τον σημάδεψαν ήταν η διάσωση ενός νεογέννητου tamandua, ενός μικρού μυρμηγκοφάγου που έφτασε ορφανός σε ένα κέντρο άγριας ζωής μέσα σε ένα κουτί. «Τα νεογέννητα μυρμηγκοφάγα είναι πλήρως εξαρτημένα από τη μητέρα τους και σπάνια επιβιώνουν χωρίς αυτήν» εξηγεί. Αποφάσισε να προσπαθήσει να το σώσει, παρά τις αντιρρήσεις της διοίκησης. Με συνεχή φροντίδα και σίτιση σχεδόν κάθε ώρα, το ζώο τελικά κατάφερε να επιβιώσει.

Μετά την αποχώρησή του από το Περού ταξίδεψε στη Βολιβία, όπου εργάστηκε εθελοντικά σε ένα κέντρο άγριας ζωής που φιλοξενούσε κυρίως καπουτσίνους. Πολλά από τα ζώα είχαν διασωθεί από παράνομη κατοχή ως κατοικίδια ή από περιπτώσεις κακοποίησης. Εκεί γνώρισε έναν καπουτσίνο με το όνομα Τσούκι, με τον οποίο ανέπτυξε σταδιακά μια ιδιαίτερη σχέση. Στην αρχή το ζώο ήταν επιφυλακτικό και συχνά επιθετικό απέναντί του, όμως με τον καιρό δημιουργήθηκε μια σχέση εμπιστοσύνης.

Οι καπουτσίνοι χωρίζονταν σε ομάδες και μεταξύ τους υπήρχαν εντάσεις. Ο Τσούκι δεν τα πήγαινε καθόλου καλά με έναν άλλο καπουτσίνο, τον Μάρτιν και, όταν μια φορά ο Μανώλης «τσακώθηκε» με τον Μάρτιν, μπήκε στην καρδιά του Τσούκι. «Είχα γίνει μέλος της ομάδας, θα έλεγα πως είχα ιδρυματοποιηθεί τότε, ξυπνούσα και σκεφτόμουν ποιος καπουτσίνος με έχει νευριάσει» λέει γελώντας.

Η πιο συγκινητική στιγμή ήρθε την τελευταία ημέρα, πριν φύγει από το κέντρο. Ο ίδιος πλησίασε τον αγαπημένο του καπουτσίνο για να τον αποχαιρετήσει και του έδωσε ένα κομμάτι μπανάνας. Ο Τσούκι απομακρύνθηκε για λίγο και στη συνέχεια επέστρεψε, του γύρισε την παλάμη και του πρόσφερε πίσω ένα μικρό κομμάτι από το φρούτο.

Όπως θυμάται, ήταν σαν να προσπαθούσε να ανταποδώσει τη χειρονομία. Η στιγμή αυτή, όπως λέει, τον έκανε να συνειδητοποιήσει πόσο ισχυρός μπορεί να γίνει ο δεσμός ανάμεσα στον άνθρωπο και ορισμένα ζώα.

Αργότερα είχε την ευκαιρία να εργαστεί και στον «Copenhagen Zoo» -εμπειρία που άλλαξε σε μεγάλο βαθμό την αντίληψή του για τον ρόλο των σύγχρονων ζωολογικών κήπων. Ο συγκεκριμένος οργανισμός φιλοξενεί περίπου 4.000 ζώα και συνεργάζεται στενά με πανεπιστήμια για επιστημονική έρευνα.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίας του εκεί συμμετείχε σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιστατικό: τη γέννα μιας αντιλόπης impala που αντιμετώπιζε δυστοκία. Με τη βοήθεια της κτηνιατρικής ομάδας, το μικρό τελικά γεννήθηκε με επιτυχία, μια εμπειρία που ο ίδιος θυμάται έντονα. «Ήμουν πολύ τυχερός που το έζησα καθώς πρόκειται για ένα σπάνιο γεγονός, είχε μαζευτεί πολύς κόσμος και είχαν έρθει και από τα κανάλια» αναφέρει.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα συνέχισε να εργάζεται σε κτηνιατρικές κλινικές, όπου αντιμετωπίζει καθημερινά περιστατικά εξωτικών ζώων. Όπως εξηγεί, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στον συγκεκριμένο τομέα είναι η περιορισμένη επιστημονική έρευνα. «Σε πολλές περιπτώσεις οι κτηνίατροι αναγκάζονται να προσαρμόζουν θεραπευτικά πρωτόκολλα από άλλα ζώα, καθώς για πολλά εξωτικά είδη υπάρχουν ελάχιστα επιστημονικά δεδομένα» αναφέρει.

Ο ίδιος έχει πολλούς φίλους-ζωάκια με τα οποία συγκατοικεί: τη Δέσποινα που είναι η παπαγαλίνα του, την οποία είχε βρει παρατημένη και κακοποιημένη και είναι λίγο... κτητική μαζί του, τον παπαγάλο του τον Πέπε, τη Σόφι -το τρίποδο σκυλάκι του- αλλά και γάτες όπως η Γιασμίν και ο Μπούνιας.

Η παρέα δεν τελειώνει εκεί: περιλαμβάνει και δύο αρουραίους, τον Τομ και τον Πάτροκλο, καθώς και μια ιδιαίτερη χελώνα που ονομάζεται Πρόδρομος, αλλά ακούει και στο όνομα Σβεν και έζησε για 14 μήνες χωρίς καβούκι, χρησιμοποιώντας ένα ειδικά προσαρμοσμένο προστατευτικό από πλαστικό μπουκάλι.

Σύμφωνα με τον ίδιο, πολλοί άνθρωποι αποκτούν εξωτικά ζώα χωρίς να γνωρίζουν πραγματικά τις ανάγκες τους. Εκτιμά ότι λιγότερο από το 5% των ιδιοκτητών εξωτικών κατοικιδίων είναι πλήρως ενημερωμένοι για τη σωστή φροντίδα τους. Συχνά κυκλοφορούν μύθοι γύρω από αυτά τα ζώα, όπως ότι οι παπαγάλοι πρέπει να τρώνε κυρίως ηλιόσπορο ή ότι οι χελώνες δεν μεγαλώνουν, όταν ζουν σε μικρούς χώρους.

Μιλά επίσης για ζώα με ιδιαίτερα στοιχεία: «Με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά θα έβαζα και ζώα που μπορεί να είναι σχετικά κοινά ως εξωτικά κατοικίδια, όπως τα sugar gliders. Επίσης οι σκαντζόχοιροι είναι ιδιαίτεροι στο να τους κάνεις κάτι κλινικό, γιατί τα αγκάθια τους κάνουν δύσκολη τη διαχείριση και την εξέταση» εξηγεί.

Τα τελευταία χρόνια δημιούργησε επίσης μια υπηρεσία κτηνιατρικής φροντίδας κατ’ οίκον για ζώα, που ονομάζεται «Home Vet», με στόχο να μειωθεί το στρες της μεταφοράς, ιδιαίτερα για μικρά και ευαίσθητα είδη όπως τα πτηνά. Την απόφαση την πήρε μετά από ένα περιστατικό, όπου ένα καναρινάκι πέθανε κατά τη διάρκεια της επιστροφής του από το κτηνιατρείο.

Στα όνειρα και τα μελλοντικά του σχέδια περιλαμβάνεται η δημιουργία ενός κινητού κτηνιατρείου, ενός ειδικά εξοπλισμένου βαν που θα μπορεί να πραγματοποιεί περιοδείες σε όλη την Ελλάδα και να προσφέρει κτηνιατρική φροντίδα κυρίως σε περιοχές της επαρχίας, όπου η πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες είναι περιορισμένη.