Τι συμβαίνει στον Μύτακα, το τσιμέντωμα της Μήλου και η πολεοδομική ανομία στα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων

Χωρίς να έχει «πρόσωπο» σε δημόσιο δρόμο και με βάση κάποιες -δήθεν ευνοϊκές για την τουριστική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας- νομικές διατάξεις, οι οποίες, όμως, ελέγχονται σοβαρά σαν αντισυνταγματικές χτίζεται το White Coast στην περιοχή Μύτακας της Μήλου. Όμως, ακόμη χειρότερο από ό,τι συμβαίνει εκεί, με την νομότυπη παραβίαση της συνταγματικής νομιμότητας και σε μεγάλο βαθμό με την έμμεση συνδρομή της ίδιας της πολιτείας, συνιστά η οδυνηρή διαπίστωση ότι το συγκεκριμένο μοντέλο απαντάται σχεδόν σε όλες τις Κυκλάδες.

Στη Μήλο, ο σχεδιασμός της ιδιοκτήτριας εταιρείας για την τάχιστη επέκταση των εγκαταστάσεων του White Coast στον Μύτακα θα εξακολουθούσε να υλοποιείται εντελώς απρόσκοπτα, καθώς οι αρμόδιες υπηρεσίες είτε είναι εκ των πραγμάτων ανίσχυρες είτε απρόθυμες (ή ενδεχομένως και τα δύο μαζί) να εφαρμόσουν το νόμο. Ουσιαστικά τίποτα δεν θα γινόταν εάν δεν ξεσπούσε κύμα δημόσιας κατακραυγής εξ αφορμής αποκαλυπτικών δημοσιευμάτων στο protothema.gr την προηγούμενη Κυριακή. Τότε μόνο παρακινήθηκαν, πρώτα το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, και αμέσως ακολούθως το Συμβούλιο της Επικρατείας, ώστε να αναληφθεί κατεπείγουσα δράση και να διακοπούν πάραυτα -αν και προσωρινά- οι εργασίες του τσιμεντώματος στην παραλία του Μύτακα.

Ωστόσο, η περίπτωση του White Coast θα πρέπει να εκληφθεί σαν ένα, χαρακτηριστικό μεν και κραυγαλέο, πλην ουδόλως μοναδικό παράδειγμα, το οποίο επιβεβαιώνει και επιδεικνύει τις στρεβλώσεις και τις παθογένειες ενός ολόκληρου συστήματος. Του συστήματος της αλόγιστης, χωρίς σχέδιο τουριστικής (υπερ)εκμετάλλευσης των ελληνικών προορισμών και κατ' εξοχήν των Κυκλάδων. Διότι «Μύτακες» υπάρχουν σχεδόν παντού στο πιο προβεβλημένο και πολυσύχναστο, το πιο ελκυστικό κομμάτι της νησιωτικής Ελλάδας. Στη Σαντορίνη, τη Μύκονο, την Ιο, την Πάρο και την Αντίπαρο, τη Σέριφο, τη Σίφνο, την ίδια τη Μήλο στο Σαρακήνικο, την Αχιβαδολίμνη κ.α. οι νέες τουριστικές μονάδες, στη συντριπτική πλειονότητά τους καταπατούν και βιάζουν το φυσικό και ανθρωπογενές τοπίο. Ενώ τοπική και κεντρική διοίκηση παραμένουν αμέτοχοι παρατηρητές σε μια σωρεία οικολογικών εγκλημάτων -αν δεν αποστρέφουν, συνειδητά, το βλέμμα του παρέχοντας τη σιωπηρή ανοχή τους. Η οποία, βεβαίως, ελάχιστα διαφέρει από την εμπρόθετη συνέργεια.

Η καταστροφή του Μύτακα

Σε αυτό το πλαίσιο, εν είδει μελέτης τύπου case study, είναι κατ' αρχήν χρήσιμο να κατανοήσει κάποιος τι ακριβώς συμβαίνει στον Μύτακα της Μήλου. Επιγραμματικά λοιπόν, η εταιρεία V Tourism Α.Ε., θυγατρική της Prodea Investments, έχει στα χέρια της, όπως η ίδια ισχυρίζεται, μια τυπικά νόμιμη άδεια προκειμένου να μετατρέψει το υφιστάμενο πεντάστερο ξενοδοχείο White Coast σε ένα συγκρότημα με υπερδιπλάσια χωρητικότητα. Προσθέτοντας 13 καινούργια κτήρια ώστε η δυναμικότητα φιλοξενίας να ανέλθει από τα 58 δωμάτια στα 125, και από τις 104 στις 271 κλίνες, μαζί με 130 πισίνες συνολικά. Επιπλέον, προβλέπεται η κατασκευή βοηθητικών και κοινόχρηστων χώρων -ακόμη και ελικοδρομίου.

Η αρχική Απόφαση Εγκρισης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου για την επέκταση του White Coast απλώς επικυρώνει ως αληθή όσα έγραψε ένας ιδιώτης μηχανικός συντάσσοντας την υποχρεωτική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ). Είναι όμως εξώφθαλμη και κραυγαλέα η απόπειρα να υποβαθμιστεί η επέμβαση στο φυσικό τοπίο του Μύτακα και οι ευρύτερες επιπτώσεις της, καθώς το συγκρότημα περιγράφεται σαν «κλασικού τύπου» ξενοδοχείο, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια υπερσύγχρονη και ογκώδη μονάδα. Μάλιστα, ο συντάκτης της ΜΠΕ φτάνει στο σημείο να συγκρίνει το White Coast με «κυκλαδίτικο οικισμό», επειδή τα συμπλέγματα των bungalow υποτίθεται πως θα ακολουθούν το ανάγλυφο της πλαγιάς, χωροθετημένα σε διαφορετικά επίπεδα κ.λπ. Αν όμως αναλογιστεί κάποιος ότι στο νέο White Coast θα κυκλοφορούν καθημερινά τουλάχιστον 300 άτομα, τότε, όντως, το συγκρότημα θα αποτελεί έναν οικισμό από μόνο του, με τη δική του χωροταξία και ρυμοτομία, εφόσον ο πληθυσμός του θα υπερβαίνει το σύνολο των μονίμων κατοίκων της περιοχής, δηλαδή μόλις 63 ανθρώπους.

Πέραν αυτού, η υποβολή της ΜΠΕ έχει χρονολογηθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να εμφανίζεται προγενέστερη κάποιων αποφάσεων που απαγορεύουν την ανέγερση τουριστικών μονάδων με χωρητικότητα άνω των 50 κλινών μέσα σε Καταφύγιο Αγριας Ζωής, όπως είναι ο Μύτακας. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η περιβαλλοντική μελέτη για το White Coast προεξοφλεί πως ο Μύτακας θα αποχαρακτηριστεί και θα πάψει να αποτελεί προστατευόμενη ζώνη, κάτι εντελώς αυθαίρετο.

Κι αν τα προηγούμενα θα μπορούσαν να θεωρηθούν σαν αδέξιες, κουτοπόνηρες απόπειρες να παρακαμφθούν οι όποιες επιφυλάξεις των αρχών και να εξασφαλιστεί η έγκριση της ΜΠΕ, το πράσινο φως για τα έργα στο White Coast προϋπέθετε κάποιες απείρως πιο αμφιλεγόμενες ερμηνείες του νόμου. Εξού και, εάν η τελική ετυμηγορία του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι καταδικαστική για την αδειοδότηση του White Coast, τότε θα πρέπει να εκκινήσει η διαδικασία κατάργησης ορισμένων νομοθετημάτων, με βάση τα οποία έχουν θεσπιστεί και εφαρμόζονται αντισυνταγματικά κριτήρια. Το αποτέλεσμα είναι να εγκρίνονται σχέδια ανέγερσης παράνομων, επί της ουσίας, τουριστικών μονάδων.

Υπουργικές αλχημείες

Το πρώτο από αυτά τα αντισυνταγματικά κριτήρια αφορά στο πώς επετράπη στο White Coast να κτιστεί σε οικόπεδο χωρίς «πρόσωπο» σε δημόσιο δρόμο. Το White Coast εφάπτεται μόνο σε αγροτική οδό, η οποία δεν αποτελεί αναγνωρισμένο δημόσιο δρόμο. Εντούτοις, λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές του 2015, η τότε αλλά και νυν υπουργός Τουρισμού, Ολγα Κεφαλογιάννη, με επείγουσα υπουργική απόφαση και όχι με προεδρικό διάταγμα, νομιμοποίησε την πρόσβαση σε ξενοδοχείο μέσω αγροτικών και ιδιωτικών δρόμων, μειώνοντας το ελάχιστο πλάτος αυτού του τύπου των διόδων από τα 5 στα 3,5 μέτρα.

Ενα δεύτερο σημείο όπου ενδεχομένως έχει παραβιαστεί το Σύνταγμα, συνδέεται απευθείας με τη ρίζα του προβλήματος, την έλλειψη Ειδικού Χωροταξικού Σχεδίου για τη Μήλο. Δηλαδή ενός ευρύτερου πλαισίου όρων, κανόνων και προϋποθέσεων για το πόσον τουρισμό, πόση «ανάπτυξη» μπορεί να αντέξει συγκεκριμένα η Μήλος, χωρίς ανεπανόρθωτες αλλοιώσεις στο οικοσύστημα, τον φυσικό πλούτο, τον αυθεντικό χαρακτήρα του νησιού, αλλά και την ευζωία των κατοίκων. Ενα τέτοιο σχέδιο δεν είναι κάτι αφηρημένο και θεωρητικό, αλλά αντιθέτως, η σημασία του είναι κρίσιμη για την ίδια την ύπαρξη της Μήλου -όπως και κάθε άλλου νησιού, τουριστικού προορισμού κ.λπ. Παρόλ' αυτά, η εκπόνησή του δεν έχει δημοπρατηθεί καν. Ως προς τη νομολογία, αφ' ότου δημοσιεύτηκε το Περιφερειακό Χωροταξικό Σχέδιο Νοτίου Αιγαίου το 2003, θα έπρεπε εντός της επόμενης δεκαετίας το αργότερο να έχει ολοκληρωθεί ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμός του νησιού. Με κυριότερο στόχο το να περιοριστεί η δόμηση εντός αποκλειστικά και αυστηρά εντός υφισταμένων οικισμών, με παράλληλη απαγόρευση των κατασκευών σε ζώνες εκτός σχεδίου. Εντούτοις, όπως αποδεικνύουν έργα όπως το White Coast, σήμερα η Μήλος εξακολουθεί να μην διαθέτει Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, παρά το ότι έχουν περάσει 13 χρόνια μετά από την εκπνοή της τελευταίας προθεσμίας, όπως όριζε ο νόμος. Με δεδομένη, λοιπόν, την απουσία του σχεδιασμού για την προστασία της ταυτότητας της Μήλου, η αδειοδότηση κατασκευών, πολλώ δε μάλλον εκτός σχεδίου, θεωρείται πως αντίκειται στο πνεύμα και το γράμμα του Συντάγματος. Ακριβώς όμως επειδή δεν υπάρχει ένα σαφώς προσδιορισμένο πλαίσιο για το τι επιτρέπεται και τι όχι, project όπως το White Coast προχωρούν ερήμην οποιουδήποτε ελέγχου. Οσο για τους λόγους που η βραδυπορία ως προς την κατάρτιση και την κατίσχυση του Ειδικού Χωροταξικού Σχεδίου, ο καθένας δικαιούται να υποθέτει ό,τι θέλει. Από την έλλειψη πόρων, έως την εσκεμμένη κωλυσιεργία και αναβλητικότητα. Το ζήτημα είναι όμως ότι ουδείς λογοδοτεί και εις ουδέναν καταλογίζεται ευθύνη για την ανυπαρξία του Ειδικού Χωροταξικού, συμπεριλαμβανομένης της Πολιτείας. Κι αυτή η θεσμοποιημένη αδιαφορία αποτελεί τον γενικό κανόνα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως είναι η Σαντορίνη, η οποία βρίσκεται κοντά στο να αποκτήσει σχέδιο-ομπρέλα για τη δόμηση, χάρη στις συστηματικές πρωτοβουλίες της τοπικής αρχής, από την προηγούμενη διοίκηση και επί δημαρχίας Αντώνη Σιγάλα.

Αδεια «από τη σημαία»

Ενα τρίτο σημείο πιθανής αντισυνταγματικότητας των λυπηρών εξελίξεων στη Μήλο -και τις Κυκλάδες ευρύτερα- σχετίζεται με τη διαδικασία fast-track των αδειοδοτήσεων για τις νέες κατασκευές. Για τι οποίες ισχύει το αδιανόητο «ό,τι δηλώσεις είσαι», όπως εύστοχα το θέτει πολύπειρος παράγοντας του ελληνικού τουρισμού. Δηλαδή, κάθε οικοδομική άδεια, δεν εκδίδεται από υπάλληλο ή επιτροπή του εκάστοτε δήμου και αφού διενεργηθεί πλήρης έλεγχος νομιμότητας.

Η άδεια εκδίδεται «αυτόματα», μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας e-adeies του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, με ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού ή της εργολήπτριας τεχνικής εταιρείας. Η πολεοδομία, η Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ) δεν παρεμβαίνει καθόλου, δεν είναι υποχρεωμένη καν να ελέγξει το έργο σε καμία φάση του, εκτός εάν ευαρεστηθεί να κάνει κάτι τέτοιο, ακολουθώντας τις υποδείξεις του αλγορίθμου, ήτοι εντελώς τυχαία και το πολύ για το 30% των αδειών που έχουν ήδη εκδοθεί. Το απίθανο αυτό σύστημα, που βασίζεται αποκλειστικά στην καλή προαίρεση, την ειλικρίνεια, τις αγαθές προθέσεις κ.λπ. κάθε επιχειρηματία και μηχανικού, πρακτικά υποθάλπει την ασυδοσία, εφόσον οι 7 στις 10 κατασκευές δεν χρειάζεται να ελεγχθούν. Εξάλλου, ακόμη και εάν εβούλοντο να προβούν σε ελέγχους, με επιτόπιες αυτοψίες κ.λπ, οι περισσότερες ΥΔΟΜ δεν είναι σε θέση να το πράξουν, ακόμη και εάν έχουν τους καταλλήλως καταρτισμένους υπαλλήλους, καθώς δεν προλαβαίνουν να διαχειριστούν τον ήδη κολοσσιαίο φόρτο της εργασίας τους. Ενώ ριζικές μεταρρυθμίσεις, όπως η ίδρυση «Παρατηρητηρίων Δόμησης», η υπαγωγή των ΥΔΟΜ στην Κτηματολόγιο ΑΕ και, γενικότερα, η εξυγίανση και ανάταξη του μηχανισμού αδειοδότησης κατασκευών, πορεύεται από εξαγγελία σε εξαγγελία, χωρίς ποτέ να υλοποιείται.

Ο Μάρκος Καφούρος, βουλευτής Κυκλάδων της Νέας Δημοκρατίας και με μακρά εμπειρία στην τοπική αυτοδιοίκηση, ανακινεί τακτικά ζητήματα δόμησης και «στρατηγικών επενδύσεων» στα νησιά, με επανειλημμένες ερωτήσεις προς τους αρμόδιους υπουργούς, υποβολή αιτημάτων κ.λπ, παρόλον ότι ανήκει και ο ίδιος στην κυβερνητική παράταξη. Μιλώντας στο Πρώτο Θέμα, ο κ. Καφούρος επισημαίνει ότι «σίγουρα, όλοι θέλουμε τις επενδύσεις και την ανάπτυξη, για το καλό του τόπου και την ευημερία του ελληνικού λαού, συνολικά. Δυστυχώς όμως φοβάμαι πως η επικρατούσα αντίληψη είναι ότι τα πάντα αποτελούν μια ευκαιρία για επένδυση, ότι ο χώρος μας είναι εμπόρευμα. Αυτή είναι μια στρεβλή αντίληψη, γιατί όταν πχ καταπατάται ο αιγιαλός, όταν δεν υπάρχει σεβασμός στο περιβάλλον κ.λπ, πρώτα από όλα έρχεται η ίδια η φύση να μας τιμωρήσει, με τις φυσικές καταστροφές. Ειδικά για τα νησιά μας, ο μεγαλύτερος ίσως κίνδυνος είναι ο ευτελισμός του ίδιου του 'προϊόντος'. Θα πρέπει η ανάπτυξη να στοχεύει μακροπρόθεσμα, να είναι βιώσιμη, να μη δημιουργεί πιέσεις κοινωνικές, οικονομικές, να βρίσκεται σε αρμονία με την τοπική επιχειρηματικότητα. Στο τέλος όμως σχεδόν όλες αυτές οι μεγάλες επενδύσεις εξελίσσονται, σε μεγάλο βαθμό, εις βάρος της τοπικής κοινωνίας. Επίσης οι υποδομές, δεν αντέχουν πέραν της διετίας-τριετίας, όταν υπάρχει ένας τόσο έντονος ρυθμός τουριστικής 'ανάπτυξης' -πάντοτε μέσα εισαγωγικά. Οταν μιλάμε για μικρές γεωγραφικές ενότητες, όπως είναι τα νησιά, όχι μόνο λόγω μεγέθους, αλλά είναι και πολύ πολύ ιδιαίτερα οικοσυστήματα, σίγουρα θα πρέπει να υπάρχει μια στέρεη θεσμική βάση. Θα έπρεπε ήδη, σε κάθε νησί, να έχουμε έτοιμες μελέτες της φέρουσας ικανότητας. Να είναι σαφή τα όρια αντοχής των ανθρώπων, των ντόπιων πρώτα από όλα, κατόπιν των υποδομών. Και, βέβαια, σε επίπεδο πολιτείας, θα πρέπει να είναι ξεκάθαρη η εθνική στρατηγική που έχουμε στην ανάπτυξη. Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι οι 'στρατηγικές επενδύσεις' στα νησιά των Κυκλάδων, στην πράξη δεν είναι ούτε στρατηγικές ούτε επενδύσεις. Τα νησιά μας μπορούν να αναπτυχθούν με διαφορετικούς τρόπους, σε άλλους παραγωγικούς τομείς, πέρα από την 'μονοκαλλιέργεια' του τουρισμού και δη της φαραωνικής κλίμακας, όπως βλέπουμε τελευταία. Η Σαντορίνη, επί παραδείγματι, παράγει τα καλύτερα κρασιά στην Ελλάδα. Συνεπώς οι αμπελώνες θα πρέπει να προστατευτούν με κάθε τρόπο και, ταυτόχρονα, να αναδειχθούν όπως τους αξίζει».

Ο κ. Καφούρος τονίζει την ανάγκη άμεσης αναθεώρησης της πολεοδομικής νομοθεσίας η οποία «κατά κανόνα και κατά την κοινή αντίληψη είναι χαοτική. Θα πρέπει να εξετάσουμε τις αρμοδιότητες ή τις συναρμοδιότητες των φορέων, ώστε να μην έχουμε αυτό το ατέρμονο blame game. Θα πρέπει, επίσης, οι χωροταξικοί σχεδιασμοί (οι οποίοι συντάσσονται αυτή την περίοδο, η κυβέρνηση της ΝΔ πιέζει πολύ γι' αυτό), οι ειδικοί και οι τοπικοί πολεοδομικοί σχεδιασμοί να έχουν συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης και λήξης, να μη σέρνονται σε βάθος χρόνου ώστε να εκμεταλλεύονται το μεσοδιάστημα οι επιτήδειοι. Τα τελευταία 20 χρόνια τουλάχιστον, οι πολεοδομίες είναι υποστελεχωμένες. Πχ η πολεοδομία της Σαντορίνης, με άλλα 5-6 νησιά στον τομέα ευθύνης της, έχει έναν μόνο υπάλληλο. Μια απλή αυτοψία δεν μπορεί να υπογραφεί από έναν υπάλληλο, αλλά χρειάζεται μια επιτροπή, τουλάχιστον δύο ατόμων. Να όμως πώς καλλιεργούνται και οι παρανομίες και η αδράνεια. Προσωπικά, ως Μάρκος Καφούρος, ως πρώην αυτοδιοικητικός, πιστεύω ότι το να παραμείνουν οι πολεοδομίες ως τμήματα της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν θα ήταν λάθος».

2 εκατ. αυθαίρετα, κανένας έλεγχος

Εάν υπήρχε μια Μελέτη Φέρουσας Ικανότητας, όπως το θέτει ο κ. Καφούρος -δηλαδή το τι μεγέθους και είδους ξενοδοχειακή μονάδα επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται να κτιστεί στη Μήλο, καθώς και σε κάθε άλλο κυκλαδίτικο νησί- θα μπορούσε να έχει αποτραπεί μια οικολογική καταστροφή όπως αυτή που συντελείται στον Μύτακα με το White Coast; Εάν κάθε νησί διέθετε ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, ένα σαφώς προσδιορισμένο πλαίσιο κανόνων και προϋποθέσεων, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες του εκάστοτε τόπου, σε συνάρτηση με ένα βιώσιμο και ρεαλιστικό, ένα υγιές μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης, θα προέκυπταν αίσχη όπως ο βιασμός του Σαρακήνικου και του Μύτακα; Εάν οι υπηρεσίας πολεοδομίας, όπως και εάν βαφτίζονται και αναβαπτίζονται κατά καιρούς, είχαν επαρκή στελέχωση αλλά και τη θεσμική ευελιξία να επιτηρούν και να επιβάλουν τη νομιμότητα, θα υπήρχαν επώδυνες για το φυσικό, αστικό και πολιτιστικό περιβάλλον αυθαιρεσίες, όπως αυτή του White Coast;

Τα ως άνω ερωτήματα, προφανώς, είναι ρητορικά. Σήμερα, η αδειοδότηση για την κατασκευή ακόμη και μεγάλων τουριστικών μονάδων στις Κυκλάδες προχωρά, σε πολύ μεγάλο βαθμό, με μια απλή ηλεκτρονική δήλωση από ιδιώτη μηχανικό. Στην πράξη, μόνο τυπικά ελέγχεται η νομιμότητα της αρχικής αίτησης. Κι όταν το έργο προχωρήσει, καμία αρχή ή υπηρεσία, κανένας δημόσιος φορέας δεν ελέγχει αυτεπαγγέλτως, παρά μόνον ύστερα από καταγγελία εάν στην τελική ανέγερση έχουν τηρηθεί όσα προβλέπει η άδεια του έργου. Αλλά ακόμη και όταν διαπιστωθούν παρατυπίες και αυθαιρεσίες, η θεσμοποιημένη διάχυση της ευθύνης, η γραφειοκρατία, η ατέρμονη χρονοτριβή της δικαιοσύνης, με τις Αιτήσεις Ακύρωσης/Αναστολής, τις ενστάσεις, τις προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας κ.ο.κ. συνθέτουν έναν χαοτικό κυκεώνα. Ο οποίος εν τέλει αποβαίνει εις όφελος της παρανομίας. Φυσικά, σε αυτό το ολέθριο κοκτέιλ θα πρέπει να προστεθούν οι πιο συνήθεις καταλύτες -η οκνηρία και η αδιαφορία για την εκτέλεση του καθήκοντός τους, αλλά και η διαφθορά των αρμοδίων δημοσίων λειτουργών. Απολύτως ενδεικτική αυτής της νοσηρής κατάστασης γύρω από τη δόμηση, αποκορύφωμα της οποίας είναι η περίπτωση της Μήλου, αποτελεί η εικόνα που περιγράφει από τη δική του οπτική γωνία ο κ. Δημήτρης Πετρόπουλος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (Π.Ο. Ε.Μ.Δ.Υ.Δ.Α.Σ): «Στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος υπάρχει ένα Μητρώο Αυθαιρέτων Κατασκευών. Οι εγγραφές σε αυτό έχουν φτάσει τα 2 εκατομμύρια περιπτώσεις. Εννοείται πως δεν πρόκειται για κτίσματα που είναι όλα κατεδαφιστέα, αλλά αντιλαμβάνεστε τις διαστάσεις του προβλήματος. Ποιος και πότε θα ελέγξει 2 εκατ. φακέλους αυθαιρέτων; Οι πολεοδομίες, όπου υπάρχουν, είναι υποστελεχωμένες. Από τον 'Καλλικράτη' του 2011 και εξής, η λειτουργία των υπηρεσιών δόμησης (ΥΔΟΜ) ανήκει στους δήμους. Το πρόβλημα όμως ήταν ότι έπρεπε να δημιουργηθύν υπηρεσίες δόμησης σε 326 δήμους. Από αυτές, μόλις και μετά βίας ιδρύθηκαν οι μισές, γύρω στις 160. Σήμερα εν λειτουργία βρίσκονται περίπου 180, υποστηρίζοντας και τους δήμους που δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να δημιουργήσουν τη δική τους πολεοδομία. Κατ' αυτό τον τρόπο, φερ' ειπείν η υπηρεσία δόμησης του δήμου Πειραιά -ακραίο παράδειγμα- υποστηρίζει άλλους 9 δήμους. Με προσωπικό που δεν φτάνει ούτε για έναν. Και χωρίς να έχουν εκδοθεί ποτέ οδηγίες προς τις υπηρεσίες δόμησης για το πώς αντιμετωπίζονται περιπτώσεις όπως αυτών της Μήλου. Τελικά, οι μισές ΥΔΟΜ συνεχίζουν να λειτουργούν όπως παλιά, δηλαδή να εκδίδουν άδειες, οι άλλες μισές να μην εκδίδουν, επικαλούμενες αποφάσεις του ΣτΕ κλπ. Κάπου, όμως, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θα πρέπει να θέσει ένα τέρμα σε αυτό το αλαλούμ. Να εκδώσει σαφείς νομοθετικες οδηγίες, για να σταματήσει επιτέλους η αυθαιρεσία».

Η αδράνεια οφείλεται επίσης στη δαιδαλώδη διάρθρωση των πολεοδομικών υπηρεσιών στην Ελλάδα. Οπως εξηγεί περαιτέρω στο Πρώτο Θέμα ο κ. Πετρόπουλος, «οι πολεοδομίες επί του παρόντος υπάγονται στους δήμους, αλλά οι τυχόν κατεδαφίσεις αυθαιρέτων είναι αρμοδιότητα της αντίστοιχης υπηρεσίας στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση. Η οποία επίσης δεν διαθέτει τα απαραίτητα έμψυχα και υλικά μέσα για να εφαρμόσει τυχόν απόφαση κατεδάφισης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το ξενοδοχείο ο Coco-Mat Athens BC στην Ακρόπολη. Από το 2019 το ΣτΕ έχει αποφανθεί πως οι τελευταίοι όροφοί του θα πρέπει να καθαιρεθούν. Είμαστε πλέον στο 2026 κα δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα, οι κατεδαφιστέοι όροφοι παραμένουν μια χαρά στη θέση τους».

Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Π.Ο. Ε.Μ.Δ.Υ.Δ.Α.Σ «υπάρχει μια σιωπηλή άνοχη, εδώ και πολλά χρόνια, μην τα πειράξουμε τα αυθαίρετα, να μην σπάσουμε αυγά κ.λπ. Εν τω μεταξύ η αυθαιρεσία συνεχίζεται, το περιβάλλον δεν προστατεύεται και έλεγχος δεν γίνεται. Υποτίθεται πως από το 2017 και μετά θα πρέπει να ελέγχεται δειγματοληπτικά το 30% των αδειών για νέες κατασκευές που εκδίδονται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Σχεδόν 10 χρόνια μετά δεν έχει ελεγχθεί ούτε μία, σας το λέω μετά λόγου γνώσεως. Ετσι, έχουν εκδοθεί δεκάδες χιλιάδες άδειες. Πρακτικά, με το πρόσχημα της ταχείας έκδοσης αδειών ώστε να μην εμποδίζεται η ανάπτυξη, έχει δημιουργηθεί μια νέα γενιά αυθαιρέτων, εντελώς ανεξέλεγκτων. Το εάν είναι σύννομα ή όχι ελέγχεται μόνο κατόπιν καταγγελίας, αλλά και πάλι αυτό δεν οδηγεί πουθενά, πχ σε μια πειθαρχική δίωξη, έστω, του υπεύθυνου μηχανικού. Το πολύ-πολύ να επιβληθεί κάποιο πρόστιμο -και η ζωή συνεχίζεται. Χωρίς επί της ουσίας να καταστέλλεται ή, έστω, να περιορίζεται η αυθαίρετη δόμηση».

Τι είναι και από πότε θα υπάρχει το «Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο»

Σύμφωνα με επιτελικό στέλεχος του Υπουργείου Τουρισμού, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό έχει στόχο να καθοδηγήσει την τουριστική ανάπτυξη στην Ελλάδα με βιώσιμο τρόπο, διασφαλίζοντας ευελιξία και ανθεκτικότητα, αξιοποιώντας την δυναμική και τις δυνατότητες που προσφέρει ο τουρισμός στην εθνική οικονομία, αλλά και σε περιφερειακή και τοπική κλίμακα.

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό προσδιορίζει τις βασικές αρχές, προτεραιότητες και κανόνες για την ανάπτυξη του τουρισμού, δίνοντας κατευθύνσεις στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού (περιφερειακά και τοπικά σχέδια ΤΠΣ, Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια κ.λπ.) καθώς και για την εναρμόνιση με άλλα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, υδατοκαλλιέργειες, εξόρυξη ορυκτών πόρων, βιομηχανία κ.λπ.), έτσι ώστε να διασφαλίζεται η συμπληρωματικότητα και η συνέργεια μεταξύ τους.

Ο γενικός κανόνας είναι ότι ο τουρισμός πρέπει να αναπτυχθεί και να προσαρμοστεί στην κλίμακα και τη γενική αναπτυξιακή δυναμική των περιοχών. Οι αρχές, οι προτεραιότητες και οι κανόνες αφορούν το είδος και τη μορφή της αναμενόμενης τουριστικής ανάπτυξης στη βάση βασικών χαρακτηριστικών (τύπου) περιοχών όπως οι παράκτιες, νησιωτικές και ορεινές περιοχές σε συνδυασμό με τη σχετική ένταση της τουριστικής ανάπτυξης καθοδηγώντας τα σχετικά εργαλεία και τους κατάλληλους – αντίστοιχους κανονισμούς.

Συγκεκριμένα, μέσω εργαλείων χωρικής ανάπτυξης, το Ειδικό Πλαίσιο Χωρικού Σχεδιασμού για τον Τουρισμό αποσκοπεί:

α) Να προσφέρει κατάλληλες συνθήκες χωροταξικής ανάπτυξης που θα διευκολύνουν τις τουριστικές επενδύσεις.

β) Υποστήριξη θεματικών-ειδικών τύπων και μορφών τουρισμού.

γ) Τόνωση της σύνδεσης των διαφόρων μορφών τουρισμού και μεταξύ του τουρισμού και άλλων οικονομικών τομέων.

δ) Μείωση των διαπεριφερειακών και ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων στην τουριστική ανάπτυξη και επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου

ε) Τόνωση της τουριστικής ανάπτυξης σε ένα σύγχρονο οργανωμένο σύστημα.

στ) Απλοποίηση των διαδικασιών χωροθέτησης και βελτίωση του συντονισμού όλων των επιπέδων σχεδιασμού που επηρεάζουν τον τουρισμό.

ζ) Διασφάλιση της προσαρμογής της τουριστικής ανάπτυξης στην Κλιματική Αλλαγή.

η) Προώθηση της ανάπτυξης υποδομών γενικού ενδιαφέροντος που είναι απαραίτητες και για την τουριστική ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένων των μεταφορών, των περιβαλλοντικών υποδομών και των ψηφιακών υποδομών.

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (και η σχετική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων) έχει υποβληθεί σε εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση, η οποία ολοκληρώθηκε.

Η σχετική Κ.Υ.Α. έχει προσαρμοστεί και ενσωματώσει καίριες παρατηρήσεις της διαβούλευσης. Ακολούθως εκπονήθηκε και τέθηκε σε διαβούλευση Μελέτη Δέουσας Εκτίμησης, που αναφέρεται στις επιπτώσεις του ΕΧΠ Τουρισμού στις περιοχές (Natura 2000). Οι παρατηρήσεις και κρισιμα σχόλια ενσωματώνονται από τον μελετητή στο σχεδιο της ΚΥΑ, μέσα στις επομενες 2 εβδομαδες.

Αναμένεται η υποβολή των στην Επιτελική Επιτροπή (ΥΠΕΝ και Υπ. Τουρισμού) περίπου ως το τέλος Φεβρουαρίου, έτσι ώστε να υποβληθεί στον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Ακολούθως θα υποβληθεί για γνωμοδότηση στο Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας -τον Μάρτιο- και στη συνέχεια θα πρέπει να εγκριθεί επίσημα ως Κοινή Υπουργική Απόφαση από τα Υπουργεία Ενέργειας και Τουρισμού, πιθανόν έως το τέλος Απριλίου του 2026. Επιπλέον, υπάρχει και Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο, ειδικά για την Περιφερεια Νοτίου Αιγαίου, το οποίο εγκρίθηκε πρόσφατα. Τέλος, εκπονούνται παράλληλα τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, για τα οποία θεωρείται ότι έχουν λάβει υπόψιν τους τις κατευθύνσεις του υπό έγκριση ΕΧΠ Τουρισμού.

Στα Τοπικά Πολεοδομικά περιέχονται αναλυτικά όλες οι ρυθμίσεις, ενώ το ΕΧΠ Τ παρέχει τις γενικές κατευθύνσεις και τις αρχές της τουριστικής ανάπτυξης.