Πώς ένα μικροσκοπικό σαλιγκάρι συνδέει την εξελικτική ιστορία Τριχωνίδας και Οχρίδας που βρίσκονται 200 χλμ. μακριά η μια από την άλλη

Σε μια εντυπωσιακή ανακάλυψη που τους οδήγησε στο συμπέρασμα ότι οι λίμνες της Τριχωνίδας στην Αιτωλοακαρνανία και της Οχρίδας στη Βόρεια Μακεδονία έχουν κοινή εξελικτική ιστορία αν και βρίσκονται σε απόσταση 200 χλμ. η μια από την άλλη, προχώρησαν επιστήμονες που χρηματοδοτήθηκαν από τον ΟΦΥΠΕΚΑ με τη βοήθεια ενός... σαλιγκαριού!

Ο λόγος για το υδρόβιο σαλιγκάρι Pseudoislamia balcanica που μελετήθηκε το 2023 και το 2024.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, η φυλογενετική συγγένεια του εν λόγω σαλιγκάριου που συναντάται στην Τριχωνίδα με τα είδη της αρχέγονης Λίμνης Οχρίδας αποτελεί ένδειξη ότι οι δύο περιοχές μοιράζονται μία κοινή εξελικτική ιστορία.

Η Pseudoislamia balcanica είναι ένα σαλιγκάρι που ζει μόνο στη Λίμνη Τριχωνίδα και σε γειτονικά συστήματα ρεόντων υδάτων -είναι δηλαδή ενδημικό της περιοχής- και παρουσιάζει πολύ περιορισμένη εξάπλωση και εξαιρετικά μικρούς και απομονωμένους πληθυσμούς. Το είδος αντιμετωπίζει πολύ υψηλό κίνδυνο εξαφάνισης στο άμεσο μέλλον και απαιτείται άμεσα η λήψη μέτρων διατήρησης και παρακολούθησης των πληθυσμών του. Για το λόγο αυτό έχει αξιολογηθεί ως Κρισίμως Κινδυνεύον, σύμφωνα με τον Κόκκινο Κατάλογο της Ελλάδας.

Το μικροσκοπικό αυτό σαλιγκάρι, το οποίο δεν ξεπερνά σε μέγεθος τα 1,5 χιλιοστά, μελετήθηκε από την ερευνήτρια του Τμήματος Βιολογίας του ΕΚΠΑ, Κανέλλα Ραδέα και τους συνεργάτες της, στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου με τίτλο «Η πληθυσμιακή κατάσταση και οι φυλογενετικές σχέσεις του στενότοπου ενδημικού και Κρισίμως Κινδυνεύοντος υδρόβιου είδους Pseudoislamia balcanica».

Η Pseudoislamia balcanica είναι ένα από τα 70 είδη υδρόβιων σαλιγκαριών που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα στην Ελλάδα. Ένα χαρακτηριστικό των ειδών αυτών είναι ότι δεν μπορούν να ζήσουν σε ρυπασμένα νερά με χαμηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο. Συνεπώς, η παρουσία τους σε ένα υδάτινο σύστημα είναι αξιόπιστος δείκτης της καλής ποιότητας του νερού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η εξάπλωση των περισσότερων ειδών υδρόβιων σαλιγκαριών περιορίζεται σε ένα και μόνο ποτάμι, σε μία και μόνο λίμνη ή πηγή και δεν εμφανίζονται πουθενά αλλού στον κόσμο. Η εξαφάνισή τους από το συγκεκριμένο σύστημα σημαίνει εξαφάνιση του συγκεκριμένου είδους από τον πλανήτη.

Όπως επισημαίνει η κυρία Ραδέα, «με δεδομένη την κλιματική αλλαγή, η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζουμε σήμερα για την προστασία της φύσης στην Ελλάδα είναι η διατήρηση των υδάτινων συστημάτων γλυκού νερού και η αποτροπή της αποξήρανσης ή της αλλοίωσής τους».