Ψηφιακές πλατφόρμες: Φρένο στον αλγόριθμο που αποφασίζει για τον μισθό και την απόδοση των εργαζόμενων - Τι αλλάζει στις γονικές άδειες

O περιορισμός της ανεξέλεγκτης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας και ειδικότερα στους εργαζόμενους σε πλατφόρμες, βρίσκεται στο επίκεντρο του νομοσχεδίου που παρουσίασε η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως στο σημερινό υπουργικό συμβούλιο και το οποίο θα τεθεί τις επόμενες ημέρες σε δημόσια διαβούλευση.

Στο ίδιο νομοσχέδιο περιλαμβάνονται διατάξεις για τη διευκόλυνση των εργαζόμενων γονέων. Συγκεκριμένα προωθείται κατάργηση του χρονικού περιορισμού μεταξύ των δύο γονικών αδειών, παρέχεται μεγαλύτερη ευελιξία στους εργαζόμενους γονείς που δουλεύουν στην ίδια επιχείρηση, για να λάβουν την άδειά τους και καταργείται η προϋπόθεση εξάμηνης απασχόλησης για τη λήψη άδειας φροντιστή.

«Είναι μια προσπάθεια να στηρίξουμε ακόμα περισσότερο τους εργαζόμενους γονείς. Προσπαθούμε ολοένα και περισσότερο να διευκολύνουμε τη συμφιλίωση οικογενειακής, προσωπικής και επαγγελματικής ζωής» σχολίασε η υπουργός, στη συνέντευξη τύπου που παραχώρησε νωρίτερα σήμερα.

Για την καταβολή των 400 ευρώ στις 30 Νοεμβρίου σε 2,2 εκατ. συνταξιούχους η κυρία Κεραμέως ανέφερε: «Με βάση το δημοσιονομικό χώρο που έχουμε, διευρύναμε τον κύκλο των δικαιούχων ώστε να λάβουν την ενίσχυση όλοι οι άνω των 65 και άνω των 60 οι δικαιούχοι συντάξεων χηρείας, χωρίς εισοδηματικά κριτήρια».

Επίσης, με διάταξη που εντάσσεται στο νομοσχέδιο, καλύπτεται το κενό της ασφαλιστικής ικανότητας που προκύπτει μετά την ενηλικίωση των νέων άνω των 18 οι οποίοι για να τεθούν υπό την ομπρέλα του ΕΦΚΑ θα πρέπει να δηλωθούν ως φοιτητές η άνεργοι. Με τη διάταξη που προωθείται δε θα διακόπτεται η ασφαλιστική τους ικανότητα μετά την ενηλικίωση.

«Η ανεργία σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία έχει υποχωρήσει στο 7.6% και η καθοδική της τάση συνεχίζεται- ανέφερε η υπουργός – Ωστόσο δεν επαναπαυόμαστε και προωθούμε νέα προγράμματα επιδοτούμενης απασχόλησης. Ενδεικτικά αναφέρω το πρόγραμμα 1000 θέσεων για εξ αποστάσεως εργασίας σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές, στο οποίο επιδοτούμε με 90% το μισθό και τις εισφορές για 12 μήνες. Επίσης προωθούμε 1000 πρόσθετες θέσεις για άτομα με αναπηρία και νέο πρόγραμμα για επιδοτούμενες θέσεις που αφορούν ανέργους άνω των 30. Από τα προγράμματα της ΔΥΠΑ, κατέληξε η κυρία Κεραμέως, ωφελήθηκαν τον τελευταίο έτος 73.000 άνεργοι , δηλαδή μια ολόκληρη πόλη στο μέγεθος της Κατερίνης».

Τι αλλάζει με τη χρήση αλγόριθμου στις πλατφόρμες

Σχετικά με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και συγκεκριμένα αλγόριθμου που καθορίζει σήμερα κάθε πτυχή της εργασιακής σχέσης των εργαζόμενων σε πλατφόρμες, το σχέδιο νόμου προβλέπει περιορισμό και διαφανείς διαδικασίες ενώ σε πολύ κρίσιμες αποφάσεις, όπως, για παράδειγμα, ο τερματισμός μίας συνεργασίας, θα υπάρχει υποχρεωτικά ανθρώπινη εποπτεία.

«Βάζουμε όρια, ένα δίχτυ ασφαλείας υπέρ της προστασίας των εργαζομένων στο πλαίσιο της τεχνητής νοημοσύνης. Καλή μεν η τεχνητή νοημοσύνη, αλλά ελλοχεύουν και πολύ σημαντικοί κίνδυνοι. Έρχεται η ελληνική πολιτεία σε ένα νομοθέτημα που εκπορεύεται από ευρωπαϊκή οδηγία, για να πει ναι στην τεχνητή νοημοσύνη, μας βοηθάει πολύ, αλλά με κανόνες» τόνισε η κυρία Κεραμέως, προσθέτοντας ότι το σχέδιο νόμου προβλέπει τη δημιουργία μητρώου στο ΕΡΓΑΝΗ για την πλήρη καταγραφή των προσώπων που παρέχουν εργασία είτε είναι μισθωτοί είτε αυτοαπασχολούμενοι με στόχο τη διαφάνεια.

Σημειώνουμε ότι ένας αλγόριθμος έχει αντικαταστήσει εδώ και χρόνια τη φυσική παρουσία του προϊσταμένου στις εταιρείες κούριερ και ντελίβερι, ο οποίος αναθέτει παραγγελίες, αξιολογεί τις επιδόσεις του εργαζόμενου και αποφασίζει ακόμα και για τη συνέχιση η όχι της συνεργασίας. Το εν λόγω αυτοματοποιημένο σύστημα αποφασίζει για την αμοιβή ανάλογα με την ταχύτητα, τον αριθμό των παραδόσεων και την απόσταση, πιέζοντας τους διανομείς να τρέχουν παραβιάζοντας συχνά τον κώδικα οδικής κυκλοφορίας, προκειμένου να λάβουν στο τέλος της ημέρας καλύτερη αμοιβή. Μάλιστα σύμφωνα με καταγγελίες που συγκεντρώνουν οι συνδικαλιστές του κλάδου, ο αλγόριθμος επεξεργάζεται την ψυχολογική, συναισθηματική κατάσταση του εργαζόμενου ενώ παραβιάζει προσωπικά δεδομένα.

Αυτή είναι η σύγχρονη πραγματικότητα που διέπει τις ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας οι οποίες, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ, απασχολούν σήμερα 28 εκατ. εργαζόμενους, πληθυσμός που στο άμεσο μέλλον εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 40 εκατ.

Εκτός απ΄ τους γνωστούς διανομείς, στις ψηφιακές πλατφόρμες απασχολούνται οδηγοί, μεταφραστές, δημιουργοί περιεχομένου, σχεδιαστές, προγραμματιστές και πολλές ακόμη ειδικότητες, που δουλεύουν στην ίδια η σε άλλες χώρες (οι λεγόμενοι ψηφιακοί νομάδες)

Ενδιαφέρον έχει ότι ακόμα και οι συνδικαλιστές, ψάχνουν να βρουν τρόπους να εντοπίσουν καταρχάς μέσα στο ψηφιακό χάος και στη συνέχεια να διεκδικήσουν την προστασία αυτών των εργαζομένων που δεν εμφανίζονται πουθενά στα μητρώα.

Η εξέλιξη της τεχνολογίας έτσι κι αλλιώς είναι μονόδρομος, οπότε αυτό που καλούνται οι κυβερνήσεις να παρέχουν είναι κανονιστικό πλαίσιο και προστασία για τους εργαζόμενους.

Η Ελλάδα από το 2021 είναι από τις πρώτες χώρες που άνοιξε αυτό το κεφάλαιο, θεσπίζοντας ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τις ψηφιακές πλατφόρμες που κινούνταν μέχρι τότε σε μεγάλο βαθμό στην γκρίζα ζώνη.

Σήμερα η υπουργός εργασίας Νίκη Κεραμέως προωθεί νομοσχέδιο προς ψήφιση στη Βουλή τον Νοέμβριο, το οποίο ενσωματώνει στο ελληνικό δίκαιο την Οδηγία (ΕΕ) 2024/2831. Βασική φιλοσοφία είναι να διατηρηθεί η ευελιξία που χαρακτηρίζει την οικονομία της πλατφόρμας χωρίς όμως να μένουν απροστάτευτοι οι εργαζόμενοι.

Στην ουσία το νομοσχέδιο θα επικεντρωθεί σε δύο ζητήματα:

- Θα προωθήσει ρύθμιση με στόχο να διευκρινίζεται αν οι εργαζόμενοι στις πλατφόρμες είναι πραγματικά ελεύθεροι επαγγελματίες η βρίσκονται συγκαλυμμένα σε σχέση εξαρτημένης εργασίας (ψευδής αυτοαπασχόληση).

- Θα βάλει τάξη στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων για την επαγγελματική κατάσταση ενός εργαζομένου αποκλειστικά από αυτοματοποιημένα συστήματα. Στην πράξη ,θα μπει ένα φρένο στη λεγόμενη αλγοριθμική διαχείριση (κατανομή και αξιολόγηση εργασίας από λογισμικό, χωρίς ανθρώπινη κρίση).

Ειδικότερα το νομοσχέδιο θα προβλέπει ότι:

- Η πλατφόρμα και όχι ο εργαζόμενος οφείλει πλέον να αποδείξει ότι δεν πρόκειται για εξαρτημένη εργασία. (αντιστρέφεται το βάρος της απόδειξης). Δηλαδή αν διαπιστώνεται ότι η πλατφόρμα ασκεί διεύθυνση και έλεγχο επί του προσώπου που παρέχει την εργασία, τότε ενεργοποιείται το τεκμήριο σχέσης εργασίας και η ίδια η πλατφόρμα οφείλει να αποδείξει ότι δεν πρόκειται για εξαρτημένη εργασία. «Στην πράξη, επισημαίνει ο πρόεδρος του ΕΚΑ Γιώργος Σταφανάκος – ο οποίος έχει διατελέσει πρόεδρος των ντελίβερι- αυτή η διαδικασία θα οδηγήσει στα δικαστήρια. Φανταστείτε οι 10.000 διανομείς που εργάζονται στην ελληνική επικράτεια να ψάχνουν να προσφύγουν στη δικαιοσύνη αμφισβητώντας τις αποδείξεις που προσκομίζουν οι εργοδότες».

- Θεσπίζεται υποχρέωση ανθρώπινης εποπτείας, εξήγησης των αλγοριθμικών αποφάσεων και δικαίωμα του εργαζομένου να ζητήσει επανεξέταση. Η Οδηγία προβλέπει ότι σημαντικές αποφάσεις (όπως απόλυση) που επηρεάζουν ουσιωδώς την επαγγελματική κατάσταση ενός εργαζομένου δεν μπορούν να λαμβάνονται αποκλειστικά από αυτοματοποιημένα συστήματα. Δεν μπορεί δηλαδή μια πλατφόρμα, μέσω ενός αλγόριθμου να είναι ο εργοδότης. Οι πλατφόρμες υποχρεώνονται να διασφαλίζουν ανθρώπινη εποπτεία, να παρέχουν εξηγήσεις για τις αυτοματοποιημένες αποφάσεις και να επιτρέπουν στον εργαζόμενο να ζητήσει την επανεξέτασή τους.

Πιο αναλυτικά, στο νέο νομοσχέδιο σε ό,τι αφορά την αλγοριθμική διαχείριση υπάρχουν οι εξής προβλέψεις:

Αναφορικά με την προστασία προσωπικών δεδομένων, οι πλατφόρμες όταν χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων:

- Απαγορεύεται να επεξεργάζονται ορισμένα προσωπικά δεδομένα (πχ. συναισθηματική/ψυχολογική κατάσταση, ιδιωτικές συζητήσεις, βιομετρικά δεδομένα, φυλετική καταγωγή, νόσους κλπ).

- Έχουν υποχρέωση πληροφόρησης των εργαζομένων και των αρχών σχετικά με τους αλγόριθμους και τα δεδομένα που επεξεργάζονται.

- Έχουν υποχρέωση να εξασφαλίζουν δικαίωμα φορητότητας των δεδομένων.

- Οι πλατφόρμες οφείλουν να αξιολογούν τους αλγορίθμους σε συνεργασία με τους εκπροσώπους των εργαζομένων.

- Υπάρχει υποχρεωτική ανθρώπινη εποπτεία κρίσιμων αποφάσεων, καθώς και δικαίωμα επανεξέτασης αποφάσεων που λαμβάνονται αποκλειστικά μέσω αλγορίθμων.

- Οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν εξηγήσεις σχετικά με τις αποφάσεις που βασίζονται σε αλγόριθμο.

- Οι πλατφόρμες λαμβάνουν μέτρα για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων από τους αλγόριθμους.

- Θεσπίζεται υποχρέωση ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους εκπροσώπους των εργαζομένων (ή απευθείας με τους εργαζομένους εφόσον δεν υπάρχουν εκπρόσωποι) όταν αποφασίζουν να εισάγουν αλγόριθμους.

- Οι εργαζόμενοι επικουρούνται από εμπειρογνώμονα. Οι δαπάνες του εμπειρογνώμονα βαρύνουν την πλατφόρμα, εφόσον έχει πάνω από 250 εργαζομένους.

Παράλληλα το νομοσχέδιο προβλέπει:

- τη σύσταση ειδικής επιτροπής η οποία θα επαναξιολογήσει το ελληνικό πλαίσιο του ν. 4808/2021 με νέα κριτήρια για την έννοια του ελέγχου και της διεύθυνσης.

- τη θέσπιση ενιαίου πλαισίου ανταγωνισμού για έναν τομέα με πάνω από 500 πλατφόρμες και 28 εκατ. εργαζόμενους το 2021. Το νομοσχέδιο θα επιχειρήσει να περιορίσει τις περιπτώσεις αθέμιτου ανταγωνισμού ανάμεσα στις επιχειρήσεις που τηρούν πλήρως τις ασφαλιστικές και φορολογικές τους υποχρεώσεις και σε εκείνες που δεν ασφαλίζουν τους εργαζόμενους και δεν τηρούν την εργατική νομοθεσία.