Στα 89 του χρόνια εκπλήρωσε μία πατρική επιθυμία, χωρίς ωστόσο να απαλλαγεί από τις οικονομικές εκκρεμότητες του παρελθόντος - Το πολυτελές ακίνητό του στα Ανάβρυτα βγαίνει ξανά σε πλειστηριασμό, συμβολίζοντας την πτώση μιας άλλοτε πανίσχυρης κατασκευαστικής αυτοκρατορίας
Ευτυχώς που υπήρχε η εντός παρενθέσεως διευκρίνιση. Γιατί αλλιώς οι τακτικοί επισκέπτες της σελίδας των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών (e-auction) θα προβληματίζονταν για το ποιος είναι ο Πρόδρομος Ελεύθερος, το πολυτελές ακίνητο του οποίου στην περιοχή των Αναβρύτων στο Μαρούσι βγαίνει σε πλειστηριασμό στις 12 Μαΐου του 2027, με τιμή πρώτης προσφοράς 9 εκατ. και στοιχεία απολύτως ίδια με εκείνα του ακινήτου του Πρόδρομου Εμφιετζόγλου, το οποίο επανειλημμένα στο παρελθόν βγήκε στο σφυρί.
Στην παρένθεση, λοιπόν, -στις πρώτες σειρές του αποσπάσματος της κατασχετήριας έκθεσης-, διευκρινιζόταν η ταυτότητά του: «...καθ’ ου ο πλειστηριασμός: Πρόδρομος Ελεύθερος (πρώην Εμφιετζόγλου), κάτοικος Αμαρουσίου Αττικής, τέρμα οδού Φοινίκων - Ανάβρυτα και ήδη Τζων Βορρέ».
H παρακαταθήκη
Ετσι αρκετοί έμαθαν ότι εδώ και 21 μήνες ο πασίγνωστος επιχειρηματίας των κατασκευών, εσχάτως και πολιτικός, αρχηγός κόμματος μάλιστα, άλλαξε το επίθετό του με αίτημά του στον Δήμο Κομοτηνής, που έγινε αποδεκτό στις 8 Ιανουαρίου του 2025.
Το γνωστοποίησε με ανάρτησή του στο Χ, νιώθοντας υπερήφανος που εκπλήρωσε, έστω και καθυστερημένα, κάτι παραπάνω από μια πατρική επιθυμία, μια παρακαταθήκη: «Οταν μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ο πατέρας μου ζήτησε να αλλάξει το “Εμφιετζόγλου” με το όνομα του προγόνου μας, “Λεύθερος”, του είπαν ότι δεν υπάρχει χρόνος ούτε διαδικασίες... Υστερα από τόσα χρόνια όφειλα να κάνω αυτό που δεν είχε επιτύχει ο πατέρας μου. Ζήτησα από τον Δήμο Κομοτηνής την αλλαγή. Η αίτησή μου ενεκρίθη. Ετσι, τώρα είμαι Πρόδρομος Ελεύθερος, πρώην Εμφιετζόγλου. Αλλωστε πάντα στη ζωή μου προσπαθούσα να είμαι Πρόδρομος και Ελεύθερος».
Η παραπάνω είδηση όμως έχει δύο σκέλη. Και στην τελική της αποτίμηση αφήνει μια γλυκόπικρη γεύση, ίσως και στον ίδιο τον Πρόδρομο. Βεβαίως, δίκαια νιώθει ελεύθερος, γαλήνιος και πανευτυχής που έκλεισε μια εκκρεμότητα ζωής. Παραμένει όμως ταυτόχρονα δέσμιος των συνεχιζόμενων πλειστηριασμών, που έχουν συρρικνώσει την περιουσία του, απειλώντας μέχρι και το πραγματικό ανάκτορο που διαθέτει στα Ανάβρυτα.
Η κεντρική είσοδος της πάλαι ποτέ πολυτελούς κατοικίας Εμφιετζόγλου (νυν Ελεύθερου) στα Ανάβρυτα που βγαίνει σε πλειστηριασμό στις 12 Μαΐου 2027, με τιμή πρώτης προσφοράς 9 εκατ.
Η σκληρή πλευρά της ζωής, την οποία έχει γνωρίσει από πρώτο χέρι, όταν το καμάρι του, η άλλοτε πανίσχυρη κατασκευαστική Μηχανική, πήρε την κατιούσα. Η βαθιά οικονομική κρίση που έπληξε τη χώρα, και ειδικότερα την κατασκευαστική αγορά, την περασμένη δεκαετία, αλλά και λανθασμένες επιλογές της εταιρείας την κατέστησαν τελικά όμηρο των χρεών της.
Παρά τις σκληρές προσπάθειες που κατέβαλε με την κόρη του Μελίνα, για να την κρατήσουν στη ζωή, η εταιρεία κλυδωνίστηκε σε βαθμό που ουδέποτε μπόρεσε να ανορθωθεί. Και «ξεψύχησε» πτωχεύοντας την 1η Ιουλίου του 2023, την οποία όρισε ως ημερομηνία παύσης πληρωμών για τη Μηχανική Α.Ε. με τη 206/2025 πτωχευτική απόφασή του το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.
Το ξεκίνημα
Ο Πρόδρομος Ελεύθερος (Εμφιετζόγλου) γεννήθηκε στο Νέο Φάληρο το 1937. Κατάγεται από την Καππαδοκία. Σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου δίδαξε για πέντε χρόνια στατική και σιδηρές κατασκευές. Με τη σύζυγό του Λένα έχουν μία κόρη, τη Μελίνα, απόφοιτο της σχολής Lemania της Λοζάνης, από την οποία έχουν τον εγγονό τους, Πρόδρομο Τζούνιορ.
Ενα τροχαίο ατύχημα σε νεαρή ηλικία τον καθήλωσε σε αναπηρική καρέκλα. Ωστόσο, τούτο δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο σε οτιδήποτε για τον Πρόδρομο, αντιθέτως χαλύβδωσε τη θέληση και το κουράγιο του για να προχωρήσει και να πετύχει. Βαδίζοντας πλέον στα 89 του χρόνια, έχει ζήσει σχεδόν τα πάντα.
Πρώτα τη γεύση της επιτυχίας έχοντας τη Μηχανική, την οποία ίδρυσε το 1974, επί σειρά ετών στην πρώτη τριάδα των ελληνικών κατασκευαστικών εταιρειών, καθώς δραστηριοποιήθηκε σε Ελλάδα, Βουλγαρία, Ουκρανία, Ρωσία και Αίγυπτο στις κατασκευές και με θυγατρικές σε ανάπτυξη ακινήτων, ενέργεια, μεταλλουργία, σωληνουργία και ξυλεία.
Στην Ελλάδα έφερε σε πέρας πολλά εξειδικευμένα και πολύπλοκα κατασκευαστικά έργα που αφορούσαν αυτοκινητόδρομους, οικισμούς, κτίρια γραφείων, εμπορικά κέντρα, γέφυρες και σήραγγες, αεροδρόμια και λιμάνια. Το 1990 ήταν η δεύτερη εργοληπτική εταιρεία που εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Το 1994 εξαγόρασε την Eλληνικά Σωληνουργεία Α.Ε. και το 1997 τη Βαλκάν Εξπόρτ.
Η Μηχανική υπέγραψε το 2000 και την κατασκευή του κλειστού γηπέδου μπάσκετ της Πυλαίας, έδρας του ΠΑΟΚ. Σε πείσμα των σεναρίων που τον ήθελαν να ενδιαφέρεται για την ΠΑΕ ΠΑΟΚ, εκείνος απέκτησε την ΚΑΕ Ηρακλής για περίπου έναν χρόνο (2000-2001).
Προς τα τέλη της δεκαετίας του 2000, η Μηχανική είχε ανεκτέλεστο υπόλοιπο συμβάσεων περίπου 600 εκατ. ευρώ, έσοδα 220 εκατ. και κέρδη 50 εκατ. απασχολώντας 1.700 εργαζομένους.
Αλλά στη συνέχεια πήρε την κατηφόρα. Αντιμετώπισε σοβαρά οικονομικά προβλήματα και τέθηκε σε αναγκαστική διαχείριση το 2015, λόγω ληξιπρόθεσμων οφειλών. Εκτοτε βρέθηκε σε κλοιό αιτήσεων πτώχευσης από πιστωτές και στη δίνη των πλειστηριασμών.
Το 2018 οι μετοχές της διαγράφηκαν από το Χρηματιστήριο. Η ύστατη προσπάθεια, με την ανάληψη του σιδηροδρομικού έργου Ψαθόπυργος - Ρίο και δύο από τις οκτώ εργολαβίες του οδικού άξονα Πάτρα - Πύργος, σε συνεργασία με την ιταλική GD Infrastrutture, τελικά δεν απέδωσε.
Τα «σφυριά»
Το ανάκτορο στα Ανάβρυτα συμπεριλαμβάνεται στα μόνα ακίνητά του που έχει διασώσει προσώρας από τους πλειστηριασμούς, καθώς άλλοτε πρόλαβε με μέτρα ανακοπής τη διενέργεια και άλλοτε δεν βρέθηκε αγοραστής. Η αγωνία του μεταφέρεται για τον προσεχή Μάιο. Επίσης, στα χέρια του παραμένουν δύο αγροτεμάχια 11 στρεμμάτων με ισάριθμες κατοικίες στο Αγράρι της Μυκόνου.
Αντιθέτως, στις 8 Ιουνίου του 2022 πέρασαν σε χέρια τρίτων τόσο η κατοικία της Μελίνας Εμφιετζόγλου στην καρδιά της αρχοντικής Κηφισιάς όσο και το ακίνητο της Ελληνικά Σωληνουργεία στη Δροσιά Χαλκίδας. Ακόμη, αργότερα, τον Σεπτέμβριο, το ακίνητο της Βαλκάν Εξπορτ στη Δυτική Θεσσαλονίκη πέρασε στα χέρια γνωστής εταιρείας του real estate. Στις 30 Ιουλίου του 2025 χάθηκε και το σπίτι στο Νέο Φάληρο, που κληρονόμησε ο Πρόδρομος από τον πατέρα του Συμεών.
Πρόκειται για ένα κράμα χαρακτήρα, με διαφορετικές πτυχές, που εκδηλώνονται ανάλογα με το ερέθισμα. Θυελλώδης και πραγματικό θηρίο όταν υπερασπίζεται τα «ιερά» του: την οικογένεια και τα επιχειρηματικά του συμφέροντα. Αλλά και ιδιαίτερα ευαίσθητος σε θέματα πολιτισμού, λάτρης της ελληνικής τέχνης και με αξιοσημείωτη κοινωνική συνεισφορά με πολυεπίπεδες πρωτοβουλίες και δράσεις. Μεταμορφώνεται.
Το πώς αυτά συνδυάζονται το γνωρίζει μόνο ο ίδιος. Πολλοί επικριτές του τον θεωρούν ιδιάζουσα περίπτωση επιχειρηματία, δύσκολο χαρακτήρα, επίμονο μέχρι και άκαμπτο, που ακόμα κι όταν η εταιρεία του βρισκόταν στο απόγειό της επιδείκνυε έντονη επιθετικότητα προς τους ανταγωνιστές του αλλά και τους εκάστοτε υπεύθυνους για τα δημόσια έργα υπουργούς.
Πράγματι, ήταν όντως πεισματάρης, κυνηγούσε όλους τους διαγωνισμούς και όταν ένιωθε ότι αδικούνταν εξαντλούσε όλα τα μέσα για να ανατρέψει την κατάσταση. Οι άλλοι, όμως, τον θεωρούσαν ξεροκέφαλο και δικομανή, που προκαλούσε αδικαιολόγητες καθυστερήσεις στους διαγωνισμούς και τα έργα.
Το αποτέλεσμα ήταν, στην πράξη, εκείνος να μένει χωρίς συμμαχίες, απομονωμένος, αντιμετωπίζοντας την καχυποψία των άλλων εταιρειών, αλλά και την υπεροπλία τους στις ανελέητες κούρσες διεκδίκησης των έργων.
Ετσι παραμένει ερώτημα αν η περίπτωση της Μηχανικής μπορεί να αποτελεί case study για τη διαχείριση κρίσης, με την έννοια της εξαιρετικής αντοχής που επέδειξε στα απανωτά χτυπήματα που υπέστη, ή αντιθέτως για τη σειρά λανθασμένων επιλογών που σε συνδυασμό με το γενικότερο περιβάλλον κατέστησαν αναπότρεπτη την κατάρρευσή της.
Η πολιτική
Οι πολιτικές πεποιθήσεις του ήταν πάντα συντηρητικές, ο ίδιος δήλωνε πρωτίστως Ελληνας πατριώτης, αλλά ως εργολάβος ήρθε πολλές φορές σε σκληρή αντιπαράθεση με σχεδόν όλους τους υπουργούς Δημοσίων Εργων και μετέπειτα ΠΕΧΩΔΕ.
Σε υψηλό επίπεδο είχε πολύ καλές σχέσεις με κορυφαία στελέχη της Νέας Δημοκρατίας, του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη μη εξαιρουμένου, αλλά και με διάφορα πρόσωπα από το ΠΑΣΟΚ, που μπορεί να τον είχαν βαφτίσει, μάλλον καθ’ υπερβολήν, «γαλάζιο εργολάβο», αλλά τον σέβονταν ως έναν ιδιόρρυθμο, αλλά έντιμο επιχειρηματία.
Κάποια στιγμή, τον Ιούλιο του 2007, επί κυβέρνησης Κώστα Καραμανλή και λίγο πριν από τις εκλογές, ο Πρόδρομος αποφάσισε να προσχωρήσει στον ΛΑΟΣ του Γιώργου Καρατζαφέρη, που τον υποδέχτηκε με πολύ θερμά λόγια από την τηλεοπτική εκπομπή του: «Ερχεται και στηρίζει εμάς, διακινδυνεύοντας μεγάλο μέρος από τη δουλειά του».
Σε εκδήλωση του ΛΑΟΣ στις 19 Ιουλίου, οι παρόντες αποθέωσαν τον Πρόδρομο, που επεξήγησε: «Θεώρησα ότι είναι χρέος πατριωτικό δικό μου να βοηθήσω την προσπάθεια, ώστε τουλάχιστον να υπάρχει σε πρώτη φάση μια φωνή στη Βουλή...».
Αρκετά αργότερα, τον Νοέμβριο του 2021, προχώρησε στο δικό του πολιτικό εγχείρημα: ίδρυσε το κόμμα Πανελλήνια Πατριωτική Ενωση φιλοδοξώντας να εκπροσωπήσει τους Ελληνες που πιστεύουν ότι «η χώρα χρειάζεται υψηλή στρατηγική και εθνική κινητοποίηση για να μπορέσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα προβλήματα και τις προκλήσεις και να καταλάβει τη θέση που της αρμόζει στον κόσμο και απαιτούν οι σημερινές περιστάσεις», όπως χαρακτηριστικά αναφερόταν στην ιδρυτική διακήρυξη.
Με έμβλημα το αστέρι της Βεργίνας, ατζέντα υπερπατριωτική και έδρα το κτίριο της Μηχανικής στα Μελίσσια, ο Πρόδρομος ξεκίνησε από τις 28 Νοεμβρίου του 2021 και τη Θεσσαλονίκη να οργώνει τη χώρα. Αεικίνητος, παρά τα 84 χρόνια του τότε, επισκεπτόταν ακόμα και τρεις πρωτεύουσες νομών μέσα σε μία ημέρα.
Τα πράγματα όμως δεν πήγαν καλά. Το κόμμα δεν μπόρεσε να συμμετάσχει στις εκλογές της 21ης Μαΐου του 2023, καθώς ο Αρειος Πάγος έκρινε ότι το όνομά του παρέπεμπε σε άλλον σχηματισμό, ενώ το σύμβολο ήταν εθνικό, άρα εκ του νόμου απαγορευόταν η χρήση του. Τα άλλαξε και στις δεύτερες εκλογές της 25ης Ιουνίου δημιούργησε μαζί με έξι όμορα, ιδεολογικά και πολιτικά, κόμματα του ακροδεξιού χώρου τον Πατριωτικό Συνασπισμό, που όμως συνετρίβη λαμβάνοντας μόλις 0,50% και 25.990 ψήφους.
Παρά την απογοήτευση, ο Πρόδρομος επέμεινε. Αργότερα, στις 31 Οκτωβρίου μετονόμασε το κόμμα του σε Πατριώτες και συμμετείχε με αυτό στις ευρωεκλογές του 2024. Πήγε αρκετά καλύτερα, αποσπώντας 1,41% και 56.126 ψήφους.
Αλλά το «καλύτερα» οφειλόταν στην πραγματικότητα σε πολλές «κασιδιάρικες» ψήφους, καθώς ο πρώην έγκλειστος των φυλακών καθοδήγησε τη σταυροδότηση προς τον εκλεκτό του υποψήφιο Χαράλαμπο Γιώτη, που πήρε σχεδόν διπλάσιους σταυρούς από τον αρχηγό, γεγονός πρωτοφανές στα εκλογικά χρονικά. Εκτοτε το κόμμα αγνοείται...
Κοινωνική προσφορά
Η αλήθεια είναι ότι ο Εμφιετζόγλου έχει σημαντικό κοινωνικό στίγμα. Εχει υιοθετήσει 24 παραμεθόρια χωριά βόρεια της Φλώρινας, ενώ μέσω πολιτιστικών συλλόγων που ίδρυσε και χρηματοδότησε έχει συμβάλει στην προβολή της ελληνικής παιδείας και στη διαφύλαξη κειμηλίων του Αγίου Ορους. Επιπλέον, έχει στηρίξει την κοινωνική εξέλιξη και ανάπτυξη των Ρομά και των Πομάκων, ειδικότερα στη Θράκη.
Για τη γενικότερη επιχειρηματική και κοινωνική του προσφορά ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ των Πανεπιστημίων Θεσσαλονίκης και Αμπερτέι στο Νταντί της Σκωτίας. Εχει βραβευτεί από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο το 1994 για την προσήλωσή του στα ιδανικά της Ορθοδοξίας και το 1997 από την Ακαδημία Αθηνών με το χρυσό μετάλλιο για την εθνική, κοινωφελή και πολιτιστική του προσφορά. Το 2004 τιμήθηκε με το ανώτατο μετάλλιο της Οδησσού, ενώ κατασκεύασε δωρεάν το πολιτιστικό κέντρο της Μαριούπολης.
Παθιασμένος συλλέκτης, ο Πρόδρομος ξεκίνησε το 1973 από τη Θεσσαλονίκη αποκτώντας έναν πίνακα του Σπύρου Βασιλείου με τίτλο «Ακρόπολη - Σπίτι Παρθένη», για να καταλήξει, στην περίοδο της επιχειρηματικής του ακμής, ιδιοκτήτης μιας κολοσσιαίας συλλογής με 750 ελληνικά έργα σύγχρονης τέχνης.
Το 1999 ίδρυσε το περίφημο Μουσείο εντός του τεράστιου ακινήτου του στα Ανάβρυτα, που ήταν ανοιχτό σε επισκέπτες κάθε Τετάρτη απόγευμα. Σε αυτό υπήρχαν μερικοί από τους καλύτερους πίνακες ζωγραφικής των τελευταίων 200 ετών, έργα σπουδαίων ζωγράφων (Μυταράς, Βολονάκης, Λύτρας, Παρθένης, Μόραλης κ.ά.). Κορυφαίο όλων, το περίφημο «Κρυφό Σχολειό» του Νικολάου Γύζη, του 1870, για το οποίο πλήρωσε μισό εκατ. ευρώ το 1993 σε δημοπρασία του οίκου Christie’s.
Στις 2 Οκτωβρίου του 2020 ίδρυσε το σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα «Ταμείον Ελληνικού Στόλου “Αβέρωφ ΙΙ”» για την οικονομική ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού. Είκοσι τρεις προσωπικότητες συνυπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη. Ο ίδιος ανέφερε ότι «στόχος είναι η συγκέντρωση χρημάτων για την αγορά μιας υπερσύγχρονης φρεγάτας», παρομοιάζοντας την κίνηση αυτή με τη σταυροφορία επί Ελευθερίου Βενιζέλου, όταν με χρήματα από το κληροδότημα Αβέρωφ και των Ελλήνων πολιτών και ομογενών αγοράστηκε το θρυλικό θωρηκτό «Αβέρωφ».
Παρότι ανέφερε ότι 5.150 μέλη πλαισίωσαν εξαρχής την πρωτοβουλία, αυτή δεν προχώρησε. Πέντε χρόνια μετά, η σχετική ιστοσελίδα δεν λειτουργεί καν και ουδείς γνωρίζει αν και πόσα χρήματα συγκεντρώθηκαν για την αγορά της φρεγάτας, την ώρα πάντως που οι υπερσύγχρονες Belharra άρχισαν ήδη να παραλαμβάνονται από τη Γαλλία, με την κανονική οδό, και τον υπουργό Εθνικής Αμυνας Νίκο Δένδια να βρίσκεται προχθές στα ναυπηγεία της Naval Group στη Λοριάν για την ύψωση της σημαίας στη δεύτερη εξ αυτών, τον «Νέαρχο».