«Ρήτρα διαφυγής» για την Ενέργεια: Η Ελλάδα πληρώνει €1 δισ. για να θωρακιστεί απέναντι σε μια νέα κρίση

Η Ελλάδα θα πληρώσει 1 δισ. ευρώ επιπλέον ως το 2028, για να μην ξαναπληρώσει - πολύ ακριβότερα - την επόμενη ενεργειακή κρίση. Mε την επιστολή Πιερρακάκη προς την Κομισιόν, η Αθήνα πάτησε το «κουμπί» για να ενεργοποιήσει τη ρήτρα διαφυγής για την Ενέργεια.

Τι σημαίνει αυτό; Ενώ με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ η Ελλάδα έχει εξαντλήσει τα περιθώρια να υπερβεί τον προϋπολογισμό της, ζητά να κάνει χρήση της ειδικής εξαίρεσης την οποία προσωρινά -λόγω ενεργειακής κρίσης εξαιτίας του πολέμου στη Μ. Ανατολή- επέτρεψε η Κομισιόν στα κράτη μέλη, να παρακάμψουν τους κανόνες και να δαπανήσουν περισσότερα.

Μπορεί το 1 δισ. ευρώ το οποίο θα δαπανήσει η χώρα, να το δώσει για παροχές; Η απάντηση είναι «όχι». Ούτε παροχές, ούτε επιδόματα για να στηρίξει επιχειρήσεις και νοικοκυριά να καταναλώνουν περισσότερα καύσιμα τώρα που είναι ακριβά. Αντιθέτως επιτρέπεται να διατεθεί μόνο για μέτρα μείωσης της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων στη χώρα. Η Κομισιόν μάλιστα έχει εκδώσει από πριν δύο μήνες και λίστα πού ακριβώς επιτρέπεται να πάνε τα λεφτά.

Πού θα πάνε 1 δισ. ευρώ; Σε μπαταρίες και συστήματα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε αναβαθμίσεις κρατικών κτιρίων (πχ σχολεία) για εξοικονόμηση ενέργειας, ή και σε επιδοτήσεις για νοικοκυριά προκειμένου να εγκαταστήσουν αντλίες θερμότητας που καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια.

Ποιος ο λόγος όμως το Κράτος, ενώ έχει πλεονάσματα, να θέλει να ξοδέψει 1 δισ. για μπαταρίες και εξοικονόμηση ενέργειας, αν δεν μπορούνε να πάνε τα λεφτά για παροχές;

Την απάντηση τη δίνουν οι αναλύσεις διεθνών οργανισμών: για να μην πληρώνει πανάκριβα άλλο πια η χώρα κάθε ενεργειακή κρίση.

Πιο συγκεκριμένα:
· ΕΕ, ΟΟΣΑ, ΔΝΤ συμφωνούν στις εκθέσεις τους ότι η Ελλάδα κατατάσσεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα (ιδιαίτερα στις μεταφορές) και παραμένει εκτεθειμένη στις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις.

· Κομισιόν και ΔΝΤ τονίζουν ότι τα κενά σε αποθήκευση και σε διασύνδεση με την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας εξακολουθούν να αποτελούν βασικά «βαρίδια» για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, για την ενεργειακή ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση.

· Το ΔΝΤ υπολόγισε ότι επειδή έκαναν επενδύσεις σε ΑΠΕ, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές γλίτωσαν ήδη 12% ακριβότερα μέσα στην ενεργειακή κρίση.

Στη βάση αυτή, οι επενδύσεις σε αποθήκευση και δίκτυα μπορούν να περιορίσουν τις διακυμάνσεις των τιμών, ιδίως σε ώρες που μειώνεται η παραγωγή από ΑΠΕ.

Το στοίχημα της αποθήκευσης

Η Ελλάδα υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αίτημα για την επέκταση της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να καλύπτει και επενδύσεις που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα. Η σχετική ευελιξία (υπέρβαση) αφορά δαπάνες έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά για την περίοδο 2026-2028. Αυτό «μεταφράζεται» σε 1-1,1 δισ. επιπλέον δαπάνες μόνο για Ενέργεια για 3 χρόνια, δηλαδή από 300-400 εκατ. ευρώ για το 2026, το 2027 και το 2028.

Ωστόσο οι επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους κάθε κράτους. Και ενώ θα επιτραπούν κατ’ εξαίρεσιν προσωρινά από το ανώτατο όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών, θα εξακολουθήσουν να προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος. Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει μικρότερα πλεονάσματα.

Τι «αγοράζει» με αυτό το κόστος η χώρα

Η επένδυση σε μπαταρίες και συστήματα αποθήκευσης έρχεται να καλύψει ένα από τα σημαντικότερα κενά του ενεργειακού συστήματος: τη δυνατότητα να κρατά τη φθηνή πράσινη ενέργεια όταν περισσεύει και να τη διοχετεύει στην αγορά όταν οι τιμές ανεβαίνουν.

Το αν αυτή η δαπάνη και η «ρήτρα διαφυγής» από τους κανόνες, θα φανούν χρήσιμες για την οικονομία, θα κριθεί από το πόσο γρήγορα θα περιορίσει το κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις —και πόσο δημοσιονομικό χώρο θα αφήσει για στοχευμένες παρεμβάσεις στους πιο ευάλωτους.

Ενέργεια που «πετιέται»

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ προχώρησε ταχύτερα από την ανάπτυξη των υποδομών που απαιτούνται για την εξισορρόπηση του συστήματος. Η χώρα μπορεί να παράγει μεγάλες ποσότητες ηλιακής και αιολικής ενέργειας, αλλά δεν μπορεί πάντα να τις αξιοποιήσει τη στιγμή που παράγονται ούτε να τις μεταφέρει εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.

Τα στοιχεία για τις περικοπές παραγωγής ΑΠΕ αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με στοιχεία του ΑΔΜΗΕ και ανάλυση του Green Tank, οι περικοπές πράσινης παραγωγής αυξήθηκαν από περίπου 228 GWh το 2023 σε περίπου 900 GWh το 2024, ενώ κατά τους πρώτους μήνες του 2025 είχαν ήδη ξεπεράσει τα επίπεδα ολόκληρου του προηγούμενου έτους.

Διαβάστε περισσότερα στο newmoney