Τραγουδίστρια, ποιήτρια, συγγραφέας και ακτιβίστρια, παραμένει στα 79 της μία από τις πιο ανήσυχες και επιδραστικές φωνές της εποχής μας
Αύριο, Παρασκευή 15 Μαΐου, το αθηναϊκό κοινό θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει από κοντά μία από τις πιο σπουδαίες μορφές της σύγχρονης μουσικής και λογοτεχνίας. ΗPatti Smith θα εμφανιστεί μαζί με την μπάντα της στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού, σε μια sold out συναυλία.
51 χρόνια μετά την κυκλοφορία του εμβληματικού Horses, η καλλιτέχνιδα που συνέδεσε την ποίηση με το rock εξακολουθεί να στέκεται στη σκηνή με την ίδια ένταση, την ίδια ευαισθησία και την ίδια ακλόνητη πίστη ότι η τέχνη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.
Τα πρώτα της βήματα στη Νέα Υόρκη
Γεννημένη το 1946 στο Σικάγο και μεγαλωμένη στο Νιου Τζέρσεϊ, η Patti Smith δεν ακολούθησε ποτέ μια συμβατική πορεία. Από μικρή βυθίστηκε στη λογοτεχνία, διαβάζοντας Arthur Rimbaud, William Blake και Walt Whitman. Η σχέση της με τη συγγραφή υπήρξε εξ αρχής οργανική. Πριν γίνει τραγουδίστρια, ήταν ποιήτρια, μα όταν αποφάσισε να στραφεί στη μουσική, δεν εγκατέλειψε την ποίηση, την πήρε μαζί της πάνω στη σκηνή.
Στα τέλη της δεκαετίας του '60 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, όπου γνώρισε τον φωτογράφο Robert Mapplethorpe. Μεταξύ τους αναπτύχθηκε μία καλλιτεχνική, συναισθηματική και βαθιά υπαρξιακή σχέση, που υπήρξε καθοριστική και για τους δύο. Η Smith αποτύπωσε αυτή την περίοδο στο συγκλονιστικό Just Kids, που τιμήθηκε με το National Book Award και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αυτοβιογραφικά βιβλία της σύγχρονης λογοτεχνίας.
Στη Νέα Υόρκη της οικονομικής κρίσης και της καλλιτεχνικής έκρηξης, η Smith άρχισε να διαβάζει ποιήματα σε μικρούς χώρους, συνοδευόμενη από τον κιθαρίστα Lenny Kaye. Οι εμφανίσεις τους στο ιστορικό CBGB έγιναν σημείο αναφοράς για τη γέννηση του punk, αν και η ίδια ξεπερνούσε πάντα τις ταμπέλες. Δεν την ενδιέφερε να σοκάρει ή να προκαλέσει, ήθελε μόνο να μιλήσει με αλήθεια.
Το Horses και η γέννηση ενός μύθου
Το 1975 κυκλοφόρησε το Horses, έναν από τους σημαντικότερους δίσκους στην ιστορία της rock μουσικής. Με παραγωγό τον John Cale των The Velvet Underground και με το εμβληματικό εξώφυλλο του Robert Mapplethorpe. Ο δίσκος άνοιγε με τη φράση "Jesus died for somebody’s sins, but not mine". Ήταν μια δήλωση ανεξαρτησίας και ταυτόχρονα η ανακοίνωση μιας νέας καλλιτεχνικής γλώσσας. Το άλμπουμ ένωσε τη λυρική έκφραση με την ωμή ενέργεια και επηρέασε σπουδαίους καλλιτέχνες, όπως οι R.E.M. και η PJ Harvey.
Ακολούθησαν τα Radio Ethiopia, Easter και Wave. Στο Easter περιλαμβάνεται το “Because the Night”, τραγούδι που συνυπέγραψε με τον Bruce Springsteen και έγινε η μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία της. Το τραγούδι αυτό κατάφερε κάτι σπάνιο, να είναι ερωτικό, δυναμικό και απολύτως προσωπικό ταυτόχρονα.
Η σιωπή, η οικογένεια και η επιστροφή
Στο απόγειο της καριέρας της, η Patti Smith αποσύρθηκε από τη δημοσιότητα. Παντρεύτηκε τον Fred 'Sonic' Smith των MC5 και εγκαταστάθηκε στο Μίσιγκαν, αφιερώνοντας τη ζωή της στην οικογένεια και στην ανατροφή των παιδιών τους. Για σχεδόν 15 χρόνια η παρουσία της στη μουσική ήταν περιορισμένη, όμως αυτή η περίοδος δεν ήταν αποχώρηση από την τέχνη, αλλά μία διαφορετική μορφή δημιουργίας.
Η επιστροφή της ήρθε μέσα από την απώλεια. Μέσα σε λίγα χρόνια έχασε τον Robert Mapplethorpe, τον αδελφό της Todd και τον σύζυγό της Fred. Το 1996 κυκλοφόρησε το Gone Again, ένα βαθιά συγκινητικό δίσκο για το πένθος και την επιμονή. Από τότε, η Smith παρέμεινε σταθερά παρούσα, όχι ως νοσταλγική φιγούρα, αλλά ως ενεργή καλλιτέχνιδα και δημόσια φωνή.
Ποίηση, βιβλία και πολιτική στάση
Το 2007 εντάχθηκε στο Rock and Roll Hall of Fame, αναγνώριση μιας επιρροής που είχε ήδη διαμορφώσει τη σύγχρονη μουσική. Παράλληλα, ανέπτυξε μια σπουδαία συγγραφική πορεία. Εκτός από το Just Kids, τα βιβλία M Train και Year of the Monkey επιβεβαίωσαν ότι η λογοτεχνική της φωνή είναι εξίσου σημαντική με τη μουσική της.
Η Patti Smith δεν υπήρξε ποτέ μόνο καλλιτέχνιδα. Είναι και ακτιβίστρια. Έχει μιλήσει ανοιχτά για τα ανθρώπινα δικαιώματα, την προστασία του περιβάλλοντος, τους πρόσφυγες και την ελευθερία της έκφρασης. Το“People Have the Power” έχει εξελιχθεί σε έναν άτυπο ύμνο συλλογικής δράσης, ένα τραγούδι που ακούγεται σήμερα εξίσου επίκαιρο όσο και όταν γράφτηκε.
Επιστροφή στον Λυκαβηττό
Η σχέση της με την Ελλάδα είναι σταθερή και ουσιαστική. Η Smith έχει επισκεφθεί τη χώρα μας αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια, τόσο για συναυλίες όσο και για λογοτεχνικές παρουσιάσεις. Το ελληνικό κοινό διατηρεί ιδιαίτερο δεσμό μαζί της, ίσως επειδή το έργο της συνδυάζει στοιχεία που αγγίζουν βαθιά την ελληνική παράδοση, τον ποιητικό λόγο, την πολιτική σκέψη και μια σχεδόν τελετουργική σχέση με τη δημόσια έκφραση. Η επιστροφή της στο Λυκαβηττό το 2026 επιβεβαιώνει ότι αυτή η σχέση παραμένει ζωντανή.
Σήμερα, στα 79 της χρόνια, η Patti Smith βρίσκεται σε μια περίοδο αξιοθαύμαστης δημιουργικότητας. Συνεχίζει να περιοδεύει με το κουαρτέτο της, να γράφει, να φωτογραφίζει και να παρεμβαίνει δημόσια σε κοινωνικά ζητήματα. Οι πρόσφατες εμφανίσεις της έχουν τον χαρακτήρα μιας καλλιτεχνικής αφήγησης. Τραγούδια, ποιήματα, ιστορίες και πολιτικά σχόλια συνυπάρχουν σε μια ενιαία εμπειρία. Το κοινό δεν παρακολουθεί απλώς μια συναυλία, συμμετέχει σε μια πράξη μνήμης, στοχασμού και συλλογικής ενέργειας.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της διαδρομής της. Η Patti Smith δεν μετατράπηκε ποτέ σε μουσείο του εαυτού της. Παραμένει ανήσυχη, περίεργη, πολιτική, βαθιά ανθρώπινη. Στην τέχνη της δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στη μουσική και τη ζωή. Κάθε στίχος, κάθε βιβλίο, κάθε εμφάνιση είναι μια υπενθύμιση ότι η δημιουργία δεν είναι διακόσμηση, αλλά τρόπος να κατανοήσουμε τον κόσμο και να τον αλλάξουμε.
Όσοι βρεθούν στο Θέατρο Λυκαβηττού δε θα δουν μόνο μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης μουσικής. Θα συναντήσουν μια καλλιτέχνιδα που εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα αποδεικνύει ότι η ποίηση μπορεί να γίνει κραυγή και ότι οι λέξεις, όταν ειπωθούν με πίστη, εξακολουθούν να έχουν τη δύναμη να κινήσουν τους ανθρώπους.