Δημήτρης Δασκαλόπουλος: Η δωρεά που φέρνει τη σύγχρονη τέχνη δίπλα μας

Οταν παρουσίασε την «Κρήνη» του Μαρσέλ Ντισάμπ, το πορσελάνινο ουρητήριο-σημείο αναφοράς στη σύγχρονη τέχνη, στην γκαλερί White Chapel του Λονδίνου και τα εκθέματα από σκελετούς, συκωτάκια αγελάδας και τρίχες ζώων στο πάτωμα του Μουσείου Γκούγκενχαϊμ στη Νέα Υόρκη, κατακτούσε μια θέση στη λίστα με τους ισχυρούς ανθρώπους της τέχνης σε διεθνές επίπεδο.

«Παρουσιάζω τα συγκεκριμένα έργα από την ιδιωτική μου συλλογή επειδή βρίσκονται σε άμεσο διάλογο με τη σύγχρονη τοπική και διεθνή συγκυρία που δεν διστάζει να αμφισβητήσει θεσμούς και να αναζητήσει νέα υπαρξιακή ταυτότητα», είχε εξηγήσει τις επιλογές του. Η εγκατάσταση της Νατάσα Σαντρ Χαγκιγκιάν «Οι καρποί της εργασίας», που παρουσιάστηκε στην Αθήνα το 2012, παρόλο που σόκαρε, προκαλούσε ενδιαφέρον: κατεστραμμένα χαρτονομίσματα πάνω σε μια παλέτα της Euro Pool με ετερόκλητα αντικείμενα δίπλα της, όπως μια σόμπα, ένα μπουρί, γυαλιά και διακοσμητικά μήλα.

Για όσους βιάστηκαν να σχολιάσουν ότι δεν κατανοούν τι θέλει να πει ο καλλιτέχνης, ο άλλοτε ισχυρός άνδρας της Vivartia προχώρησε σε διευκρινίσεις: «Η Χαγκιγκιάν αποτίει έναν μάλλον σαρδόνιο φόρο τιμής σε μια Ευρωπαϊκή Ενωση που μοιάζει να αρχίζει και να τελειώνει στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Το όνειρο της ένωσης των λαών και του ενιαίου νομίσματος συνυπάρχει πλέον με τα χρέη, τις περικοπές και την ανεργία, αποσαθρώνεται από τα πλήγματα των αγορών και την κοινωνική δυσφορία.

“Τι είναι λοιπόν η Ευρώπη;” αναρωτιέται η Νατάσα Χαγκιγκιάν. Mήπως μια πιστωτική φούσκα που όχι μόνο έφτασε, αλλά και ξεπέρασε τα όριά της;».

Η φιλοσοφία του φημισμένου συλλέκτη και επιχειρηματία βασίζεται στην πεποίθηση ότι η τέχνη έχει νόημα μόνο όταν είναι προσβάσιμη σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό. Αυτή η άποψη τον οδήγησε σε μια ανοιχτή πολιτική δανεισμού έργων, επιτρέποντας σε μεγάλα μουσεία και πολιτιστικούς οργανισμούς να εκθέτουν τη συλλογή του.

Με αυτόν τον τρόπο, η Συλλογή Δ. Δασκαλόπουλου λειτουργεί ως θεματοφύλακας της τέχνης και της ανθρώπινης δημιουργικότητας. «Είμαι λάτρης της τέχνης, έτσι την παρακολούθησα, την έψαξα, την έμαθα και κάποια στιγμή άρχισα να συλλέγω. Οταν έχεις αυτό το μικρόβιο, συλλέγεις διάφορα πράγματα που θέλεις να έχεις στους χώρους σου.

Κάποια στιγμή αποφάσισα ότι με ενδιαφέρει πολύ η σύγχρονη τέχνη. Μπήκα βαθιά σε αυτόν τον κόσμο και ανακάλυψα ότι θα έκανα συλλογισμούς. Μάζευα πράγματα που μιλούσαν μεταξύ τους για να εκφράσουν τη δική μου αντίληψη για τον κόσμο μέσα από τη δουλειά των καλλιτεχνών».

Η πιο πρόσφατη δωρεά του αφορά 51 έργα της Συλλογής Δ. Δασκαλόπουλου που θα ενισχύσουν το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης, το MOMUS στη Θεσσαλονίκη και την Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα. Η Εθνική Πινακοθήκη της Σκωτίας θα λάβει επίσης τρία έργα, ανάμεσά τους των Μάικ Κέλι και Μπρους Νάουμαν.

«Αυτή η νέα δωρεά έχει πολλαπλές σημασίες. Αρχικά ενισχύει την παρουσία Ελλήνων καλλιτεχνών στη διεθνή σκηνή και προάγει τη δημιουργικότητά τους. Επειτα συμβάλλει στην αναβάθμιση των ελληνικών μουσείων, προσφέροντας πρόσβαση σε έργα που συνδέονται με την ιστορία της ελληνικής τέχνης.

Παράλληλα, η δωρεά αυτή διασφαλίζει τη διαχρονικότητα και την αλληλεπίδραση των έργων με τη σύγχρονη τέχνη», σχολιάζουν οι άνθρωποι του χώρου για τα έργα αυτά που ουσιαστικά αποτέλεσαν την απαρχή της συλλεκτικής δράσης του Δημήτρη Δασκαλόπουλου και το έναυσμα για τη μετέπειτα συγκρότηση μιας από τις σημαντικότερες διεθνείς ιδιωτικές συλλογές σύγχρονης τέχνης.

Η ιστορία του Δημήτρη Δασκαλόπουλου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξέλιξη της σύγχρονης τέχνης σε διεθνές επίπεδο. Ως ένας από τους πιο επιδραστικούς και διαδραστικούς συλλέκτες και υποστηρικτές της, έχει καταφέρει να ενισχύσει τη θέση των Ελλήνων καλλιτεχνών σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ παράλληλα έχει συμβάλει στην ανάπτυξη των μουσείων και των πολιτιστικών οργανισμών.
Εραστής της εκκεντρικότητας και της πρωτοπορίας, ο άλλοτε πρόεδρος των Ελλήνων βιομηχάνων και ιδρυτής του μη κερδοσκοπικού πολιτιστικού οργανισμού ΝΕΟΝ υπήρξε πάντοτε ένας φιλότεχνος με μεγάλο όραμα. Η συλλεκτική του δραστηριότητα ξεκίνησε δειλά-δειλά τη δεκαετία του 1980.

Από την αρχή, η φιλοσοφία του ήταν να δημιουργήσει μια συλλογή που θα αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη τέχνη και τις εξελίξεις της. Σήμερα, η Συλλογή Δ. Δασκαλόπουλου περιλαμβάνει έργα κορυφαίων σύγχρονων καλλιτεχνών, τόσο Ελλήνων όσο και διεθνών, και έχει αναγνωριστεί ως μία από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές σύγχρονης τέχνης παγκοσμίως.

«Μέσα σε μια πενταετία ήταν ξεκάθαρο τι τον ενδιέφερε στην τέχνη. Περιστρεφόταν γύρω από τα αιώνια προβλήματα της ανθρώπινης ύπαρξης, τον έρωτα και τον θάνατο. Οσον αφορά τη συλλογή, πάντα λέγαμε ότι τον ενδιαφέρει το σώμα και ο τρόπος που το πραγματεύεται η τέχνη ως πηγή ανθρώπινης δημιουργικότητας και πεδίο ιδεολογικής, ψυχολογικής και κοινωνικής πάλης», αποκαλύπτει ο Δημήτρης Παλαιοκρασσάς, σύμβουλος του Δασκαλόπουλου στα θέματα τέχνης από το 1993.

Επειτα από περισσότερες από τρεις δεκαετίες έντονης παρουσίας στον χώρο της τέχνης, ο Δασκαλόπουλος έχει προβεί σε αρκετές σημαντικές πρωτοβουλίες. Το 2022 η προσφορά περισσότερων από 350 έργων σε τέσσερα μεγάλα μουσεία (Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα, Tate στο Λονδίνο, Γκούγκενχαϊμ στη Νέα Υόρκη και MCA στο Σικάγο) χαρακτηρίστηκε δωρεά-μαμούθ.

Επίσης, το 2024, σε ειδική τελετή στην κατοικία του Βρετανού πρέσβη Μάθιου Λοτζ στην Αθήνα, του απονεμήθηκε ο τίτλος The Most Excellent Order of the British Empire ως αναγνώριση της συμβολής του στον χώρο των τεχνών και της φιλανθρωπίας.

Διόλου τυχαίο, αν αναλογιστούμε ότι μέσω της δωρεάς της Συλλογής Δ. Δασκαλόπουλου, η Τate έλαβε 110 έργα από 53 καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων και κάποιοι που δεν υπήρχαν στις συλλογές της και η δουλειά τους πλέον είναι προσβάσιμη στο διεθνές κοινό. Αυτές οι κινήσεις του όχι μόνο ενισχύουν τις συλλογές των μουσείων, αλλά και προάγουν την ελληνική τέχνη και τον πολιτισμό διεθνώς.

Ωστόσο, η προσφορά στο κοινό δεν σταματά εδώ και η συμβολή του ίδιου στη σύγχρονη τέχνη δεν περιορίζεται στις δωρεές. Ο Δασκαλόπουλος έχει αναλάβει ενεργό ρόλο στην προώθηση και στήριξη πρωτοβουλιών, εκθέσεων και προγραμμάτων που αποσκοπούν στην ενίσχυση της καλλιτεχνικής δραστηριότητας.

Ανάμεσα στις δράσεις του περιλαμβάνονται συνεργασίες με δημιουργούς, διοργάνωση εκθέσεων και συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις σύγχρονης τέχνης. Συνεργάζεται επίσης με εκπαιδευτικούς οργανισμούς και πανεπιστήμια ώστε να προσφέρει σεμινάρια και εργαστήρια που προάγουν τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη στους νέους καλλιτέχνες.

Η πορεία του Δημήτρη Δασκαλόπουλου είναι μια ιστορία πάθους, δέσμευσης και καινοτομίας. Οι δωρεές του και η πολιτιστική του προσφορά έχουν δημιουργήσει ένα θετικό αποτύπωμα, ενισχύοντας την ελληνική καλλιτεχνική σκηνή και συμβάλλοντας στην παγκόσμια αναγνώριση της σύγχρονης τέχνης. Οι ενέργειές του δείχνουν ότι η τέχνη δεν είναι μόνο μια ατομική έκφραση, αλλά και ένα μέσο σύνδεσης και επικοινωνίας που πρέπει να είναι προσβάσιμο σε όλους ◆