Με αφορμή το ντοκιμαντέρ «Avedon» που έρχεται στο Netflix, επιστρέφουμε στη ζωή του φωτογράφου που εφηύρε μια νέα εικόνα της μόδας, αμφισβήτησε την ιδέα του τέλειου πορτρέτου και κατέγραψε τις αντιφάσεις της αμερικανικής κοινωνίας
«Oλες οι φωτογραφίες είναι ακριβείς. Καμία τους δεν είναι η αλήθεια». Ο Ρίτσαρντ Aβεντον γνώριζε καλύτερα από πολλούς τη δύναμη της εικόνας, αλλά και την ικανότητά της να εξαπατά. Φωτογράφησε μερικούς από τους ωραιότερους ανθρώπους του 20ού αιώνα, όμως αυτό που αναζητούσε δεν ήταν η τελειότητα.
«Dovima with Elephants»: το θρυλικό μοντέλο των 50s με τους ελέφαντες του Cirque d’Hiver και δημιουργία Dior (1955)
Hταν η αμηχανία, η κούραση, η ανασφάλεια, όσα εμφανίζονται στο πρόσωπο όταν η επιθυμία να εντυπωσιάσουμε αρχίζει να υποχωρεί. Το ντοκιμαντέρ «Avedon» του σκηνοθέτη Ρον Χάουαρντ, που αναμένεται στο Netflix στις 11 Νοεμβρίου, επιχειρεί να φωτίσει αυτή την πολύπλευρη προσωπικότητα μέσα από αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και μαρτυρίες ανθρώπων που συνεργάστηκαν μαζί του, όπως η Τουίγκι και η Ιζαμπέλα Ροσελίνι.
Επί το έργον (στο πάτωμα) με τη Βρετανίδα μοντέλο Τζιν Σρίμπτον (1965)
Γεννημένος στη Νέα Υόρκη το 1923, ο Αβεντον μεγάλωσε σε οικογένεια που δραστηριοποιούνταν στο εμπόριο ενδυμάτων. Από παιδί ενδιαφερόταν για τη μόδα και τη φωτογραφία. Στο σχολείο συνδέθηκε με τον μετέπειτα συγγραφέα Τζέιμς Μπόλντουιν, με τον οποίο μοιράστηκε την αγάπη για την ποίηση.
Τσάρλι Τσάπλιν, Νέα Υόρκη (1952)
Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στο αμερικανικό Εμπορικό Ναυτικό φωτογραφίζοντας ναύτες για τις υπηρεσιακές τους ταυτότητες. Ηταν μια πρώτη, εντατική εξάσκηση στην παρατήρηση του ανθρώπινου προσώπου. Μετά τον πόλεμο μαθήτευσε κοντά στον Αλεξέι Μπρόντοβιτς, καλλιτεχνικό διευθυντή του περιοδικού «Harper’s Bazaar», όπου άρχισε να εργάζεται το 1945. Σύντομα ανέτρεψε τους κανόνες της φωτογραφίας μόδας.
Η Λόρεν Χάτον στο πιο αντιπροσωπευτικό της πορτρέτο (1973)
Αντί να τοποθετεί τα μοντέλα ακίνητα μέσα σε στούντιο, τα έβγαζε στους δρόμους του Παρισιού, σε καφέ και νυχτερινά κέντρα. Τα απαθανάτιζε να γελούν, να τρέχουν και να κινούνται. Τον Αύγουστο του 1955 δημιούργησε στο Παρίσι τη θρυλική φωτογραφία «Dovima with Elephants»: το κορυφαίο μοντέλο της εποχής με μαύρο φόρεμα Dior, ανάμεσα σε δύο ελέφαντες, σε μια σύνθεση που παραμένει από τις πιο εμβληματικές στιγμές στην ιστορία της μόδας.
Με τους συνεργάτες του στο στούντιο
Ο Αβεντον στο Βιετνάμ, όπου ταξίδεψε για να καταγράψει πρόσωπα και στιγμές του πολέμου
Η μεγάλη ρήξη με το «Harper’s Bazaar» ήρθε το 1965. Επειτα από είκοσι χρόνια συνεργασίας, εκείνος αποχώρησε εν μέσω αντιδράσεων για τη συνεργασία του με μη λευκά μοντέλα, σε μια εποχή όπου τα αμερικανικά περιοδικά μόδας παρέμεναν βαθιά συντηρητικά ως προς τη φυλετική εκπροσώπηση.
Αναζητούσε πάντα ιστορίες και ανθρώπους μακριά από τα στούντιο
Η σύγκρουση φανέρωνε πόσο μπροστά βρισκόταν από τη βιομηχανία που τον είχε αναδείξει. Στη συνέχεια εντάχθηκε στη «Vogue», όπου παρέμεινε για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Παράλληλα, ανέπτυξε τη δική του, αυστηρή γλώσσα στα πορτρέτα: ασπρόμαυρη φωτογραφία, έντονες αντιθέσεις, λευκό φόντο και σχεδόν καμία διακοσμητική λεπτομέρεια.
Η φωτογραφική μηχανή Rolleiflex συνδέθηκε με το όνομά του
Μπροστά στον φακό του βρέθηκαν η Μέριλιν Μονρόε, ο Αλφρεντ Χίτσκοκ, ο Μπομπ Ντίλαν, οι Beatles, αλλά και άγνωστοι εργάτες, ανθρακωρύχοι και άνθρωποι του αμερικανικού περιθωρίου. «Τα πορτρέτα μου λένε περισσότερα για μένα παρά για τα πρόσωπα που φωτογραφίζω», παραδεχόταν. Και εξηγούσε γιατί δεν εμπιστευόταν την ομορφιά: «Κάθε φορά που με απορροφά η ομορφιά ενός προσώπου, νιώθω ότι έχω χάσει αυτό που πραγματικά υπάρχει». Για εκείνον, κάθε φωτογράφηση ήταν μια αναμέτρηση ανάμεσα στην εικόνα που ήθελε να παρουσιάσει ο φωτογραφιζόμενος και σε όσα ο ίδιος προσπαθούσε να αποκαλύψει.
Με τη Λίντα Εβαντζέλιστα στο «Plaza Hotel» (1989)
Το ενδιαφέρον του επεκτάθηκε στην πολιτική και την κοινωνία. Φωτογράφισε τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, τον Μalcolm Χ, διαδηλωτές κατά του πολέμου στο Βιετνάμ, αλλά και υποστηρικτές του φυλετικού διαχωρισμού. Το 1964 συνεργάστηκε με τον παλιό του φίλο Τζέιμς Μπόλντουιν στο λεύκωμα «Nothing Personal», μια αιχμηρή αποτύπωση των αντιφάσεων της αμερικανικής κοινωνίας. Αργότερα, με το πρότζεκτ «In the American West », στράφηκε σε ανθρώπους που σπάνια έβρισκαν θέση στις σελίδες των περιοδικών.
Ιζαμπέλα Ροσελίνι, Νέα Υόρκη (1982)
Αντιμετώπισε επίσης με σπάνια επιμονή τη φθορά του χρόνου, φωτογραφίζοντας τον ετοιμοθάνατο πατέρα του και καταγράφοντας τα σημάδια της ηλικίας χωρίς εξωραϊσμό. Το 1992 έγινε ο πρώτος μόνιμος φωτογράφος του «The New Yorker». Πέθανε το 2004, σε ηλικία 81 ετών, ενώ εργαζόταν πάνω σε ένα φωτογραφικό αφιέρωμα για την αμερικανική δημοκρατία.
Το ντοκιμαντέρ «Avedon», που έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα του τον περασμένο Μάιο στις Κάννες, επιστρέφει σε αυτό το τεράστιο αρχείο αναζητώντας τον άνθρωπο πίσω από τις εικόνες. Ο ίδιος ο Αβεντον, άλλωστε, δεν πίστευε ότι ο φωτογραφικός φακός αποκάλυπτε μια αντικειμενική αλήθεια.
Με την Κέιτ Μος σε εκδήλωση προς τιμήν του (1993)
«Οι φωτογραφίες μου δεν πηγαίνουν κάτω από την επιφάνεια. Πιστεύω πολύ στην επιφάνεια», έλεγε. «Μια καλή επιφάνεια είναι γεμάτη ενδείξεις» ◆