Υπουργείο Πολιτισμού: Χρηματοδότησε την αποκατάσταση των τοιχογραφιών του ναού του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο, στη Βόρεια Μακεδονία

Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής τέχνης στα Βαλκάνια. ο ναός του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο, που βρίσκεται κοντά στην περιοχή των Πρεσπών, στη Βόρεια Μακεδονία, ανάκτησε την λαμπρότητά του μετά την αποκατάσταση και τη συντήρηση των τοιχογραφιών του από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών Μεταβυζαντινών Μνημείων, με τη συγχρηματοδότηση του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού.

Πρόκειται μία για ακόμη πρωτοβουλία στο πλαίσιο της συνεργασίας Ελλάδας, Βόρειας Μακεδονίας και Αλβανίας, με στόχο την προστασία και την ανάδειξη της κοινή πολιτιστικής κληρονομιάς τους, μετά την προετοιμασία της διακρατικής υποψηφιότητας για την ένταξη των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Οι υπουργοί Πολιτισμού της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας, Λίνα Μενδώνη και Sedat Sulejmani, μετέβησαν στο Κουρμπίνοβο, με αφορμή την ολοκλήρωση και απόδοση του έργου. Η διάσωση του μνημείου, εξαιρετικής καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας, ανέδειξε τη δυναμική της πολιτιστικής συνεργασίας ως μέσο προσέγγισης των δύο χωρών. Οι δύο Υπουργοί Πολιτισμού είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις σχετικά με την περαιτέρω ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα του πολιτισμού, την προστασία της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς και την ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών, με διακρατικό χαρακτήρα. Σε μια περιοχή όπου η ιστορία και ο πολιτισμός συνδέουν διαχρονικά τους λαούς, το συγκεκριμένο έργο αναδεικνύει τον ρόλο του πολιτισμού στην οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης, στη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και στην ενίσχυση της καλής γειτονίας. Η ολοκλήρωση του έργου αποτελεί όχι μόνο ένα σημαντικό επίτευγμα στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και ένα απτό παράδειγμα των δυνατοτήτων που προσφέρει η συνεργασία Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας.

Το 2021, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΕΚΕΒΥΜΜ) υπέγραψε Μνημόνιο Συνεργασίας με το υπουργείο Πολιτισμού της Βόρειας Μακεδονίας, με αντικείμενο τη συντήρηση των τοιχογραφιών. Ακολούθησε η εκπόνηση εξειδικευμένης μελέτης από τους συντηρητές του ΕΚΕΒΥΜΜ, με στόχο τη συστηματική τεκμηρίωση της παθολογίας και των φθορών του ζωγραφικού διακόσμου, καθώς και τον σχεδιασμό των κατάλληλων επεμβάσεων βάσει σύγχρονων επιστημονικών μεθόδων συντήρησης. Το έργο υλοποιήθηκε σε δύο φάσεις, το 2023 και το 2024, αναδεικνύοντας τον ρόλο της επιστημονικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών στην προστασία της βυζαντινής πολιτιστικής κληρονομιάς. Παράλληλα, εκπονήθηκε μελέτη για τη συντήρηση των εξωτερικών τοιχογραφιών, που υλοποιήθηκε το 2026. Το σύνολο των εργασιών ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, επιτρέποντας την απόδοση του μνημείου. Καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου υπήρξε στενή συνεργασία με το Ινστιτούτο Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων και Μουσείων, στα Μπίτολα.

Ο βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο, κοντά στην περιοχή των Πρεσπών, στη Βόρεια Μακεδονία, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής τέχνης, στα Βαλκάνια. Χρονολογείται στο 1191, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή του, και είναι ιδιαίτερα γνωστός για τις εξαιρετικής καλλιτεχνικής αξίας τοιχογραφίες του. Ο εικονογραφικός του διάκοσμος συνιστά εξαίρετο δείγμα της βυζαντινής μνημειακής ζωγραφικής, της εποχής των Κομνηνών Αυτοκρατόρων (12ος αι.), διακρινόμενο για την εκφραστικότητα των μορφών, τη ζωντάνια των χρωμάτων και τον πλούτο των εικονογραφικών θεμάτων. Ο ναός είναι μονόχωρος και διακρίνεται για την εξωτερική αρχιτεκτονική του λιτότητα, σε αντίθεση με τον πλούτο, υψηλής βυζαντινής τέχνης, των τοιχογραφιών, στο εσωτερικό του. Απεικονίζουν σκηνές από τη ζωή του Χριστού και της Παναγίας, αγίους και εκκλησιαστικές μορφές, με ιδιαίτερα εκφραστικές κινήσεις, επιμήκεις αναλογίες και εντυπωσιακή απόδοση των ενδυμάτων. Ξεχωριστή θέση κατέχει η παράσταση του Ευαγγελισμού στην αψίδα του ιερού, η οποία συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες δημιουργίες της βυζαντινής μνημειακής ζωγραφικής. Ιδιαίτερα γνωστή στη Βυζαντινή Τέχνη είναι η συγκεκριμένη απόδοση της μορφής του Αρχαγγέλου Γαβριήλ. Ο ναός φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε κατά τον 17ο αιώνα και επανήλθε στο ενδιαφέρον κατά τον 19ο αιώνα. Η πολιτιστική του αξία υπερβαίνει τα γεωγραφικά όρια της περιοχής, καθώς αποτελεί σημαντικό στοιχείο της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς των Βαλκανίων. Από το 2020 περιλαμβάνεται στον Ενδεικτικό Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Η ολοκλήρωση του έργου αναδεικνύει τη σημασία της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της διακρατικής συνεργασίας για την προστασία και τη διατήρηση μνημείων με ιδιαίτερη ιστορική και καλλιτεχνική αξία, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαφύλαξη της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων.

Συνεργασία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη με τον υπουργό Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Αλβανίας, 

Η ενίσχυση της διμερούς πολιτιστικής συνεργασίας Ελλάδας και Αλβανίας, η σύσφιξη των πολιτιστικών δεσμών των δύο χωρών και η ανάπτυξη κοινών δράσεων και συνεργειών βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνάντησης της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, με τον Αλβανό ομόλογό της Blendi Gonxhja.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προοπτική υπογραφής συμφωνίας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους, καθώς και στην επανενεργοποίηση του Μνημονίου Συνεργασίας που είχε υπογραφεί, το 2021, από τις δύο χώρες για θέματα αποκατάστασης και συντήρησης μνημείων.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η αποκατάσταση του τοιχογραφικού διακόσμου στον βυζαντινό ναό του Αγίου Νικολάου στον Μεσοπόταμο, με τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και με τη χρηματοδότηση του υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας. Όσον αφορά στην ανάδειξη των βυζαντινών έργων τέχνης, η αλβανική πλευρά δήλωσε ότι εξετάζεται η προοπτική δημιουργίας Βυζαντινού Μουσείου, στη Νότια Αλβανία, ζητώντας τη συνδρομή της εμπειρίας και της τεχνογνωσίας της Ελλάδας, προκειμένου να φιλοξενήσει βυζαντινά κειμήλια της ευρύτερης περιοχής.

Στο πλαίσιο της ανταλλαγής τεχνογνωσίας, συζητήθηκαν οι δυνατότητες ανάπτυξης συνεργασίας με το υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας για τη διοργάνωση σεμιναρίων και εκπαιδευτικών δράσεων στον τομέα της συντήρησης αρχαιοτήτων.

Στο επίκεντρο βρέθηκε ο σύγχρονος πολιτισμός, αλλά και οι δυνατότητες ανάπτυξης κοινών δράσεων σε τομείς της σύγχρονης δημιουργίας. Για πρώτη φορά η Ελλάδα συμμετέχει φέτος , διά του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού, στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου στα Τίρανα, τον επόμενο μήνα.

Συζητήθηκε, επίσης, η αποκατάσταση της Οικίας Φαΐκ στην Κόνιτσα, η οποία έχει χαρακτηριστεί από το υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας, ως διατηρητέο μνημείο. Η αποκατάσταση του μνημείου έχει ήδη δρομολογηθεί από την Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του ΥΠΠΟ.