Πρέσπες: Ελλάδα, Αλβανία και Βόρεια Μακεδονία συνεργάζονται για την ένταξή τους στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO

Oι Πρέσπες στήνουν μια γέφυρα συνεργασίας ανάμεσα στην Ελλάδα, την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία οι οποίες θα συνεργαστούν για την προστασία τους αλλά και για την εγγραφή της περιοχής στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως Μεικτό Αγαθό.

Η υπουργός Πολιτισμού της Ελληνικής Δημοκρατίας Λίνα Μενδώνη, ο υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Δημοκρατίας της Αλβανίας Blendi Gonxhja και ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας Sedat Sulejmani, πραγματοποίησαν τριμερή συνάντηση, στο Δημαρχείο Πρεσπών, στον Λαιμό, με πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας, παρουσία εκπροσώπων της UNESCO, του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υπέγραψαν συμφωνία διερεύνησης της διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία του μοναδικού, εξαιρετικής αξίας πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος της περιοχής των Πρεσπών.

Η τριμερής συνάντηση σηματοδοτεί την πρώτη πολιτική έκφραση της κοινής βούλησης των τριών κρατών να συνεργαστούν εκκινώντας μία κοινή προσπάθεια για τη διασυνοριακή εγγραφή της περιοχής των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως Μεικτό Αγαθό. Οι υπουργοί συμφώνησαν να προχωρήσουν οι απαραίτητες προετοιμασίες για την από κοινού υποβολή υποψηφιότητας της περιοχής των Πρεσπών για την εγγραφή της στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ως Μεικτού Αγαθού, συνεργαζόμενοι στο απαραίτητο επιστημονικό, τεχνικό και θεσμικό έργο, σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις απαιτήσεις της Σύμβασης της UNESCO για την Παγκόσμια Κληρονομιά.

Στο κοινό ανακοινωθέν τους, αναγνώρισαν ότι η περιοχή των Πρεσπών αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό και πολιτιστικό τοπίο εξαιρετικής αξίας αποτελώντας ένα αλληλένδετο σύνολο, η σημασία του οποίου υπερβαίνει το περιφερειακό επίπεδο. Εξέφρασαν την πεποίθησή τους ότι η κοινή προσπάθεια για την προστασία και την αναγνώριση των Πρεσπών μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό παράδειγμα εποικοδομητικής περιφερειακής συνεργασίας και του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει η κοινή πολιτιστική και φυσική κληρονομιά, ως γέφυρα μεταξύ γειτονικών χωρών και λαών. Πρόκειται για την αφετηρία μιας μακράς, κοινής προσπάθειας με στόχο η φυσική και πολιτιστική αξία των Πρεσπών να αναγνωριστεί, σε διεθνές επίπεδο, να καταστεί η περιοχή πρότυπο διασυνοριακής συνεργασίας για την προστασία, τη βιώσιμη διαχείριση και την ανάδειξη της περιοχής, προς όφελος των τοπικών κοινοτήτων και των μελλοντικών γενεών.

Η υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Οι Πρέσπες είναι ένας τόπος μοναδικής πολιτιστικής και φυσικής αξίας, ένας τόπος που δεν χωρίζεται από τα σύνορα, αλλά ενώνει τρεις χώρες και τρεις λαούς. Γι’ αυτό και η κοινή υποψηφιότητα της Ελλάδας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας για την εγγραφή των Πρεσπών στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως Μεικτού Αγαθού αποτελεί μια πρωτοβουλία της Ελλάδας, με ιδιαίτερο συμβολισμό και ουσιαστικό περιεχόμενο. Η κοινή εγγραφή των Πρεσπών στην UNESCO αποδεικνύει στην πράξη ότι τα σύνορα μπορούν να γίνουν σημεία συνάντησης και συνεργασίας και ότι η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στους λαούς. Η Ελλάδα είναι έτοιμη να εργαστεί με συνέπεια, συνέχεια και αποφασιστικότητα με τις δύο γειτονικές χώρες, ώστε οι Πρέσπες να αποτελέσουν διεθνές παράδειγμα κοινής προστασίας, βιώσιμης ανάπτυξης και ειρηνικής συνεργασίας».

Ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας Sedat Sulejmani, σημείωσε: «Φυσικά και ιστορικά, οι Πρέσπες υπήρξαν πάντα μια ενιαία οντότητα, παρόλο που οι ακτές τους μοιράζονται ανάμεσα σε τρεις γειτονικές χώρες. Η λίμνη Πρέσπα, με τη μοναδική της φύση, τη βιοποικιλότητα και την πλούσια πολιτιστική της κληρονομιά, καθιστά την περιοχή εξαιρετικά πολύτιμη και μας καλεί σε μια συντονισμένη συνεργασία. Η υποψηφιότητα της περιοχής των Πρεσπών προς εγγραφή στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως μεικτού φυσικού και πολιτιστικού τόπου δεν αποσκοπεί μονάχα στη διεθνή αναγνώριση, αλλά στη μακροπρόθεσμη και βιώσιμη διαχείριση που θα ωφελήσει τις τοπικές κοινότητες, μετατρέποντας τις Πρέσπες σε μια διαρκή γέφυρα φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών.»

Από την πλευρά του ο υπουργός Τουρισμού, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Δημοκρατίας της Αλβανίας Blendi Gonxhja, ανέφερε: «Οι Πρέσπες μάς ενώνουν μέσω της φύσης, της ιστορίας και του πολιτισμού τους. Κοινή μας φιλοδοξία είναι να διαφυλάξουμε αυτή την κληρονομιά, να δημιουργήσουμε περισσότερες ευκαιρίες για τις τοπικές κοινότητες και να προωθήσουμε τον βιώσιμο τουρισμό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαθέσει 2.000.000 ευρώ για την εκπόνηση της μελέτης γι' αυτήν την υποψηφιότητα. Από την αλβανική πλευρά, η αποκατάσταση των τοιχογραφιών και ο φωτισμός στην Εκκλησία της Παναγίας στο Μαλιγκράντ, καθώς και το Σπίτι-Μουσείο του Sterjo Spasse στο Γκολόμποτς έχουν εμπλουτίσει την πολιτιστική και τουριστική προσφορά της περιοχής. Στοχεύουμε, επίσης, στην ανάπτυξη κοινών τουριστικών διαδρομών, ερευνητικών αποστολών και εξερευνήσεων για την ανάδειξη των Πρεσπών και της Οχρίδας, παράλληλα με καλλιτεχνικές, αθλητικές και νεανικές ανταλλαγές με τους γείτονές μας».

Η περιοχή των Πρεσπών βρίσκεται στον Ενδεικτικό Κατάλογο της Ελλάδας από το 2003. Κατά την αναθεώρησή του, το 2014, εντάχθηκε εκ νέου ως μεικτή υποψηφιότητα με τίτλο «The Area of the Prespes Lakes: Megali and Mikri Prespa which includes Byzantine and post-Byzantine monuments». Η πρόταση αφορά στο Εθνικό Πάρκο Πρεσπών στη Φλώρινα, έκτασης περίπου 327 χλμ., το οποίο αποτελεί τμήμα του διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών, περιλαμβάνοντας τις λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, τη λεκάνη τους και τα γύρω ορεινά οικοσυστήματα.

Για την προώθηση της κοινής διακρατικής υποψηφιότητας προβλέπεται η συγκρότηση τριεθνούς ομάδας εργασίας, η εγγραφή της κοινής υποψηφιότητας στους Εθνικούς Ενδεικτικούς Καταλόγους και η υποβολή αιτήματος για την Προκαταρκτική Αξιολόγηση, το 2027, η οποία θα διενεργηθεί από το ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) και την IUCN (International Union for Conservation of Nature). Κατά την περίοδο 2028–2029 θα καταρτιστεί ο πλήρης φάκελος υποψηφιότητας, με τεκμηρίωση, χάρτες, σχέδιο διαχείρισης και στοιχεία διαβούλευσης, ενώ η οριστική υποβολή προβλέπεται το 2030. Θα ακολουθήσει η αξιολόγηση του τελικού φακέλου και επιτόπια επίσκεψη από τα Συμβουλευτικά Όργανα ICOMOS/IUCN κατά την περίοδο 2030–2031 ώστε το 2031, η υποψηφιότητα να εξεταστεί από την Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Η περιοχή των Πρεσπών παρουσιάζει διαχρονική ανθρώπινη παρουσία από τη Νεότερη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού, ενώ σημαντικά κατάλοιπα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, μεταξύ των οποίων η αρχαία πόλη της Λύκης στη νησίδα του Αγίου Αχιλλείου, μαρτυρούν τη μακρά ιστορική της συνέχεια. Κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο, η περιοχή εξελίχθηκε σε σημαντικό θρησκευτικό και διοικητικό κέντρο, με την ίδρυση της Αρχιεπισκοπής Οχρίδος. Σήμερα, ίστανται περισσότεροι από 40 ναούς και μνημεία, με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, ζωγραφική και ιστορική αξία, καθώς και σημαντικά ασκηταριά και βραχογραφίες στις όχθες των λιμνών.