Στα διακόσια χρόνια της, η Ερμούπολη ξανασυστήνεται μέσα από την τέχνη της εμψύχωσης: το 19ο ANIMASYROS μετατρέπει τη Σύρο σε διεθνή τόπο συνάντησης δημιουργών και ιστοριών μέσα από την υπέροχη γιορτή του animation
Ίσως να μη μπορεί να φανταστεί κανείς ιδανικότερο τοπίο από τη Σύρο για να εξελιχθεί το Φεστιβάλ που μας φέρνει σε επαφή με το animation, το αγαπημένο πια σε όλους Animasyros. Στην περήφανη πρωτεύουσα των Κυκλάδων, που έτσι κι αλλιώς μοιάζει να έχει σχεδιαστεί προτού χτιστεί, με τα νεοκλασικά της να κατεβαίνουν αμφιθεατρικά προς τη θάλασσα, το Δημαρχείο του Τσίλερ να δεσπόζει στην πλατεία Μιαούλη και το Θέατρο Απόλλων να εξακολουθεί, ενάμιση και πλέον αιώνα μετά την κατασκευή του, να λειτουργεί σαν μικροσκοπική σκηνική μηχανή, το animation φαίνεται να βρίσκει ένα μοναδικό, φυσικό σκηνικό, στο γνωστό ραντεβού που λαμβάνει πάντα χώρα προς τα τέλη Σεπτέμβρη.
Κάπως έτσι ζει αυτές τις ημέρες η Σύρος το 19ο ANIMASYROS, που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και ολοκληρώνεται την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου: ως ένα φεστιβάλ προβολών που φέρνει σε επαφή δημιουργούς και σινεφίλ, σε αυτή τη γιορτή του animation και του σινεμά που απλώνεται από το Θέατρο Απόλλων και το Πνευματικό Κέντρο μέχρι το Επιμελητήριο Κυκλάδων, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, την έπαυλη Τσιροπινά, τη Μονή των Καπουκίνων στην Άνω Σύρο και τις πλατείες Μιαούλη και Φοίνικα. Ειδικά φέτος, αυτή η συνάντηση αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό καθώς η διοργάνωση συμπίπτει με τους εορτασμούς από τα 200 χρόνια της Ερμούπολης, από την ίδρυση και την ονοματοδοσία της το 1826.
Η επίσημη έναρξη, το βράδυ της Τετάρτης στο Θέατρο Απόλλων, είχε επομένως αναπόφευκτα αυτή τη διπλή αναφορά, στην ιστορία και στο σήμερα. Ο πρόεδρος του ANIMASYROS Βασίλης Καραμητσάνης υποδέχθηκε ένα κοινό που δεν περιορίστηκε στους θεατές του θεάτρου-η τελετή μεταδιδόταν στην πλατεία Μιαούλη και διαδικτυακά- ενώ εκπρόσωποι της πόλης και των θεσμών επέστρεψαν συχνά στην επέτειο της Ερμούπολης και στην ιδιαίτερη σχέση που έχει πλέον αναπτύξει το φεστιβάλ με τη Σύρο. Άλλωστε, στα δεκαεννέα χρόνια της ζωής του το Animasyros έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί ένα απλό φεστιβάλ έχοντας εμπλουτιστεί από διεθνή Αγορά, pitching forums, εργαστήρια, masterclasses και επαγγελματικές συναντήσεις, επιχειρώντας να συνδέσει την ελληνική κοινότητα του animation με τη διεθνή βιομηχανία· φέτος μάλιστα το πρόγραμμα περιλαμβάνει περισσότερες από 280 ταινίες από 50 χώρες, ενώ 111 ταινίες συμμετέχουν στα επτά διαγωνιστικά τμήματα.
Από την Ιρλανδία μέχρι τον «Άγριο Πλανήτη»
Όπως και τα υπόλοιπα χρόνια, έτσι και φέτος η γεωγραφία του φετινού φεστιβάλ είναι εντυπωσιακά ανοιχτή. Τιμώμενη χώρα είναι η Ιρλανδία, με ένα εκτενές αφιέρωμα σε μια σκηνή που εξελίχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες σε μία από τις ισχυρότερες του ευρωπαϊκού animation, ενώ παράλληλα υπάρχουν αφιερώματα στον Λίβανο, στις νέες φωνές του γερμανικού animation, στην Αρμενία και στο ιστορικό Τμήμα Animation του Royal College of Art. Στο πρόγραμμα συναντά κανείς από το Decorado του βραβευμένου με Goya Alberto Vázquez, με το οποίο άνοιξε επισήμως η διοργάνωση, μέχρι την επιστροφή του Sylvain Chomet, δημιουργού του αξέχαστου Τρίο της Μπελβίλ, με το A Magnificent Life, μια animated προσέγγιση στη ζωή του Marcel Pagnol, και από το Olivia and the Invisible Earthquake της Irene Iborra μέχρι το Dog of God των Lauris και Raitis Ābele.
Και σε μια ωραία κίνηση επανασύνδεσης του animation με την ιστορία του κινηματογράφου, η καινούργια ενότητα Animation Revisited, σε επιμέλεια του Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλου, επιστρέφει στον μυθικό Άγριο Πλανήτη του René Laloux και του Roland Topor, εκείνο το παράξενο, υπνωτικό αριστούργημα του 1973 που υπενθυμίζει πόσο ριζοσπαστική μπορεί να γίνει η τέχνη της εμψύχωσης όταν παύει να θεωρεί ότι απευθύνεται αποκλειστικά στα παιδιά. Ακριβώς όμως μέσα σε αυτή την πληθώρα τεχνικών, χωρών και μεγάλων ονομάτων, είναι σημαντικό να σταθεί κανείς σε κάτι που μπορεί να φανεί πολύ μικρότερο σε μέγεθος αλλά ικανό να σε πετάξει πολύ ψηλά: ένα σύννεφο.
Ο Φάνης, ένα σύννεφο που ψάχνει κάποιον να αγαπήσει
Το σύννεφο λέγεται Φάνης και είναι ο ήρωας του Μούσκεμα (Soaked), της μικρού μήκους ταινίας των Αλέξανδρου Ρωμανού Λιζάρδου και Άκη Μελάχρη, που έρχεται στο ANIMASYROS μετά την πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας και προβάλλεται σήμερα και αύριο στο διαγωνιστικό πρόγραμμα K.ID.S.-την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου στην πλατεία Φοίνικα και ξανά το Σάββατο το πρωί στο Θέατρο Απόλλων. Η ιδέα μοιάζει σχεδόν απλή: ένα νεαρό σύννεφο αναζητεί τη σύντροφό του. Ο Φάνης είναι μόνος, αλλά δεν ξέρει πως όταν τελικά ενωθεί με το ταίρι του, από αυτή τη συνάντηση θα γεννηθεί η βροχή που χρειάζεται η άνυδρη γη για να καρποφορήσει.
Χαμηλότερα, στον ανθρώπινο κόσμο, υπάρχει ένας άλλος μοναχικός νέος και μια άγνωστη κοπέλα· κι όταν ξεσπάσει η νεροποντή, οι δυο τους θα βρεθούν κάτω από το ίδιο σκέπαστρο μιας στάσης λεωφορείου. Δύο μοναξιές στον ουρανό, δύο στη γη, και ανάμεσά τους ένα στοιχείο, το νερό. Οι πολλαπλοί συμβολισμοί που φέρει η ταινία, που ξεκινούν από τη διαπίστωση της ψυχικής μοναξιάς και φτάνει στην παγκόσμια αναγκαιότητα της ευαισθησίας για το περιβάλλον, σε μια εποχή που η ελλειψη νερού-και λόγω τεχνολογίας-είναι εύλογες, η ταινία λειτουργεί με ένα ευρηματικό twist, χωρίς, όμως, διάθεση διδακτισμού. Η κλιματική αλλαγή είναι απλώς η αφορμή και το δραματουργικό περιβάλλον για να μιλήσουμε για έναν πλανήτη που διψά για κάτι άλλο καλύτερο με τον ίδιο τρόπο που οι άνθρωποι “διψούν” για επαφή. Η βροχή γίνεται ταυτόχρονα φυσικό φαινόμενο και συναισθηματικό γεγονός, μια αλυσίδα συναντήσεων όπου αυτό που συμβαίνει στα ανώτερα στρώματα επηρεάζει ό,τι συμβαίνει χαμηλά. Το οικολογικό σχόλιο περνά έτσι μέσα από τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη που νιώθει κανείς να νικήσει το φεστιβάλ.
Ο Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος
Υπάρχει όμως και κάτι άλλο που κάνει το Μούσκεμα να ξεχωρίζει μέσα στο περιβάλλον ενός διεθνούς φεστιβάλ όπου αναπόφευκτα συζητούνται πλέον οι νέες τεχνολογίες: το ότι πρόκειται για μια ταινία χειροποίητη. Είναι ανεξάρτητη παραγωγή, δημιουργημένη εξ ολοκλήρου με τεχνικές 2D animation, χωρίς λόγια, με πρωτότυπη μουσική, και χρηματοδοτήθηκε από τους ίδιους τους δημιουργούς, τους φίλους και τους συνεργάτες τους. Είναι μια λεπτομέρεια που αποκαλύπτει πολλά για τον τρόπο που μπορεί κανείς να δημιουργήσει σήμερα ταινίες: Το Μούσκεμα χρειάστηκε περισσότερα από τέσσερα χρόνια για να φτάσει στην οθόνη, ενώ, όπως έχει περιγράψει ο ίδιος ο Λιζάρδος, οι προσπάθειες εξεύρεσης χρηματοδότησης δεν ευοδώθηκαν και η ταινία ολοκληρώθηκε τελικά χάρη στην προσωπική εργασία, την επιμονή και τη βοήθεια μιας κοινότητας φίλων και συνεργατών-εκτός από τους Λιζάρδο και Μελάχρη, την Εύα Δανιήλ, τον Κώστα Φιρινίδη, την Εύα Αμερικάνου και τον Michal Pešek.
Για όσους γνωρίζουν τον Αλέξανδρο Ρωμανό Λιζάρδο κυρίως ως δημοσιογράφο και κριτικό κινηματογράφου, η ιδιότητα του δημιουργού ίσως φαίνεται σαν αλλαγή γραμμής πλεύσης ή σαν να περνάει στην άλλη πλευρά από αυτή του κριτικού στην καρέκλα του σκηνοθέτη. Στην πραγματικότητα όμως η σχέση του με την κατασκευή της εικόνας είναι πολύ παλαιότερη και πολυσχιδέστερη. Έχει σπουδάσει σκηνοθεσία και σενάριο, είναι θεατρολόγος, έχει εργαστεί στην παραγωγή και στο casting, έχει σκηνοθετήσει μικρού μήκους, ντοκιμαντέρ, βίντεο και τηλεοπτικές παραγωγές, ενώ ως κριτικός κινηματογράφου είναι μέλος της FIPRESCI.
Στη διαδρομή του υπάρχουν επίσης δύο ιδιόμορφες συναντήσεις με μεγάλες διεθνείς παραγωγές που γυρίστηκαν στην Ελλάδα: συνεργάστηκε στο casting του Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life και αργότερα στο EPK του Before Midnight του Richard Linklater. Επιπλέον, το Μούσκεμα δεν είναι η πρώτη του συνάντηση με το animation ούτε η πρώτη δημιουργική συνεργασία του με τον Άκη Μελάχρη, animator και δημιουργό κόμικς. Οι δυο τους είχαν συνσκηνοθετήσει το «Στο Γύψο / Cast-Outs», μια ταινία που ταξίδεψε σε περισσότερα από είκοσι διεθνή φεστιβάλ και απέσπασε διακρίσεις. Ο Μελάχρης, από την πλευρά του, έχει πίσω του μακρά σχέση με την εικονογράφηση και το animation και είχε δημιουργήσει ήδη από το 2003 την ιδιότυπη διαδικτυακή Ιλιάδα II – Η Επιστροφή. Με άλλα λόγια πρόκειται για δύο ανθρώπους που αγαπούν το σχέδιο και το σινεμά και επιμένουν σε έναν τρόπο δημιουργίας αργό, συνεργατικό και απτό, στην εποχή των αυτοματισμών και των υψηλών ταχυτήτων. Κάθε κίνηση του μικρού σύννεφου πρέπει να κατασκευαστεί, κάθε μετάβαση να σχεδιαστεί, κάθε δευτερόλεπτο να κερδηθεί καρέ καρέ. Αλλά είναι ακριβώς αυτή η ατέλεια του ανθρώπινου χεριού είναι που τελικά χαρίζει στον Φάνη την προσωπικότητά του.
Η ιστορία μάλιστα απέκτησε πριν από λίγες ημέρες ένα απολαυστικό εξωκινηματογραφικό επεισόδιο. Ο μικρός Φάνης ταξίδεψε με τον Λιζάρδο στο Φεστιβάλ του Σαν Σεμπαστιάν και, υπό τη μορφή μιας μικρής χειροποίητης φιγούρας που είχε δημιουργήσει ο Μελάχρης, βρέθηκε στην προσωπική συνέντευξη του Έλληνα δημοσιογράφου με τον Brad Pitt. Έτσι, πριν ακόμη φτάσει στις προβολές της Σύρου, το μοναχικό ελληνικό συννεφάκι είχε ήδη βρεθεί απέναντι σε ένα από τα μεγαλύτερα αστέρια του Χόλιγουντ — μια μικρή, σχεδόν σουρεαλιστική ιστορία που μοιάζει σαν πρόσθετο καρέ της ίδιας της ταινίας, όπως αποκαλύφθηκε σε σχετικό ρεπορτάζ στην Ertnews.
Μια πόλη που εξακολουθεί να σχεδιάζει τον εαυτό της
Ακολουθώντας τον Φάνη και τις εκατοντάδες άλλες ιστορίες του φετινού προγράμματος, το ANIMASYROS συνεχίζει να απλώνεται στην πόλη. Στην Αγορά συζητούνται οι τρόποι χρηματοδότησης και διεθνούς διανομής του animation, πραγματοποιούνται pitching sessions και συναντήσεις Ελλήνων δημιουργών με παραγωγούς από το εξωτερικό, ενώ προσωπικότητες όπως ο διεθνώς αναγνωρισμένος sound designer Olivier Calvert, που υπήρξε μέλος της οσκαρικής ομάδας ήχου του Arrival του Denis Villeneuve, μεταφέρουν στη Σύρο την εμπειρία τους. Παράλληλα, το Aegean Animation Hub επιχειρεί να δημιουργήσει μια πιο μόνιμη γέφυρα ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το ANIMASYROS, το ΕΚΚΟΜΕΔ και την ΑΣΙΦΑ Ελλάς, συνδέοντας την έρευνα και την εκπαίδευση με την παραγωγή και τη διεθνή παρουσία του ελληνικού animation. Ενώ λοιπόν 19ο ANIMASYROS δεν έχει ακόμη πει την τελευταία του λέξη και οι ταινίες συνεχίζουν να προβάλλονται, ένα μικρό σύννεφο αναζητά το ταίρι του. Όταν το βρει, θα βρέξει. Η άνυδρη γη θα αρχίσει να αποκτά ζωή και δύο άγνωστοι άνθρωποι θα στριμωχτούν κάτω από το ίδιο υπόστεγο για να προστατευθούν από τη νεροποντή. Μια μικρή αλληλουχία σχεδίων, δηλαδή, που κατορθώνει να πει κάτι πολύ μεγαλύτερο: πως ίσως τίποτε δεν αλλάζει πραγματικά μόνο του-ούτε ο άνθρωπος, ούτε μια πόλη, ούτε, τελικά, ο πλανήτης.