Αρχαία Μίεζα: Σημαντικά ευρήματα στο Βασιλικό Γυμνάσιο που εκπαιδεύτηκε ο Μέγας Αλέξανδρος από τον Αριστοτέλη - Τα πέτρινα θρανία και οι αίθουσες διαλέξεων

Σημαντικά ευρήματα φέρνει στο φως η ανασκαφική έρευνα στο Βασιλικό Γυμνάσιο της Αρχαίας Μίεζας, που βρίσκεται κοντά τη Νάουσα και συνδέεται με τον τόπο όπου ο Αριστοτέλης δίδαξε τον Μέγα Αλέξανδρο και άλλα παιδιά Μακεδόνων βασιλέων. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της μακεδονικής αρχαιότητας που χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. π.Χ., στην εποχή του Φιλίππου Β’.

Η φετινή φάση των ανασκαφών, οι οποίες διεξάγονται τα τελευταία τρία χρόνια με την επιστημονική ευθύνη της Δρ. Αγγελικής Κοτταρίδη, επικεντρώθηκε στην ανατολική πλευρά του ενιαίου συγκροτήματος που αποτελείται από την παλαίστρα και το «Διδασκαλείο», όπου αναγνωρίστηκαν οι αίθουσες διαλέξεων με τα λίθινα θρανία. Η περιοχή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση της μορφής και των λειτουργιών του Γυμνασίου.

Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα ευρήματα κατέχει το μεγάλο τριμερές συγκρότημα, έκτασης άνω των 160 τ.μ., στο «Διδασκαλείο», με κεντρικό προθάλαμο και δύο ανδρώνες – αίθουσες συμποσίων. Και στους δύο σώζονται ψηφιδωτά δάπεδα, ενώ τα υπερυψωμένα βάθρα για τα ανάκλιντρα επιβεβαιώνουν τη χρήση τους ως χώρων συμποσίων. Κάθε ανδρώνας διέθετε δέκα ανάκλιντρα, επιτρέποντας τη φιλοξενία τουλάχιστον 20 συνδαιτημόνων. Η ποιότητα και η τεχνική των δαπέδων παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με εκείνες του ανακτόρου των Αιγών.

Στην περιοχή της παλαίστρας αποκαλύφθηκαν, επίσης, τμήματα ιωνικής ζωφόρου, ιωνικός αμφιπεσσοκίονας και κιονόκρανο, ενώ ιδιαίτερα σπάνιο και σημαντικό είναι το τμήμα γωνιακού δωρικού επιστυλίου περιστυλίου, το οποίο αναμένεται να συμβάλει στην ακριβέστερη αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής της παλαίστρας. Τα νέα ευρήματα φωτίζουν τη μνημειακότητα, την αρχιτεκτονική και τις λειτουργίες του Βασιλικού Γυμνασίου της Μίεζας, ενός χώρου με καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση και προετοιμασία των νεαρών Μακεδόνων.

«Η ανασκαφή του Βασιλικού Γυμνασίου παρουσιάζει σημαντικές αναλογίες με τα πρότυπα που γνωρίζουμε από το ανάκτορο των Αιγών. Πρόκειται για μια ανασκαφή που πρέπει να συνεχιστεί και θα συνεχιστεί, καθώς τα σημαντικά νέα αρχαιολογικά ευρήματα φωτίζουν τη μορφή, την αρχιτεκτονική και τις λειτουργίες του Γυμνασίου, ενός μνημειακού συγκροτήματος με καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση και την προετοιμασία των νεαρών Μακεδόνων. Για τον Αλέξανδρο και τους εταίρους του, η Μίεζα ήταν ο τόπος μύησης και προετοιμασίας για την ηγεσία. Η αποκάλυψη, η ταύτιση και η ανάδειξη του Βασιλικού Γυμνασίου ξεπερνά τα όρια της Ημαθίας και της πατρίδας μας. Αφορά την Οικουμένη» δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη κατά την αυτοψία που πραγματοποίησε.

Στο μεταξύ αποδόθηκαν στην τοπική κοινωνία της Βέροιας, πλήρως αποκατεστημένα, δύο σημαντικά οθωμανικά μνημεία, το Τέμενος Ορτά και το Δίδυμο Οθωμανικό Λουτρό, τα οποία θα διατεθούν για πολιτιστικές χρήσεις.

Το Τέμενος Ορτά είναι ένα από τα σημαντικότερα και παλαιότερα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία της Βέροιας και ένα από τα πρώιμα τεμένη που διατηρούνται στον ελλαδικό χώρο. Χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα, περίπου το 1490–1491, και βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της πόλης, στη συμβολή των οδών Λεωνίδου και Θεμιστοκλέους. Η ονομασία «Ορτά», που σημαίνει «κεντρικό», συνδέεται με τη θέση του, ενώ ιδιαίτερη ιστορική αξία έχει η αναφορά του Τούρκου περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή, τον 17ο αιώνα, στον εντυπωσιακό μολυβδόφυτο τρούλο του. Το κυρίως έργο της αποκατάστασης και ανάδειξης υλοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας, με χρηματοδότηση 450.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Οι εργασίες περιλάμβαναν την αντιμετώπιση των σοβαρών προβλημάτων στατικής επάρκειας του μνημείου, την αποκατάσταση του θόλου, των αρχικών ανοιγμάτων και του δαπέδου, τη συντήρηση των κονιαμάτων και του ζωγραφικού διακόσμου, καθώς και την αποκατάσταση του μιναρέ. Η αποκατάσταση του μνημείου αναδεικνύει ένα σημαντικό τεκμήριο της πρώιμης οθωμανικής αρχιτεκτονικής και ένα πολύτιμο στοιχείο της πολυεπίπεδης ιστορικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της Βέροιας.

Το Δίδυμο οθωμανικό λουτρό, γνωστό και ως «Τουζτσί χαμάμ» (Λουτρό του Αλατά), χρονολογείται στα τέλη του 15ου αιώνα και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και καλύτερα σωζόμενα οθωμανικά μνημεία της πόλης. Βρίσκεται στη συνοικία Κυριώτισσα και αποτελείται από δύο συμμετρικά, αυτοτελή τμήματα, ανδρικό και γυναικείο, με πλήρη ανάπτυξη των χώρων ενός δημόσιου χαμάμ. Ξεχωριστή αξία έχουν οι τοιχογραφίες του ανδρικού τμήματος, με σκηνές κυνηγιού και απεικονίσεις εξωτικών ζώων, όπως ελέφαντας και καμηλοπάρδαλη, ένας σπάνιος εικονογραφικός διάκοσμος για οθωμανικό λουτρό. Το μνημείο αναφέρεται από τον Εβλιγιά Τσελεμπή τον 17ο αι. και παρέμεινε σε λειτουργία έως το 1930. Το έργο της αποκατάστασης και ανάδειξης, προϋπολογισμού 1.020.000 ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Υπουργείου Πολιτισμού, διασώζει ένα σημαντικό τεκμήριο της οθωμανικής κυριαρχίας της ιστορίας και αρχιτεκτονικής της Βέροιας και συμβάλλει στην επανένταξή του στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή της πόλης.