Οι ροκ προσευχές της Πάτι Σμιθ στη Βενετία

Το βενετσιάνικο τοπίο και μια εκκλησία που αποπνέει μυσταγωγία με το μπαρόκ σκηνικό της -η Santa Maria di Nazareth, γνωστή και ως η Εκκλησία των Ξυπόλητων Καρμελιτών- φαίνεται να ταιριάζουν απόλυτα στην ιδιοσυγκρασία της Πάτι Σμιθ. Τα εκπληκτικά αυτά αριστουργήματα της βενετσιάνικης μπαρόκ αρχιτεκτονικής, όπως τα έργα του Tiepolo και ο υψηλός βωμός του Giuseppe Pozzo, που νομίζεις ότι επικοινωνούν κατευθείαν με το θεό, μαζί με την ατμόσφαιρα που δημιουργούν τα μουράνο βιτρό, λειτουργούν ως το ιδανικό φόντο για να υψώσει η ιέρεια της ροκ της δικής της «ηχητικές προσευχές», όπως τιτλοφορείται η περφόρμανς που παρακολουθήσαμε ένα ωραίο μεσημέρι, απομονωμένοι από τον θόρυβο της τουριστικής Βενετίας.

Η Σμιθ απήγγειλε, τραγούδησε και κάθε λέξη της έμοιαζε βγαλμένη από το δικό της μυσταγωγικό σύμπαν: «Είμαι η σιωπή και το βέλος. Είμαι συνηθισμένη σε άλλη θάλασσα. Είμαι το μεταλλαγμένο σπουργίτι, ο κυνηγός και το γεύμα».

Το Βατικανό έκανε την καλύτερη επιλογή με το να επιλέξει για τα εγκαίνια του περιπτέρου του φέτος δυο ιέρειες: από τη μια τη μεσαιωνική μυστικίστρια στη Χίλντεγκαρντ φον Μπίνγκεν, που πίστευε ότι ο ήχος είναι δρόμος προς τη γνώση-και από την άλλη την Πάτι Σμιθ, μια ποιήτρια, ιέρεια και ροκ σταρ κάθε εποχής που συνδυάζει την αγριότητα της ροκ με την τρυφερότητα των παλιών αγιογραφιών.

Οι ίδιοι οι επιμελητές Hans Ulrich Obrist και Ben Vickers δήλωσαν πως δεν υπήρχε άλλη φωνή που θα μπορούσε να σταθεί σε αυτό το σημείο εκκίνησης. Και πράγματι: η Σμιθ φαινόταν να συνομιλεί άμεσα με αυτή τη μεσαιωνική ποιήτρια του χριστιανικού πάθους, που ένωσε το βλέμμα της με τη φύση, σαν να είχε ακολουθήσει το δικό της βλέμμα: «Μέσα στον χρόνο η φωνή της φύσης μπορεί να ακουστεί μέσα από την καθοδήγησή μας, μέσα από τη μελωδία, μέσα από τον ύμνο. Μορφές ηχητικών άρτων στον μυστικό μας κήπο. Εδώ κατοικεί το τραγούδι της γλώσσας και η άπειρη ελπίδα».

Η ίδια η Μπιενάλε, άλλωστε, ζητούσε φέτος από τον κόσμο να ακούσει και να σταθεί με το κυρίαρχο μότο να είναι οι σιωπηλοί ήχοι «In minor keys”. Και η Σμιθ, φέροντας ταυτόχρονα μια κοσμική και θεολογική ενέργεια που με τη συνεργασία των Soundwalk Collective φάνηκε να μεταμορφώνεται σε ένα ενιαίο ηχητικό πέπλο, κατάφερε αυτό ακριβώς: ένα ηχητικό ποίημα από λέξεις, σιωπές, βόμβους, ανάσες, ηλεκτρονικά σκιρτήματα.


Πρόκειται για μια άκρως πρωτότυπη περφόρμανς, στα πλαίσια αυτής της επίσημης έναρξης του Περίπτερου του Βατικανού και της έκθεσης «The Ear is the Eye of the Soul” που οργάνωσε η Αγία Έδρα η οποία δεν παραγνωρίζει την καλλιτεχνική της, εκτός από ιερή αποστολή σε συνεργασία με το Onassis Culture, το οποίο συνεχίζει τη σχέση της τόσο της Πάτι Σμιθ, όσο και των Soundwalk Collective, μετά τις δυο εμφανίσεις στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης το 2024 ενώ σύμφωνα με πληροφορίες θα ακολουθήσει και άλλο πρότζεκτ με τους Soundwalk Collective στην Αθήνα την επόμενη σεζόν.

«Αφήνω τον εαυτό μου να πέσει μέσα στην καμπύλη του αέρα και η καρδιά μου νιώθει νέα και το πρωινό μου γίνεται χορός και κοιτάζω ψηλά και σηκώνω τα χέρια μου και τα απλώνω για να γεμίσουν, για να κρατήσουν άλλη μια φορά το βρέφος, τον γιο μου, το φως του κόσμου» λέει η Πάτι σηκώνοντας τα χέρια και εμείς γινόμαστε μέρος του καλέσματος, μέρος κάθε (Ιερής) λέξης και κάθε ήχου. «Είμαι η σιωπή και το βέλος. Είμαι συνηθισμένη σε άλλη θάλασσα. Είμαι το μεταλλαγμένο σπουργίτι, ο κυνηγός και το γεύμα» αντηχούν ηχηρά τα λόγια της μεσαιωνικής μυστικίστριας που συναντιώνται με τις προσευχές της Σμιθ και ακούγονται σαν ένα μυσταγωγικό ποίημα, που μεταβαίνει από τον Μεσαίωνα σε αυτή εδώ την εκκλησία, σε αυτή τη στιγμή σαν αυτές οι γυναίκες να συναντιούνται μέσα από μια δική τους ενορασιακή δύναμη. Και εδώ, ανάμεσα σε αυτόν τον ναό και τους μοναστηριακούς κήπους, όπου λαμβάνει χώρα το άλλο μέρος της «ηχητικής προσευχής», γεννιέται μια νέα μορφή ιερότητας όχι μόνο προς τον Θεό, αλλά προς την ανθρώπινη επιμονή να αντέχει και δημιουργεί.

Με τίτλο το «Το αυτί είναι το μάτι της ψυχής» το Βατικανό έδωσε έτσι την ευκαιρία σε καλλιτέχνες-ονόματα πρώτης γραμμής, όπως ο Μπράιαν Ίνο και Τζιμ Τζάρμους να δημιουργήσουν-και στην Πάτι Σμιθ να μας μυήσει σε έναν άλλο ποιητικό και ιερό κόσμο μαζί με τους Soundwalk Collective σε επιμέλεια Hans Ulrich Obrist και Ben Vickers, που ακολούθησαν τις επιταγές της πρώτης επιμελήτριας της Μπιενάλε, Κόγιο Κουό, η οποία έφυγε πέρυσι ξαφνικά από τη ζωή «να επιβραδύνουμε και να συντονιστούμε με έναν πιο ήσυχο τόνο”. Αλλά η όλη σκέψη και η λογική του περιπτέρου δεν μπορεί να μην ακολουθεί την επιταγή του Πάπα Λέοντα XIV «Η λογική των αλγορίθμων τείνει να επαναλαμβάνει ό,τι “λειτουργεί”, αλλά η τέχνη ανοίγει το πεδίο του δυνατού. Δεν χρειάζεται τα πάντα να είναι άμεσα ή προβλέψιμα».