Γιατί ανατριχιάζουμε ξαφνικά χωρίς να κρυώνουμε; Η απίθανη εξήγηση του σώματός μας

Έχει συμβεί σχεδόν σε όλους. Είσαι στο σπίτι, η θερμοκρασία είναι απολύτως φυσιολογική και ξαφνικά ένα ρίγος διαπερνά την πλάτη σου. Οι τρίχες στα χέρια σηκώνονται, το δέρμα γεμίζει μικρά εξογκώματα και για μερικά δευτερόλεπτα αναρωτιέσαι: «Γιατί ανατρίχιασα τώρα;».

Η απάντηση είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από όσο φαίνεται. Αυτό που αποκαλούμε ανατριχίλα είναι η λεγόμενη πιλοέγερση και αποτελεί μια ακούσια αντίδραση του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Δεν αποφασίζουμε να ανατριχιάσουμε. Ο οργανισμός μας το κάνει μόνος του, όταν αντιλαμβάνεται ένα ερέθισμα που θεωρεί σημαντικό.

Η ανατριχίλα ως απομεινάρι της εξέλιξης
Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει, πρέπει να κοιτάξουμε πολύ μικρούς μύες που βρίσκονται δίπλα στους θύλακες των τριχών. Ονομάζονται ορθωτήρες των τριχών και όταν συσπώνται, τραβούν την τρίχα προς τα πάνω. Το αποτέλεσμα είναι αυτό που γνωρίζουμε ως «ανατριχίλα» ή «δέρμα κότας».

Στους ανθρώπους σήμερα ο μηχανισμός αυτός δεν έχει ιδιαίτερη πρακτική χρησιμότητα. Στα ζώα με πυκνό τρίχωμα, όμως, η ανασήκωση των τριχών μπορεί να δημιουργήσει ένα στρώμα αέρα κοντά στο δέρμα και να συμβάλει στη διατήρηση της θερμότητας. Μπορεί επίσης να κάνει ένα ζώο να φαίνεται μεγαλύτερο όταν βρίσκεται αντιμέτωπο με απειλή.


Οι άνθρωποι έχασαν μεγάλο μέρος του σώματός τους από τρίχες στην πορεία της εξέλιξης. Οι συγκεκριμένοι μύες όμως παρέμειναν. Έτσι, κάθε φορά που ανατριχιάζουμε από το κρύο, τον φόβο ή μια έντονη συγκίνηση, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός που κάποτε είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία για την επιβίωσή μας.

Δεν χρειάζεται καν να κρυώνεις για να ανατριχιάσεις
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι η θερμοκρασία δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Μια δυνατή κινηματογραφική σκηνή, ένα τραγούδι που μας αγγίζει, μια ξαφνική ανάμνηση ή ακόμη και μια στιγμή έντονου θαυμασμού μπορούν να προκαλέσουν την ίδια σωματική αντίδραση.

Στην περίπτωση της μουσικής, το φαινόμενο είναι γνωστό ως «frisson». Πρόκειται για εκείνη την ιδιαίτερη στιγμή κατά την οποία ένα μουσικό κομμάτι μας προκαλεί πραγματικό σωματικό ρίγος. Μπορεί να συμβεί όταν μπαίνει ξαφνικά το ρεφρέν, όταν αλλάζει η ένταση ή όταν ακούμε μια φωνή που συνδέεται με μια πολύ δυνατή προσωπική ανάμνηση.

Οι ερευνητές έχουν συνδέσει το μουσικό frisson με την ενεργοποίηση εγκεφαλικών κυκλωμάτων που σχετίζονται με την ανταμοιβή, την ευχαρίστηση και την επεξεργασία των συναισθημάτων. Παράλληλα ενεργοποιείται το αυτόνομο νευρικό σύστημα, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στους παλμούς, στην αναπνοή και φυσικά… ανατριχίλα.

Γιατί κάποιοι ανατριχιάζουν με τη μουσική περισσότερο από άλλους;

Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ενδιαφέροντα. Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια σωματική αντίδραση στη μουσική. Κάποιος μπορεί να ακούσει το αγαπημένο του τραγούδι και να συγκινηθεί χωρίς καμία ανατριχίλα, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να νιώσει ρίγος από το πρώτο κιόλας δευτερόλεπτο.

Έρευνες έχουν δείξει ότι στους ανθρώπους που βιώνουν συχνά μουσικό frisson μπορεί να υπάρχει ισχυρότερη λειτουργική σύνδεση ανάμεσα στις περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τον ήχο και σε εκείνες που σχετίζονται με το συναίσθημα και την ανταμοιβή.

Με απλά λόγια, για ορισμένους ανθρώπους η μουσική δεν είναι απλώς κάτι που ακούν. Είναι κάτι που το σώμα τους «νιώθει».

Και γιατί ανατριχιάζουμε με δυσάρεστους ήχους;
Δεν είναι μόνο οι όμορφες μελωδίες που μπορούν να προκαλέσουν ρίγος. Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς ήχους που προκαλούν δυσφορία είναι το ξύσιμο των νυχιών πάνω σε έναν πίνακα.

Ορισμένοι δυσάρεστοι ήχοι ενεργοποιούν ισχυρές αντιδράσεις του εγκεφάλου, πιθανώς επειδή συγκεκριμένες συχνότητες συνδέονται με ήχους που ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ως ιδιαίτερα ενοχλητικούς ή σημαντικούς.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ανατριχίλα, ένταση στους μυς, ανατριχιασμένη επιδερμίδα και η σχεδόν άμεση επιθυμία να σταματήσει ο ήχος.

Η ανατριχίλα είναι ένα μικρό ταξίδι στην ανθρώπινη εξέλιξη
Τελικά, η ανατριχίλα δεν είναι τόσο «τυχαία» όσο νομίζουμε. Κάθε φορά που το δέρμα μας γεμίζει μικρά εξογκώματα, το σώμα ενεργοποιεί ένα πανάρχαιο αντανακλαστικό. Κάποτε μπορεί να βοηθούσε έναν τριχωτό πρόγονό μας να αντιμετωπίσει το κρύο ή μια απειλή. Σήμερα, ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιηθεί από ένα τραγούδι, μια ταινία, μια ανάμνηση ή μια έντονη στιγμή.

Και ίσως αυτό είναι το πιο παράξενο από όλα: ενώ ο κόσμος γύρω μας άλλαξε δραματικά, το νευρικό μας σύστημα κράτησε μέσα του μερικά από τα παλιά του «κουμπιά». Ένα από αυτά είναι το κουμπί της ανατριχίλας.

Και την επόμενη φορά που θα νιώσεις ένα ξαφνικό ρίγος χωρίς προφανή λόγο, μην το αγνοήσεις. Για μερικά δευτερόλεπτα, το σώμα σου απλώς θυμάται κάτι που η εξέλιξη δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να διαγράψει.

www.gazzetta.gr