Christopher Nolan: Ο μεγάλος οραματιστής του Χόλιγουντ που σχεδίαζε 20 χρόνια την «Οδύσσεια»

Ο Κρίστοφερ Νόλαν δεν βιάζεται. Θέλει να χτίζει εικόνα-εικόνα το όραμά του. Και να δημιουργεί ταινίες τις οποίες αξίζει να δει κανείς βυθισμένος στα σκοτάδια μιας κινηματογραφικής αίθουσας. Οπως παλιά, πριν από το streaming. Στα 26 χρόνια της καριέρας του έχει γυρίσει 14 ταινίες -εκ των οποίων η μία μικρού μήκους.

Ούτε λίγες, ούτε πολλές, απλώς όσες χρειάζονταν για να λογίζεται σήμερα ένας από τους σημαντικότερους κινηματογραφιστές της εποχής μας και να χαρακτηρίζεται ο δημιουργός που έχει συνδυάσει με τη μέγιστη επιτυχία το καλλιτεχνικό όραμα και την εμπορική απήχηση. Και όλα αυτά γιατί πολύ απλά προτιμά να δίνει στα πράγματα τον χρόνο τους για να γίνουν όπως τα οραματίστηκε.

Για την τελευταία χρονολογικά ταινία του, την «Οδύσσεια», που άρχισε να συζητιέται από την ώρα μηδέν, όταν δηλαδή ανακοινώθηκε ότι θα γυριστεί και εκείνος ήταν ακόμα σε άγρα συντελεστών και locations, ο Νόλαν περίμενε 20 και βάλε χρόνια - ερευνών, σχεδιασμού και οραματισμού. Και όλα ξεκίνησαν από τον Δούρειο Ιππο.

Το τεράστιο ξύλινο άλογο με τους 50 στρατιώτες να στριμώχνονται στην κοιλιά του εκείνος το οραματίστηκε πεσμένο, μισοβυθισμένο στην άμμο, εύκολη λεία για τα κύματα. «Με αυτόν τον τρόπο οι Τρώες δεν θα υποψιάζονταν τον κίνδυνο. Θα το διέσωζαν από τη θάλασσα και θα το έσερναν μέσα από τα τείχη τους ως τρόπαιο για την πόλη τους. Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, να είναι πάνω σε ρόδες, σαν να ήταν roller skate», είχε σκεφτεί ο Νόλαν όταν ήταν σε συζητήσεις για μια άλλη ταινία που αφορούσε το έτερο ομηρικό έπος, την «Ιλιάδα». 

Οι συζητήσεις τελικά δεν ευόδωσαν, η ταινία γυρίστηκε με άλλον σκηνοθέτη, τον αείμνηστο Βόλφγκανγκ Πίτερσεν, και βγήκε στις αίθουσες το 2004. Ολα αυτά τα χρόνια, όμως, η εικόνα του μισοβυθισμένου στην άμμο Δούρειου Ιππου τον στοίχειωνε. Και τελικά, βρήκε τη θέση της στη δική του «Οδύσσεια».

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν, λοιπόν, είναι ένα κινηματογραφικό υπερθέαμα, ακριβώς έτσι όπως μας έχει συνηθίσει με τα πρότερα έργα του. Ταινίες γεμάτες ποίηση, με υπέροχη εικόνα, ενδιαφέρουσα ιστορία και δυνατές ερμηνείες, γιατί ο Νόλαν αγαπάει τους ηθοποιούς του και τους βοηθάει να ανακτήσουν τις διαστάσεις του πάλαι ποτέ «μεγαλύτερου από τη ζωή».

Ο Αλ Πατσίνο, ο Ρόμπιν Γουίλιαμς και η Χίλαρι Σουάνκ («Insomnia» το 2002), ο Κρίστιαν Μπέιλ («The Prestige» το 2006 και η συγκλονιστική τριλογία του Μπάτμαν με τη ματιά του Νόλαν), ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο («Inception» το 2010), ο Μάθιου ΜακΚόναχι και η Αν Χάθαγουεϊ («Interstellar» το 2014), ο Μπάρι Κίογκαν και ο Τομ Χάρντι («Δουνκέρκη» το 2017), ο Ρόμπερτ Πάτινσον και η Ελίζαμπεθ Ντεμπίκι («Tenet» το 2020) είναι μερικοί από τους κορυφαίους Χολιγουντιανούς που εμπιστεύτηκαν το όραμά του από την αρχή κιόλας της καριέρας του και ακολούθησαν πιστά τις σκηνοθετικές οδηγίες του.

Ολες οι παραπάνω ταινίες, αλλά και όσες δεν αναφέραμε έχτισαν σκηνή-σκηνή τη φήμη του και τον έφεραν μέχρι την έρημο του Λος Αλαμος και το «Οπενχάιμερ».

Την ταινία-σταθμό του 2023, που θριάμβευσε και στο box office με κάτι λιγότερο από 1 δισ. δολάρια σε παγκόσμιες εισπράξεις και στα Οσκαρ με 13 υποψηφιότητες και επτά χρυσά αγαλματίδια, εκ των οποίων τα δύο είχαν σκαλισμένο πάνω τους το όνομα του Νόλαν.

«Αυτή η επιτυχία μού έδωσε επιλογές», ανέφερε ο ίδιος σε συνέντευξή του στο «Time», μία από τις σπάνιες που έχει δώσει όλα αυτά τα χρόνια, αυτή τη φορά με αφορμή την «Οδύσσεια». Κατά τον ίδιο, λοιπόν, ήταν το «Οπενχάιμερ» που του άνοιξε τον δρόμο για την ταινία που οραματιζόταν αυτά τα 20 και βάλε χρόνια.

Το όραμά του, βέβαια, που μεταφράστηκε σε μια πολυδάπανη παραγωγή και με ένα all star cast δεν είχε απαραιτήτως την αποδοχή που ήλπιζε. Είναι πάρα πολλοί εκείνοι που λάτρεψαν τη νέα του ταινία, υποκλίθηκαν στο ταλέντο του και επαίνεσαν την εμμονή του να μην παραδίδεται στην ευκολία της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως τόσοι και τόσοι άλλοι διάσημοι συνάδελφοί του.

Από την άλλη μεριά, ο πεσμένος Δούρειος Ιππος, ο Οδυσσέας με το μετατραυματικό στρες (άψογα ερμηνευμένος από τον Ματ Ντέιμον), η μαύρη Ωραία Ελένη (με το πρόσωπο της Λουπίτα Νιόνγκο, που επιπλέον υποδύεται την Κλυταιμνήστρα), ο μαύρος ράπερ που κάνει τον Ομηρο (κατά κόσμον Τράβις Σκοτ), τα πλοία των Ελλήνων που προσομοίαζαν με εκείνα των Βίκινγκ σε πολύ μεταγενέστερες από τον Τρωικό Πόλεμο εποχές ήταν μερικά από τα επιχειρήματα εκείνων που δήλωσαν ότι η ταινία του Νόλαν βεβηλώνει το ομηρικό έπος και ως εκ τούτου δεν θα τη δουν. Δεν αρέσουν όλοι σε όλους, κι αυτό είναι δεδομένο. Πώς να βάλεις όμως φρένο και όρια στη φαντασία;

Ο Νόλαν, πάντως, δεν έβαλε ποτέ φρένο και όρια στη δική του. Ούτε καν όταν ήταν πιτσιρικάς και γύριζε ταινίες μικρού μήκους με την κάμερα Super 8 του πατέρα του στις διακοπές από το αυστηρό βρετανικό οικοτροφείο στο οποίο ήταν εσώκλειστος. Και αργότερα, στην εφηβεία του, όταν ταξίδευε στην πατρίδα της μητέρας του, το Σικάγο, και έβλεπε μανιωδώς ντοκιμαντέρ στις κινηματογραφικές αίθουσες του Μουσείου Επιστήμης και Βιομηχανίας. Τότε ήταν που ερωτεύτηκε και τις κάμερες IMAX, τις οποίες χρησιμοποίησε κατά καιρούς σε σκηνές ταινιών του, για να φτάσει να γυρίσει εξ ολοκλήρου με αυτές την «Οδύσσεια».

Οσο όμως ομιλητικός και περιγραφικός είναι στις ταινίες του, άλλο τόσο χαμηλών τόνων προφίλ κρατάει στην προσωπική του ζωή. Ο Νόλαν δεν θέλει να είναι δημόσιο πρόσωπο. Δεν τον αφορά και δεν τον αφορούσε ποτέ αυτό.

Θέλει μόνο να δημιουργεί ταινίες έχοντας πάντα συνοδοιπόρο του την παραγωγό Εμα Τόμας, το κορίτσι που γνώρισε την πρώτη μέρα που πάτησε το πόδι του στο University College London για να σπουδάσει Αγγλική Λογοτεχνία, τη γυναίκα που παντρεύτηκε έναν χρόνο πριν από την αποφοίτησή τους το 1997 και εκείνη με την οποία γύρισε την πρώτη του ταινία, το «Following» το 1998 - αλλά και όλες τις επόμενές του μέχρι και την «Οδύσσεια».

Ο Νόλαν όμως δεν έχει πει ακόμα την τελευταία κινηματογραφική κουβέντα του. Και παρότι μας απειλεί ότι θα αργήσει να ξαναγυρίσει ταινία, εμείς θα περιμένουμε το επόμενο όραμά του ◆

Photo credits:   Getty Images/Ideal Image, AFP/visualhellas.gr