Επιβράβευση της καινοτομίας: Το αναγκαίο θεμέλιο για ένα βιώσιμο σύστημα υγείας με επίκεντρο τον ασθενή

Sponsored Content

Σε μια περίοδο όπου περισσότερες από 6.500 ασθένειες παραμένουν χωρίς διαθέσιμη θεραπεία και οι ιατρικές ανάγκες εξελίσσονται με ταχείς ρυθμούς, η καινοτομία είναι ο μηχανισμός που μετατρέπει την επιστημονική πρόοδο σε πραγματική λύση για τον ασθενή. Το είδαμε να συμβαίνει με πρωτοφανή ταχύτητα στην COVID-19, το βλέπουμε καθημερινά στην εξέλιξη της βιοτεχνολογίας. Ωστόσο, η δυνατότητα αξιοποίησής της εξαρτάται άμεσα από το πλαίσιο μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει.

Στην Ελλάδα, αυτή η μετάβαση δεν εξελίσσεται ομαλά. Αντί για ένα περιβάλλον προβλεψιμότητας που θα επέτρεπε την ενσωμάτωση της καινοτομίας, έχει διαμορφωθεί ένα πλαίσιο αυξημένης πίεσης και διαρκούς αβεβαιότητας.

Η κα. Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη, Πρόεδρος του PhARMA Innovation Forum (PIF) και Διευθύνουσα Σύμβουλος και Πρόεδρος της AbbVie Φαρμακευτικής Ελλάδας, Κύπρου & Μάλτας θέτοντας το πλαίσιο της συζήτησης και στο πρόσφατο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, υπογράμμισε ότι οι ανάγκες των ασθενών για καινοτόμες θεραπείες αυξάνονται διαρκώς, την ώρα που η υφιστάμενη φαρμακευτική πολιτική δεν ευνοεί τη διαμόρφωση αποτελεσματικών λύσεων. Η συζήτηση ανέδειξε την επιτακτική ανάγκη για μια δομική στροφή στη φαρμακευτική πολιτική, σε μια περίοδο όπου το δικαίωμα των Ελλήνων ασθενών στην ιατρική πρόοδο δοκιμάζεται καθημερινά στην πράξη. Μέσα στις ταχύτατες διεθνείς εξελίξεις, η Ελλάδα δεν έχει περιθώριο περαιτέρω καθυστέρησης και οφείλει να κινηθεί άμεσα προς ένα πλαίσιο που θα λειτουργεί ως κίνητρο προόδου. «Ζητάμε την άμεση λήψη μέτρων που θα επιταχύνουν την πρόσβαση των ασθενών σε θεραπείες που είναι αναγκαίες. Η θέσπιση ενός πλαισίου φαρμακευτικής πολιτικής που θα επιβραβεύει την καινοτομία είναι σήμερα πιο κρίσιμη από ποτέ», δήλωσε χαρακτηριστικά, συμπληρώνοντας ότι η καινοτομία ολοκληρώνεται μόνο όταν μετατρέπεται σε πραγματικό όφελος για τον ασθενή και την κοινωνία.

Στη δημόσια συζήτηση με την ηγεσία του Υπουργείου Υγείας, η κα. Μπαρμπετάκη ανέδειξε ότι η διασφάλιση της απρόσκοπτης πρόσβασης ξεπερνά τα στενά όρια της χρηματοδότησης και απαιτεί ουσιαστική επένδυση, ώστε ο κατάλληλος ασθενής να λαμβάνει τη σωστή θεραπεία την κατάλληλη στιγμή. «Η πρόσβαση στις νέες θεραπείες πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δείκτης ποιότητας και ανθεκτικότητας ενός συστήματος υγείας. Όταν καθυστερεί η πρόσβαση, χάνεται πολύτιμος χρόνος για τους ασθενείς και για τη χώρα», υπογράμμισε, εστιάζοντας σε επαναστατικές θεραπείες που έχουν μεταμορφώσει την πορεία νόσων όπως ο καρκίνος, οι σπάνιες και εκφυλιστικές παθήσεις, καθώς και η παχυσαρκία.


Ένα σύστημα υγείας με αυξανόμενες ανάγκες και περιορισμένους πόρους

Τα τελευταία χρόνια, η συνολική φαρμακευτική δαπάνη στη χώρα αυξήθηκε σημαντικά – από 5 δισ. ευρώ το 2019 σε 8,45 δισ. ευρώ το 2024, καταγράφοντας άνοδο περίπου 70%. Ωστόσο, η δημόσια χρηματοδότηση δεν ακολούθησε τον ίδιο ρυθμό: ενισχύθηκε μόλις κατά 19%, από 2,54 δισ. ευρώ σε 3,04 δισ. ευρώ.

Το αποτέλεσμα είναι ένα διευρυνόμενο δομικό χάσμα, το οποίο μεταφέρεται συστηματικά στη φαρμακευτική βιομηχανία. Η κρατική κάλυψη της δαπάνης μειώθηκε από 51% σε 36% μέσα σε πέντε χρόνια.

«Πρόκειται για μια ανισορροπία που δεν είναι συγκυριακή, αλλά δομική! Το βάρος μετατοπίζεται συστηματικά εκτός δημόσιου συστήματος, δημιουργώντας ένα περιβάλλον με έλλειψη προβλεψιμότητας. Όταν η υπερβολική ρύθμιση καταλήγει τελικά σε απορρύθμιση, το σύστημα παύει να είναι ελκυστικό. Αυτό οδηγεί σε μια σταδιακή αποπροτεραιοποίηση της χώρας, παρά το γεγονός ότι διαθέτουμε λαμπρά μυαλά και εξαιρετικούς επιστήμονες που θα μπορούσαν να πρωταγωνιστήσουν στην κλινική έρευνα» επισημαίνει η κα Μπαρμπετάκη.


Clawback: Από εργαλείο συγκράτησης σε παράγοντα ασφυξίας

Στο επίκεντρο αυτής της στρέβλωσης βρίσκεται ο μηχανισμός των υποχρεωτικών επιστροφών. Το clawback, που σχεδιάστηκε αρχικά ως προσωρινό εργαλείο δημοσιονομικής εξισορρόπησης, έχει πλέον μετατραπεί σε μόνιμο πυλώνα χρηματοδότησης ενός υποχρηματοδοτούμενου συστήματος.

Πίσω από τα νούμερα κρύβεται μία σκληρή πραγματικότητα για τον ασθενή: στα νοσοκομειακά φάρμακα υψηλού κόστους (ΦΥΚ), οι επιστροφές ξεπερνούν το 75%, ενώ συνολικά για τον ΕΟΠΥΥ φτάνουν το 62,7% του ετήσιου φαρμακευτικού προϋπολογισμού.

Ταυτόχρονα, η απουσία προβλεψιμότητας επιτείνει το πρόβλημα. Οι εταιρείες καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον όπου δεν μπορούν να εκτιμήσουν με ακρίβεια τις μελλοντικές επιβαρύνσεις, γεγονός που αποθαρρύνει επενδύσεις και περιορίζει τον στρατηγικό σχεδιασμό διότι υπάρχει διαρκώς αναδρομική νομοθέτηση και αναδρομικοί συμψηφισμοί.

Σε αυτό το ήδη απαιτητικό περιβάλλον προστίθενται και διεθνείς εξελίξεις, όπως οι συζητήσεις για την πολιτική της «πιο ευνοούμενης χώρας» (Most Favored Nation – MFN), που αυξάνουν ακόμη περισσότερο την αβεβαιότητα στον τρόπο τιμολόγησης των φαρμάκων. Δεδομένου ότι η Ελλάδα είναι ήδη χώρα με σχετικά χαμηλές τιμές φαρμάκων στην Ευρώπη, γίνεται ολοένα λιγότερο ελκυστική για την έγκαιρη εισαγωγή καινοτόμων θεραπειών.


Οι επιπτώσεις: Όταν η πίεση μεταφράζεται σε περιορισμένη πρόσβαση

Οι συνέπειες αυτού του μοντέλου είναι πλέον μετρήσιμες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του EFPIA WAIT, μόλις 1 στα 5 νέα φάρμακα που εγκρίθηκαν στην Ευρώπη την περίοδο 2019–2023 είναι πλήρως διαθέσιμο στην Ελλάδα, ενώ οι καθυστερήσεις στην πρόσβαση συγκαταλέγονται στις υψηλότερες στην Ευρώπη.

Πίσω από τους δείκτες, όμως, διαμορφώνεται μια πιο κρίσιμη πραγματικότητα: καινοτόμες θεραπείες καθυστερούν σημαντικά να φτάσουν στους ασθενείς, δεν λανσάρονται ποτέ στην ελληνική αγορά ή αποσύρονται όταν το περιβάλλον καθίσταται μη βιώσιμο. Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες ασθενείς στη Ελλάδα περιμένουν, ή δεν θα λάβουν ποτέ, καινοτόμες και αναντικατάστατες θεραπείες που είναι ήδη διαθέσιμες σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η καινοτομία, συνεπώς, δεν είναι απλώς λιγότερο διαθέσιμη - σε ορισμένες περιπτώσεις, απουσιάζει πλήρως. Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στο επενδυτικό αποτύπωμα της χώρας, με εκτιμώμενη αποεπένδυση της τάξης του 20% σε ανθρώπινο δυναμικό, κλινικές μελέτες και τοπικές δραστηριότητες τα τελευταία χρόνια. Σε ένα διεθνές περιβάλλον εντεινόμενου ανταγωνισμού, η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει περαιτέρω έδαφος.


Ο ρόλος του PIF: Τεκμηριωμένος διάλογος με ρεαλιστικές προτάσεις και στρατηγική μεταρρύθμιση

Σε αυτό το περιβάλλον, το PhARMA Innovation Forum λειτουργεί ως η φωνή της καινοτομίας και παρεμβαίνει τεκμηριωμένα στον δημόσιο διάλογο, καταθέτοντας ρεαλιστικές προτάσεις για ένα βιώσιμο σύστημα.

Εκπροσωπώντας 31 καινοτόμες βιοφαρμακευτικές εταιρείες, το PIF δεν περιορίζεται στην ανάδειξη των προβλημάτων. Καταθέτει συγκεκριμένες λύσεις που στοχεύουν στη δημιουργία ενός ισορροπημένου και βιώσιμου οικοσυστήματος.

Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η ανάληψη από το κράτος της δημοσιονομικής ευθύνης για τα μέτρα προστατευτισμού, ύψους περίπου 100 εκατ. ευρώ, καθώς και η θέσπιση ανώτατου ορίου επιστροφών στο 50% για τα καινοτόμα φάρμακα - ένα όριο που θα αποκαθιστά ένα ελάχιστο επίπεδο προβλεψιμότητας για τις εταιρείες.

Παράλληλα, καθοριστικής σημασίας είναι ο έγκαιρος σχεδιασμός για την περίοδο 2026–2027, με σαφή και αξιόπιστη πορεία αποκλιμάκωσης του clawback, καθώς και η σύναψη ενός σταθερού πλαισίου συνεργασίας- Framework Agreement μεταξύ Πολιτείας και φαρμακευτικής βιομηχανίας.

Τέλος, ο εξορθολογισμός του κατακερματισμένου προϋπολογισμού- που σήμερα δημιουργεί στρεβλώσεις εις βάρος της καινοτομίας- αποτελεί προϋπόθεση για τη συνολική αναδιάρθρωση του συστήματος.

Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές προσκρούουν συνεχώς σε έναν τοίχο αδράνειας. Αντί για συνεργασία, οι εταιρείες έρχονται συχνά αντιμέτωπες με πολιτικούς αιφνιδιασμούς και νομοθετικές πρωτοβουλίες που λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική διαβούλευση, επιτείνοντας το κλίμα αβεβαιότητας και υπονομεύοντας κάθε στρατηγικό σχεδιασμό.


Η στρατηγική σημασία της καινοτομίας για την Ελλάδα

Η φαρμακευτική καινοτομία μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματικός πολλαπλασιαστής αξίας και η επόμενη ημέρα για το σύστημα υγείας απαιτεί μια σαφή μετατόπιση προς ένα συνεκτικό πλαίσιο μεταρρυθμίσεων.

«Η καινοτομία δεν είναι πολυτέλεια· είναι επένδυση στην υγεία, στην οικονομία και στο μέλλον της χώρας και δικαίωμα του κάθε ασθενούς Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν χρειαζόμαστε την καινοτομία, αλλά αν θα δημιουργήσουμε τις συνθήκες για να την υποστηρίξουμε έμπρακτα. Είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης να μετατρέψουμε την καινοτομία από πρόβλημα προϋπολογισμού σε εθνική επένδυση για την υγεία και τον Έλληνα ασθενή» καταλήγει η κυρία Μπαρμπετάκη.