Ελληνοτουρκικά: Με χαμηλές προσδοκίες το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας

Με τα «ήρεμα νερά» να αντιμετωπίζουν αναταράξεις και τον κίνδυνο η απουσία για μεγάλο διάστημα συναντήσεων κορυφής να μεγαλώσει και συμβολικά το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών, με συνέπειες επί του πεδίου, Αθήνα και Αγκυρα σπεύδουν να ρυθμίσουν τις λεπτομέρειες για τη σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας - Τουρκίας (ΑΣΣ) πριν ξεκινήσει το Ραμαζάνι στις 18 Φεβρουαρίου.

Με ιδιαίτερα περιορισμένες προσδοκίες, οι δύο πλευρές θέλουν να διατηρήσουν ένα ανεκτό momentum, όπου αποφεύγονται οι μείζονες κρίσεις και υπάρχουν δίαυλοι διαχείρισης προβλημάτων που ανακύπτουν επί του πεδίου, γνωρίζοντας ότι μια απρόσεκτη επιδείνωση των σχέσεων και μια νέα κρίση στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο δεν θα είναι εύκολα διαχειρίσιμη στο νέο διεθνές περιβάλλον που έχει διαμορφώσει το νέο δόγμα Τραμπ.

Το ΑΣΣ επρόκειτο αρχικά να συνεδριάσει στο τέλος του 2024, μετατέθηκε για τις αρχές του 2025, όμως οι συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί δεν επέτρεψαν τη σύγκλησή του. Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, τα θαλάσσια πάρκα, η προϋπόθεση άρσης του casus belli για τη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα SAFE, η τριμερής με το Ισραήλ και η ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της χώρας έχουν διαμορφώσει ένα πλαίσιο απέναντι στο οποίο δεν αισθάνεται καθόλου άνετα η Τουρκία.

Διασύνδεση Κύπρου - Κρήτης

Βεβαίως, θα πρέπει να προστεθεί και η προσπάθεια της Τουρκίας να βάλει απαγορευτικό στις έρευνες για τη θαλάσσια διασύνδεση Κύπρου - Κρήτης, η οποία παραμένει παγωμένη, και συγχρόνως η επικαιροποίηση όλων των διεκδικήσεων της Αγκυρας, από τις «γκρίζες ζώνες» και την απαίτηση για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών μέχρι την αυθαίρετη ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου με τη θέση για οριοθέτηση της μέσης γραμμής μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών, αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.

Τίποτα, βεβαίως, δεν έχει αλλάξει, αλλά η Αθήνα θεωρεί ότι η συνάντηση αυτή θα πρέπει να γίνει, ακόμη κι αν χρειαστεί να συζητηθούν δύσκολα θέματα, προκειμένου να μείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας και να δοθεί ένα μήνυμα της βούλησης των δύο κυβερνήσεων για διατήρηση των σχέσεων σε επίπεδο κανονικότητας, με πλήρη επίγνωση της ύπαρξης διαμετρικά αντίθετων θέσεων σε κρίσιμα ζητήματα, όπως αυτό της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ στο Αιγαίο.

Αυτό, βεβαίως, δεν είναι εύκολο εγχείρημα, καθώς επί του πεδίου δημιουργούνται σχεδόν καθημερινά σημεία τριβής που άπτονται ακριβώς της άσκησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Και προφανώς πάντα σε μια ανοιχτή διαδικασία δημόσιων δηλώσεων υπάρχει ο κίνδυνος ανοιχτής αντιπαράθεσης, είτε για την Γάζα και το Ισραήλ, είτε για το SAFE, είτε για τη Θράκη, η οποία δεν θα εξυπηρετούσε την επιδίωξη για «ήρεμα νερά».

Ο Χακάν Φιντάν την περασμένη εβδομάδα επανέλαβε ότι θα πρέπει να καθίσουν οι δύο πλευρές σε ένα δωμάτιο μέχρι να βρουν λύση στο πρόβλημα του Αιγαίου, θεωρώντας ότι δεν έχει νόημα μια διαδικασία όπως αυτή των διερευνητικών επαφών. Βεβαίως, δεν έδωσε απάντηση για ποιο λόγο, μετά τις αρκετές προσπάθειες τις οποίες κατέβαλε από κοινού με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, εγκαταλείποντας τη διαδικασία των διερευνητικών επαφών, δεν μπόρεσαν να βρουν κοινό σημείο επαφής ώστε να ξεκινήσει μια τέτοια συζήτηση. Ίσως η αναφορά του στη «λύση του προβλήματος των χωρικών υδάτων» να κρύβει την αιτια , καθώς η Αθήνα έχει ρητά απορρίψει κάθε διαπραγμάτευση για τα χωρικά ύδατα, τα οποία αποτελούν άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.
Η Αθήνα έχει επισημάνει ότι μια συζητηση δεν μπορεί να ξεκινήσει εάν δεν συμφωνηθεί προηγουμένως το εύρος της, με την Ελλάδα να απορρίπτει την αξίωση της Τουρκίας η συζήτηση αυτή να καλύψει όλο το φάσμα των διεκδικήσεών της και των αμφισβητήσεων της ελληνικής κυριαρχίας. Επίσης, προϋπόθεση είναι η εκ των προτέρων αποδοχή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας και, βεβαίως, η παραπομπή της διαφοράς στη Χάγη, εφόσον δεν επιτευχθεί συμφωνία.

Διαφορετικές προτεραιότητες

Στο ελληνικό ΥΠΕΞ έχει διαμορφωθεί η εκτίμηση ότι, στην παρούσα φάση, η Τουρκία έχει άλλες προτεραιότητες και δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να εμπλακεί σε μια ουσιαστική συζήτηση για λύση των θεμάτων οριοθέτησης στο Αιγαίο.

Στη Βασιλίσσης Σοφίας, πάντως, θεωρούν ότι η Ελλάδα, στην παρούσα φάση, έχει αρκετά ισχυρά χαρτιά στα χέρια της ώστε να εμπλακεί σε μια τέτοια δύσκολη διαπραγμάτευση, χωρίς βεβαίως να τρέφει ψευδαισθήσεις ότι τουλάχιστον σε αυτή τη φάση θα υπάρξει θετική ανταπόκριση από την Τουρκία, η οποία αντιμετωπίζει με αγωνία τις μεγάλες περιφερειακές κρίσεις στα νότια, ανατολικά και βόρεια σύνορά της, η έκβαση των οποίων θα καθορίσει και τη δική της θέση στην περιοχή, αλλά και τα διαπραγματευτικά χαρτιά της απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ.

Συγχρόνως, η κυβέρνηση Ερντογάν, που εμφανίζει δημοσκοπική κάμψη, δεν θα ήθελε να εμπλακεί σε μια διαδικασία αναζήτησης συναινετικών λύσεων με την Ελλάδα, που θα την έφερνε αυτομάτως στο στόχαστρο της κεμαλικής αντιπολίτευσης αλλά και της συμπολίτευσης του Μπαχτσελί.

Φιλοπολεμικό κλίμα

Τα τουρκικά ΜΜΕ είναι αυτά που εδώ και καιρό δημιουργούν φιλοπολεμικό κλίμα, ασκώντας συχνά κριτική στην τουρκική κυβέρνηση για «ενδοτικότητα». Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο του Οζάι Σεντίρ, διευθυντή της «Μιλιέτ» και μέλους του Ελληνοτουρκικού Φόρουμ, ο οποίος, αφού περιέγραψε μια κινδυνολογική εικόνα για τη σχέση της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ και την προσπάθεια της Κύπρου για ενίσχυση της άμυνάς της με ισραηλινά όπλα, κατέφυγε σε ακραίες αναφορές:

«Εάν υπάρξει πρόκληση ή απόπειρα έναρξης μιας ελεγχόμενης σύγκρουσης και η πολιτική βούληση στην Αγκυρα διατάξει να γίνουν τα δέοντα, αυτό μπορεί να γίνει άμεσα... Οι εξελίξεις το 2026 απαιτούν από τις Τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις να είναι έτοιμες ανά πάσα στιγμή για μια νέα επιχείρηση “Αττίλας”».

Ο Φιντάν επανέρχεται στη γνωστή θεωρία ότι οι ελληνικές πολιτικές ισορροπίες είναι αυτές που δεν επιτρέπουν την πρόοδο των συνομιλιών, προκειμένου να δικαιολογήσει την πραγματική αιτία του αδιεξόδου, που είναι η αμφισβήτηση όχι μόνο των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά και αυτής ακόμη της ελληνικής κυριαρχίας. Και βεβαίως προσπαθεί να παρακάμψει και τα εμπόδια που τίθενται στον ίδιο ακόμη και για προκαταρκτικές συνομιλίες, οι οποίες θα στηρίζονται στο Διεθνές Δίκαιο και στον σεβασμό της κυριαρχίας των δύο χωρών, καθώς πρέπει καθημερινά να δίνει διαπιστευτήρια «πατριωτισμού» στο ίδιο του το κόμμα.

Ο ίδιος ο Φιντάν, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο μιας υπόγειας πολεμικής από το ερντογανικό σύστημα, καθώς θεωρείται ο πιο ισχυρός υποψήφιος στην κούρσα διαδοχής του Ερντογάν, όταν προκύψει τέτοιο ζήτημα, απέναντι στον γιο του Τούρκου ηγέτη Μπιλάλ, δεν έχει πολλά περιθώρια ώστε να μπορέσει να συζητήσει με ανοιχτό πνεύμα το θέμα των οριοθετήσεων στο Αιγαίο, καθώς είναι υποχρεωμένος να δίνει διαρκώς διαπιστευτήρια «νομιμοφροσύνης» προβάλλοντας δογματικά πάγιες και ανελαστικές θέσεις που αμφισβητούν πλήρως το Διεθνές Δίκαιο και τη διεθνή νομιμότητα, και που δεν μπορούν να αποτελέσουν καν αφετηρία σοβαρών συνομιλιών.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: EUROKINISSI