LIVE

Κορωνοϊός

Μια αληθινή ιστορία προσφυγιάς και ανθρωπιάς

Μια αληθινή ιστορία προσφυγιάς και ανθρωπιάς

H Κατερίνα Δαμβόγλου μιλά για την παράσταση «Αγγελική», που ανεβάζει μαζί με την ομάδα της στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου

H Κατερίνα Δαμβόγλου μιλά για την παράσταση «Αγγελική», που ανεβάζει μαζί με την ομάδα της στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου

«Το 2013 μελετούσα αρχεία του Ρεθύμνου, όπου ζουν οι γονείς μου, για τους Μικρασιάτες και τους Τουρκοκρητικούς, γιατί είχα αποφασίσει να σμίξω τη μικρασιατική μου κληρονομιά με τη δουλειά μου, που είναι να φτιάχνω παραστάσεις από το μηδέν» μου λέει η Κατερίνα Δαμβόγλου, που μαζί με τον Robin Beer έχει ιδρύσει τα τελευταία χρόνια την ομάδα Killing The Fly. «Η μητέρα μου μου πρότεινε την ιστορία της Αγγελικής Ματθαίου. Τότε έμαθα πως ήταν η καλύτερη φίλη της γιαγιάς μου και πως ο πατέρας μου τη θεωρούσε δεύτερη μάνα του. Ήταν ένας πράος άνθρωπος με πολλή αγάπη».

Την ιστορία της Αγγελικής παρουσιάζουν, λοιπόν, στο Δώμα του Θεάτρου του Νέου Κόσμου οι Killing The Fly (Κατερίνα Δαμβόγλου, Robin Beer, Γιάννης Κουκουράκης). Ένας μονόλογος για τρεις ηθοποιούς, που ζωντανεύει μπροστά στα μάτια μας με τον πιο απλό και συνάμα ευρηματικό τρόπο τις περιπέτειες της μικρής Αγγελικής, που στην Καταστροφή της Σμύρνης το ’22, σε ηλικία μόλις έξι ετών, αιχμαλωτίζεται με τη μητέρα της και τη μεγαλύτερη αδελφή της από την τουρκική στρατοχωροφυλακή ξεκινώντας ένα πολύχρονο οδοιπορικό προς τα ενδότερα της Τουρκίας στη διάρκεια του οποίου χάνει όλη της την οικογένεια.

«Την ιστορία αυτή την έχουμε ξανακούσει, την έχουμε όμως συνδέσει με άλλα γεγονότα. Τη γενοκτονία των Ποντίων και των Αρμενίων κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο», παρατηρεί η Κατερίνα. «Κι όμως η Αγγελική μάς λέει πως τέτοιες ιστορίες συνέβησαν και το ’22. Μαζί με τα τάγματα εργασίας, αυτού του είδους η αναγκαστική πορεία ήταν συχνή τακτική της Τουρκίας εκείνο τον καιρό. Στόχος ήταν ένα μεγάλο και “άβολο” κομμάτι του ελληνικού πληθυσμού να εξαφανιστεί χωρίς ενδείξεις για εγκλήματα πολέμου. Χωρίς να φέρει κανείς την ευθύνη».

Πολλές δεκαετίες αργότερα, ηλικιωμένη πια γυναίκα στο Ρέθυμνο, η Αγγελική Ματθαίου αποφασίζει να μοιραστεί την ιστορία της με τους απογόνους της μέσα από 23 χειρόγραφες σελίδες. Αυτές διαβάζει για πρώτη φορά η Κατερίνα το 2013. «Παρουσιάζουν μια ζωή από το 1922 έως το σήμερα σε χαρτί λεκιασμένο από τα δάκρυα της. Τις έγραψε γιατί της το ζήτησαν τα εγγόνια της. Όχι γιατί το ήθελε η ίδια, αν και συχνά έλεγε ιστορίες τις οποίες πάντα συνόδευε με τραγούδια της “πατρίδας”», μου αποκαλύπτει η Κατερίνα προσθέτοντας ότι «φωνές όπως της Αγγελικής είναι αδύναμες σε πολιτικό επίπεδο, αλλά σε ανθρώπινο η μαρτυρία τους αποτελεί πάντα ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο, παρακαταθήκη για το μέλλον».

Το ενδιαφέρον στην αφήγηση της Αγγελικής είναι ότι δεν μένει μόνο στην περιγραφή γεγονότων. «Η Αγγελική είναι ένας άνθρωπος της ζωής. Και με την ιστορία της βλέπουμε έναν άνθρωπο που δεν κυνηγά απλά την επιβίωση, μα τη ζωή. Συνειδητά. Και έζησε. Ευτύχησε, κέρδισε, παρέμεινε βαθιά ανθρώπινη. Γιατί είχε δύναμη ψυχής. Γι’ αυτό και συγχωρεί, όπως μας λέει μέσα από τα δικά της λόγια. Και είναι μάθημα ελπίδας για μας και για όλες τις Αγγελικές του σήμερα. Και σε καιρούς σαν αυτούς που διανύουμε, είναι σημαντικό να μην αφήνουμε τίποτε να μας κάνει να χάνουμε την ελπίδα μας και το όραμά μας», επισημαίνει η Κατερίνα.

Στην ερώτησή μου πώς μιλάει η Αγγελική στο σήμερα, η Κατερίνα επιλέγει ευφυώς να μου απαντήσει με νέα ερωτήματα. «Πού είναι η ευνομούμενη Ευρώπη σήμερα; Πώς αντιμετωπίζει η Ελλάδα όλους όσοι δεν έχουν στον ήλιο μοίρα και πώς αντιμετωπίζεται η ίδια από τους εταίρους; Ποια πολιτικά συμφέροντα κρύβονται από πίσω και δεν παρέχεται ουσιαστική βοήθεια; Ποιοι “τα παίρνουν” και γιατί πνίγεται ο κόσμος; Πόσο έχει αλλάξει η αντιμετώπιση των αναίτια κατατρεγμένων από το 1992; Πολύ λίγο έως καθόλου θα έλεγα. Να πώς συναντά η Αγγελική το σήμερα».

{{{ articlebanner-330x100-1 }}}

Η Αγγελική αφήνει χώρο στον άνθρωπο. Μιλάει στο βαθύτερο εγώ μας. «Η συνείδηση του πολίτη όσο πολιτική κι αν είναι δεν είναι η συνείδηση του πολιτικού. Ας αφήσουμε, λοιπόν, το τι κάνουν εκείνοι κι ας δούμε τι μπορούμε να κάνουμε εμείς. Αλλιώς θα βυθιστούμε στο πένθος και την αδράνεια. Οι άνθρωποι δεν είναι τα έθνη. Ας ασχοληθούμε, λοιπόν, με τους ανθρώπους όπως μπορούμε -γιατί μπορούμε- κι ας αφήσουμε όλα τ’ άλλα στην άκρη», τονίζει η Κατερίνα. Μέσα από την ιστορία της όμως η Αγγελική θίγει κι ένα ακόμα κομβικό θέμα, το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας. Είναι χαρακτηριστικό το παρακάτω απόσπασμα από το έργο.

Προσφυγας1: Πού μας πάνε;
Τούρκος: Στη Μανισά.
Προσφυγας2: Γιατί;
Τούρκος: Να σας βγάλει λόγο ο Κεμάλ
Προσφυγας1: Ποιος είν’ ο Κεμάλ;

«Για την Αγγελική η οικογένεια και η αγάπη, όπου τη βρίσκει, αντικαθιστά την έννοια έθνος. Σπίτι δεν είχε. Πατρίδα δεν είχε. Σε ποιο έθνος λοιπόν πρέπει να ανήκει; Στο νεοσύστατο ελληνικό ή στο νεοσύστατο τουρκικό; Η παιδική της απλότητα την κάνει να επικεντρώνεται σε αυτό που αναγνωρίζει και της προσφέρει τη σταθερά. Στην οικογένεια. Κι όταν τη χάνει οριστικά, τότε αποφασίζει να φτιάξει τη δική της», μου εξηγεί η Κατερίνα και συνεχίζει: «Για μένα το έθνος σήμερα έχει καταντήσει μια διχαστική ιδέα που στηρίζεται στον διαχωρισμό από τον άλλο, τον διαφορετικό και άρα κακό. Σε μια επιβολή των πιστεύω που πρέπει να υποστηρίζουμε χωρίς να ρωτάμε γιατί. Το βρίσκω φοβερά ανταγωνιστικό και κακόβουλο. Το έθνος μάς προδίδει. Ήταν κι αυτό ένα πείραμα 100 χρόνων που τώρα αποδεικνύεται πως απέτυχε. Οι πατρίδες είναι μέσα μας και διάσπαρτες ταυτόχρονα. Η ταυτότητά μας μπορεί να σημαίνει Έλληνας μα να περιέχει διαφορετικά στοιχεία ελληνικότητας από έναν Έλληνα της διασποράς ή έναν μετανάστη ή έναν πρόσφυγα. Ας κανονίσουμε να την ορίσουμε λοιπόν χωρίς γεωγραφικά και εθνικά όρια. Κι αν είναι να τα θέλουμε, ας είναι για προσωπικούς και πιο διαχρονικούς λόγους. Για τη φύση, το φως, τη γη, τη θάλασσα, την παράδοση, τον πολιτισμό. Γιατί αυτά αξίζουν. Όχι για κρατικούς και παρακρατικούς λόγους. Αυτά που μας ανήκουν είναι μέσα μας. Σε αυτά ας πιστέψουμε».

Το σωματικό θέατρο συναντά την αφήγηση της Αγγελικής σε αυτή την πραγματικά ξεχωριστή παράσταση των Killing The Fly. «Βασιζόμαστε στο σώμα, γιατί όπως έχει πει κι ο J. Lecoq, “το σώμα γνωρίζει πράγματα που το μυαλό αγνοεί”. Μας βοηθά να είμαστε αντικειμενικοί και δίκαιοι προς την ιστορία της Αγγελικής. Όταν δημιουργούμε εικόνες χρησιμοποιούμε το σώμα και τον χώρο. Και δεν εστιάζουμε στην ψυχολογία της Αγγελικής. Έτσι ξάφνου βλέπουμε να ανοίγονται και να δημιουργούνται τα νοήματα χωρίς υπερπροσπάθεια», μου εξηγεί η Κατερίνα και προσθέτει: «Εν πολλοίς αυτοσχεδιάζουμε με το σώμα. Τεράστια πηγή έμπνευσης! Με στόχο να γίνει το τελικό αποτέλεσμα κατανοητό από όλους και όχι μόνο εγκεφαλικά».

Η συνεργασία τους τα τελευταία χρόνια με την περίφημη Complicite και τον Σάιμον ΜακΜπέρνι στην Αγγλία υπήρξε καθοριστική στη δημιουργία της «Αγγελικής» τους. «Κύρια έμπνευσή μας από αυτόν είναι η πίστη του στην ιστορία. Στην πλοκή δηλαδή. Πολλοί άνθρωποι βλέπουν τους Complicite ως μια ομάδα που πάντα σπρώχνει τα όρια της θεατρικής εμπειρίας και μάλιστα με πειραματικό τρόπο. Στην πραγματικότητα κάθε κομμάτι που έχει σκηνοθετήσει ο Σάιμον είναι μια απλή ιστορία που προσπαθεί να την πει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Προσπαθεί πάντα να υπηρετήσει την ιστορία, δεν πειραματίζεται για χάρη του πειραματισμού. Έτσι κι εμείς, κάθε απόφαση που παίρνουμε στη διαδικασία των προβών έχει την ιστορία στον πυρήνα. Αν αγνοήσεις την ιστορία, θα χαθεί και το κοινό», σχολιάζει η Κατερίνα.

Στο τέλος της κουβέντας επιστρέφω στον βασικό πυρήνα του έργου και τη ρωτάω τη γνώμη της για το σύγχρονο προσφυγικό. «Δεν νομίζω πως πρέπει να μιλάμε για ένα σύγχρονο προσφυγικό ζήτημα. Δεν νομίζω πως πρέπει να μιλάμε για γεγονότα. Πρέπει να κοιτάμε τους ανθρώπους», μου επισημαίνει. «Το προσφυγικό ζήτημα, όπως το παρατηρώ από τα μέσα ενημέρωσης, το βλέπω να καλλιεργεί μίσος και οργή κι έναν άκρατο πεσιμισμό. Κάνει τους ανθρώπους να κολλάνε στον φόβο. Αφήνει ακραίες ιδέες περί καθαρότητας και ασφάλειας να παρεισφρήσουν στο μυαλό. Είναι κι αυτός ένας βομβαρδισμός του νου. Στην καλύτερη των περιπτώσεων οδηγεί στην αδράνεια. Γίνεται παράλληλα κι ένα παιχνίδι κερδοσκοπίας. Καλλιεργεί όμως και την αλληλεγγύη. Δεν νομίζω πως μιλώ για κάτι άγνωστο ή καινούργιο. Ούτε επιθυμώ να μιλήσω τολμηρά. Η κατάσταση είναι αυτή που είναι. Η Ελλάδα ήταν πάντα το σταυροδρόμι μεταξύ Νότου, Ανατολής και Δύσης και πάντοτε θα περνούν άνθρωποι τα σύνορά της προς αναζήτηση μια άλλης ζωής. Δεν θα πω καλύτερης. Για όποιους λόγους κι αν υπάρχει όμως ένα προσφυγικό ζήτημα, αυτή τη στιγμή μπροστά στην πόρτα μας χάνονται ανθρώπινες ζωές. Ας βοηθήσουμε να σωθούν. Χωρίς θυμό, χωρίς οίκτο. Εκεί είναι η ουσία. Αυτό μας ζητά κι η Αγγελική».

{{{ articlebanner-330x100-triple-1 }}}
{{{ articlebanner-330x100-triple-2 }}}
{{{ articlebanner-330x100-triple-3 }}}

Ακολουθήστε το protothema.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν, στο Protothema.gr

Ρoή Ειδήσεων

Ειδήσεις Δημοφιλή Σχολιασμένα

Δείτε Επίσης