anthopoulos

Το Σύνταγμα και τα Θρησκευτικά στα σχολεία

Χαράλαμπος Ανθόπουλος

Η διδασκαλία των Θρησκευτικών στα σχολεία αποτελεί ένα μεγάλο και δύσκολο συνταγματικό ζήτημα, η επίλυση του οποίου προϋποθέτει τη σύνθεση, δηλαδή την αμοιβαία σχετικοποίηση, μεταξύ αντικρουόμενων συνταγματικών αρχών. Από τη μια πλευρά υπάρχει το άρθρο 3 παρ. 1 Συντ. το οποίο αναγορεύει σε «επικρατούσα θρησκεία» την ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία και το άρθρο 16 παρ. 2 Συντ. που ορίζει ως σκοπό της εκπαίδευσης, μεταξύ άλλων, την «ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης» των μαθητών. Από την άλλη πλευρά υπάρχει το άρθρο 13 παρ. 1 Συντ. το οποίο κατοχυρώνει το απαραβίαστο της ελευθερίας της θρησκευτικής συνείδησης, αλλά και το ίδιο το άρθρο 16 παρ. 2 Συντ., το οποίο ορίζει ως τελικό σκοπό της εκπαίδευσης τη διάπλαση των μαθητών σε «ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες». Παρεμβάλλεται επίσης το άρθρο 2 του Πρώτου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα των γονέων να επιλέγουν τη θρησκευτική εκπαίδευση των παιδιών τους σύμφωνα με τις δικές τους θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις.

Η συμπλοκή των αρχών αυτών υποχρεώνει στην αναζήτηση της «μεσότητας» κατά την αριστοτελική έννοια, η οποία στη γλώσσα του σύγχρονου Συνταγματικού Δικαίου ονομάζεται «πρακτική αρμονία».

Νομίζω ότι αυτή τη «μεσότητα» δεν κατάφερε να βρει η πρόσφατη απόφαση 660/2018 του ΣτΕ για τη διδασκαλία των Θρησκευτικών στα σχολεία. Και τούτο ισχύει τόσο για τη γνώμη της πλειοψηφίας όσο και για τη γνώμη της μειοψηφίας.

Σύμφωνα με την πλειοψηφία, το μάθημα των Θρησκευτικών πρέπει να αποβλέπει αποκλειστικά στην ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης με τρόπο αμιγώς ομολογιακό - κατηχητικό, δηλαδή με τη διδασκαλία των δογμάτων, των αξιών και των παραδόσεων της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αναγνωρίζεται βέβαια στους ετερόδοξους, αλλόθρησκους ή άθεους γονείς το δικαίωμα απαλλαγής των παιδιών τους, υπό την προϋπόθεση όμως ότι η σχετική δήλωσή τους θα είναι αξιόπιστη, καλώντας τους ουσιαστικά να αποκαλύψουν τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.
Από την άλλη πλευρά, η μειοψηφία θεωρεί ότι ο κοινός νομοθέτης έχει ευρύτατη διακριτική ευχέρεια να διαμορφώσει την ύλη του μαθήματος των Θρησκευτικών με πολυφωνικό και αξιολογικά ουδέτερο τρόπο, ακόμη και ως αμιγώς θρησκειολογικό μάθημα.

Κατά τη γνώμη μου, από το μάθημα των Θρησκευτικών στα ελληνικά σχολεία δεν θα έπρεπε να απουσιάζει η θεολογική - αξιολογική διάσταση, η οποία θα πρέπει φυσικά να είναι συνδεδεμένη με την Ορθοδοξία και τον Χριστιανισμό, συγχρόνως όμως θα έπρεπε να υπάρχει συμπληρωματικά και μια μη αξιολογική διάσταση, δηλαδή μια ιστορική, συγκριτική και φαινομενολογική προσέγγιση του θρησκευτικού φαινομένου. Η σχετική εύνοια προς την ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία δικαιολογείται από το γεγονός ότι αυτή αποτελεί μέρος της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού λαού και έχει κυρίαρχη παρουσία στην ελληνική κοινωνία. Τούτο άλλωστε γίνεται καταρχήν δεκτό από την ισχύουσα εκπαιδευτική νομοθεσία, αλλά και από τη μειοψηφία στη ΣτΕ 660/2018.

Από την άποψη αυτή, το πρόβλημα δεν είναι τόσο τα νέα προγράμματα σπουδών του μαθήματος των Θρησκευτικών στο δημοτικό, το γυμνάσιο και το λύκειο όσο τα περιεχόμενα των διδακτικών εγχειριδίων, τα οποία κλίνουν περισσότερο προς τη δεύτερη κατεύθυνση, δημιουργώντας συχνά μια θρησκευτική σύγχυση στους μαθητές.


*Καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης ΕΑΠ

ΣΧΟΛΙΑ (1)

Τα θρησκευτικά

Που διδασκομασταν στο δημοτικο γυμνασιο λυκειο, δεν ειχαν καμία σχεση με την Αλήθεια του Ευαγγελιου, με την Καινη Διαθηκη, με τον Ιησου Χριστο.Μπορεί να διαβαζαμε απο τις Πραξεις των Αποστολων, μπορει να ειχαμε την Χριστιανικη Ηθικη,αλλα ολα αυτα ηταν χωρις νόημα, χωρις εφοδια στην πορεία αυτης της ζωης.Ηταν ενα μαθημα οπως και τα αλλα,χωρις να το αγαπησει ο μαθητης.Η μελέτη και η ορθή διδασκαλία Αναγεννα τον ανθρωπο,και τον κανει καινουργιο κτίσμα.Η πρωτη χωρα στην Ευρώπη που δέχτηκε το Ευαγγελιο της Σωτηριας ηταν η Ελλαδα μας.Και η μεγάλη τιμη που μας εκανε ο Θεος,ηταν που ο Λογος Του γράφτηκε στην Ελληνική Γλώσσα.Που είναι η διδασκαλία, να ελθει ο ανθρωπος στην επίγνωση της Αλήθεια, που ειναι ο Ιησους Χριστος;Τι ειναι η Παλαια Διαθηκη,ποια ειναι η Σκηνη του Μαρτυρίου, ποια ειναι τα αγια,ποια ειναι τα Αγια των Αγίων; Ποιο ειναι το καταπετασμα του ναου; Ποιες ειναι οι προφητείες στην Παλαια Διαθηκη, για την Πρωτη Ελευση του Ιησου Χριστου,για την Σταυρωση Του,την Ανασταση Του ,και ολες μεχρι την τελική Κρίση; Ποιος ειναι ο λαος Ισραηλ κατα σαρκα,και ποιος ειναι ο πνευματικος Ισραηλ σημερα; Ποιο ηταν το βάπτισμα του Ιωαννη του Προδρόμου,ποιο του Κυριου μας Ιησου,ποιο το δικο μας; Γιατι εδωσε ο Θεος την περιτομη στον Αβρααμ,γιατι εκανε περιτομη ο Ιησους Χριστός,και γιατι δεν κανουμε εμεις σημερα; Γιατι ο Αβρααμ ηταν στην αρχη Αβραμ, και η Σαρρα ηταν Σαρα; Αφου η γυναικα εχει οαριο,Ο Θεος ειπε στον διαβολο οτι το σπερμα της γυναικος θα σου συντριψει την κεφαλη; Το μαθημα,η διδασκαλια,των θρησκευτικων οπως λεμε,πρέπει τωρα εστω και την τελευταία στιγμη,να διδάσκεται απο την νηπιακη ηλικία,δημιτικο, γυμνασιο,λυκειο,χωρίς βαθμολογία, με ερωτήσεις και απαντήσεις,με διαλόγους,διότι τα παντα ειναι στραβα στην διδασκαλία.Πνευματικο σκοτάδι.Βέβαια ειναι μεγαλη αποφαση θανάτου,με την καλη έννοια, διοτι δεχομενη την Καινη Διαθηκη ,με επιγνωση, ως Λόγο Θεου, θα καταρρεύσει ολο το θρησκευτικό οικοδόμημα που ειναι σημερα.Ελπιζω να μην περασει και αυτο απο λογοκρισία.

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Απομένουν χαρακτήρες
* Υποχρεωτικά πεδία